Escoitar a Paco Ibáñez
cos seus noventa anos nas costas é algo difícil de explicar con palabras.
Os seus concertos son
encontros coa xente que o admira, que o quere, que estivo sempre ao seu carón.
Todo encontro, coa naturalidade do tempo vivido coas súas cancións, sempre nos
presenta ese Paco amable, loitador, humanista, agarimoso, crítico, artista,
enorme compositor e trobador dos poetas de todos os tempos. Cada concerto
convértese en algo entrañable e máxico.
Iso ocorreu o sábado día 15 de febreiro, no Teatro Campos Elíseos de Bilbao.
Cun público absolutamente
entregado, Paco Ibáñez cantou arredor de 18 cancións, entre as que se atopaban
homenaxes á terra vasca (3), á nosa Galicia (3) e ao seu referente indiscutible
Georges Brassens (2). Tamén soaron Miguel Hernández, Antonio Machado,
Francisco de Quevedo, García Lorca, José Agustín Goytisolo, coas
popularísimas El lobito bueno e Palabras para Julia, Rafael
Alberti etc.
Compartindo escenario con Paco nun concerto en Vigo
Eu tiven a fortuna de
escoitar na súa voz dúas cancións: Que ocorre na terra? -como case
sempre- e a estrea de O vento dorme. Non puiden sentirme máis
emocionado. Sempre me parecerá un milagre escoitar a Paco en galego cantando
dous poemas meus por el musicados. A xenerosidade do mestre.
Se a isto lle engadimos unha
terceira canción no noso idioma, Chove, de Celso Emilio Ferreiro,
temos que salientar o agarimo que lle ten a esta nosa Galicia.
Celso Emilio Ferreiro
Cuns músicos extraordinarios
como Mario Mas (guitarra) que guía as interpretacións, Joxan
Goikoetxea (acordeón), Pep Pascual (efectos especiais) e Pep Bou
(poesía visual), o espectáculo adquire un nivel de moitísima altura.
E que dicir da voz
marabillosa de Soleá Morente interpretando Nana de la mora, de José
Ángel Valente. Deixou engaiolado todo o auditorio.
En fin, máis de hora e media
de emoción sen límites, que nos deixaron cheos de serenidade e vida. Un
concerto memorable.
Versos e aloumiños
presenta o vídeo coas dúas
interpretacións dos meus poemas. Védeo e escoitádeo. Sentiredes a fonda mestura
da poesía coa música.
Para non ser repetitivo, non
vou falar máis do memorable concerto de Paco Ibáñez no Auditorio Mar de
Vigo.
Nin tampouco da emoción que
eu sinto cando o escoito interpretar as cancións baseadas nos meus poemas.
Pero Versos e aloumiños ten
a obriga de gardar momentos sonoros coma estes, que se poden escoitar co paso
do tempo.
Velaquí, no vídeo, dous momentos emocionantes
para min con Paco no escenario.
Un deles, cantando eu a canción
Pomba, na que o mestre me deixou só, a capela, con Paco facéndome unha
segunda voz. Esqueceu de tocar a guitarra, moi pendente da letra.
No outro, a interpretación musical
do poema Que ocorre na terra?, tan paseado polos escenarios de medio
mundo en galego.
Para que poidan ser desfrutados polos
seguidores e seguidoras deste blog-revista, aquí quedan rexistrados nun vídeo excepcional.
Sede, iso si, comprensivos
coa miña interpretación porque eu non sei cantar; porén, quen lle di que non ao
mestre?
* Grazas a Helena Pérez polo envío de ambos os dous vídeos.
Paco Ibáñez durante o concerto, acompañado de Mario Mas (Foto de Susi Fernández)
De novo, Paco Ibáñez
en Vigo. De novo volveu emocionar a tantos fieis seguidores que non o abandonamos
nunca, porque forma parte das nosas vidas.
Próximo, crítico (ai, a
teima do inglés!), irónico, agarimoso e ocorrente.
Feliz de sentir o cariño do público.
Cheo de anécdotas, fixo rir á xente, animounos a cantar e encheu de emoción as
butacas do Auditorio do Mar.
Dezasete cancións interpretou neste concerto (tres
delas en galego: Pomba, Que ocorre na terra? e a canción sobre o
poema Inverno, de Celso Emilio Ferreiro, co título de Chove).
Dúas máis en éuscaro, acompañado polo excelente acordeonista vasco, Joxan
Goikoetxea.
Antonio García Teijeiro lendo a Oroza. (Foto de María Luisa Abad)
Brillou ao seu lado, coma
sempre, o extraordinario guitarrista Mario Mas, man dereita do trobador,
que fixo as delicias da concorrencia pola súa mestría e o seu agarimo polo
artista.
Despois, repasou moitos dos seus
clásicos e puidemos gozar con Lorca, Machado, O Arcipreste de Hita, Quevedo,
José Agustín Goytisolo ou Rafael Alberti entre outros.
Por certo, especialmente emotiva foi a
canción final deste último, A galopar, co público cantando entregado
e eu compartindo con Paco e os músicos o escenario para poñer punto final a un
memorable concerto.
Compartindo escenario con Paco Ibáñez (Foto de Anxo Cabada)
A actuación de Paco Ibáñez en Vigo
celebrouse grazasao empeño da Asociación
Évame -Oroza e, en especial, do seu presidente Xabier Romero.
Houbo un acto previo de homenaxe a Carlos
Oroza, un dos grandes poetas orais da poesía española, no centenario do seu
nacemento, coa proxección dun vídeo e a lectura dalgún dos seus poemas máis
significativos e un a elo dedicado pola miña parte.
Todos galopando (foto de Susi Fernández)
Ninguén saíu defraudado do Auditorio. A
calidade humana e artística de Paco Ibáñez brillou, unha vez máis, moi preto do
mar vigués.
Eu non adoito facer panxoliñas. Eu fago poemas con sabor a Nadal.
Son poemas críticos, pero cheos de esperanza.
Creo e confío nos nenos e nas nenas para que todo vaia a mellor.
Eu son dos que pensan que a mocidade ten moito que dicir na sociedade.
Son optimista no tocante á forza e ás inquedanzas sociais das mozas e dos mozos. Sempre foi así.
Dicía que eu fago poemas. E, cada vez con maior asiduidade, teño a inmensa fortuna de que músicos, intérpretes, compositoras etc. lle poñan música a eses poemas, porque eu amo fondamente a música e a fusión dela coa poesía.
Desta volta foi o grupo folk Volta e dálle quen puxeron unha fermosísima música a un destes poemas. Trátase d´A luz do Nadal e soa de marabilla, algo que me emocionou.
Así que podedes escoitalo e gozar dun traballo moi ben feito.
Grazas, amigos.
Este é o poema:
A LUZ DO NADAL
Os nenos camiñan
e xogan e brincan
na rúa calada
que cobren de risas.
E inventan trouleiros
palabras de neve
que borran as penas
que a terra non quere.
Cantigas e risas
veñen anunciar
que peta na porta
a luz do Nadal.
Un Nadal que amose
como vai a vida.
Un Nadal que cure
con paz as feridas.
Un Nadal
que abrigue.
Un Nadal
Turrón!
Un Nadal
que acougue
Un Nadal
Canción!
E este é o vídeo que encherá de ledicia a toda aquela ou aquel que o escoite.
deixando
caír os brazos todo ao longo das súas mans máis
imprevistas.
Alumna
desprendida do ar
a
mañán levaba a súa cor igoal que os vidros a levan a ela.
Ela
seguía andando a namorar.
ELA
I EL
POEMA
4
Nas
fiestras das fervenzas mudáranse os ollos
distantes
dos menceres.
Ela
comenzaba a pórse por máis acó das mazás
conservadas
en neve fría.
Ollábase
o tornar do movimento nas naturezas mortas
e
a casa estaba toda chea de anacos de espello
para
disimular a cegueira da carne indecisa.
El
tiña xa unha sorrisa meditativa
e
a luz era coma un gran arbre pendurado do seu maxín.
Esto
era cando ela andaba a decir verbas occipitais
e
despois morreu.
(Do libro Mar ao norde / Cantiga nova que se chama
riveira / Poemas do si e do non. Poesía 1932-1933, editado por Ed.
Galaxia, 2004).
Vídeo no que podemos escoitar a canción "Quen poidera namorala", cantada por Luis Emilio Batallán, autor da música, sobre un poema de Álvaro Cunqueiro.
Gústanme moito os trens. Cada
día máis. Pero se teño que elixir un soamente, quedo cun tren especial. Un tren
festeiro que me fai feliz cada vez que subo nel. Un tren que viaxa polas
músicas do mundo para poñer un punto de alegría no espazo da rapazada, que
precisa do seu traqueteo.
Estou a referirme ao tren da familia María Fumaça. Si, este tren non deixou
de viaxar, dende hai uns anos, en ningún momento. É un tren de ilusións, de
optimismo. Un tren que canta en múltiples e variadas voces.
Acaban de presentar o seu terceiro
traballo, Aire. Un traballo que, coma os anteriores, xira no marabilloso
universo de Ruí Sío. Un Ruí que nos fai medrar
(e aquí inclúome) día a día e que nos demostra que a diversidade funcional non é un
impedimento para acadar a felicidade. E como a familia di : “El
lévanos polo camiño da inclusión demostrando en cada actuación que é o mellor
maquinista do mundo e que nos emociona co seu canto coma ninguén”.
"María Fumaça" nunha actuación.
Aire é un traballo, de novo,
exemplar. Éo tanto dende o punto de
vista musical coma poético. Consta de 18 cancións (moitas delas son verdadeiros
poemas ou formas poéticas que se recitan en voz alta perfectamente) con músicas
diversas e dunha calidade excepcional.
Temas cheos de humor , de actitudes
positivas diante da vida, de ironía, de tradición popular (“Dona Matílica” ou
“Pedro Chosco”), de ricas formas musicais ( por exemplo, magnífico “Rocanrol”).
Temas nos que o lúdico aparece perfectamente conxugado entre a letra e a música.
Temas que nos presentan os produtos da horta de Balbina, que nos animan a xogar
cun barco de xoguete (adaptación dun poema de Manuel María), que podemos ser
malotes, coñecer un neno caníbal (Uf, que medo!), cantar en inglés (“Just you
and me”), desfrutar cunha marioneta… ademais de dicir unha nana, xogar a
imaxinar nas pompas que fai o xabón no baño ou subir ao tren porque somos
pasaxeiros do ben.
Magnífica e orixinal a canción de Magín
Blanco, “Apertando”, chea de humor e enxeño.Unha canción que se desenvolve nun
lugar moi habitual e da que nos sentimos moi próximos.
Pero quero facer fincapé nun tema
emocionante. Un tema que te sobrecolle pola intensidade musical e vocal que
posúe. Por unha interpretación marabillosa de matices. Refírome á “Suite en Ruí
Maior”, interpretada por Ruí Sío (voz e cortina), Sérgio Tannus (viola caipira)
e Magín Blanco (guitarra). Esta “suite”
consegue absorberte e é capaz de crear unha atmosfera dun intimismo ben
profundo que se agradece. Unha auténtica alfaia.
Salientar, unha vez máis, todo o talento
que ten a familia María Fumaça. Moitas persoas aportando esforzos cunha alegría
que emociona. Nomealos a todos resulta imposible. A morea de instrumentos utilizados
é inmensa. Uxía, Sérgio Tannus, Magín Blanco, Santi Cribeiro, Chus Domínguez,
Ana Senlle, Tatán, Serginho Sales, Isaac Palacín, Antonio Castillo… e as voces
de Ainhoa González, Manuel Sío (o avó), Erea Palacín, Irea Navós, Raquel
Domínguez (gaita incluída), Carlos Blanco e tantas outras.
Música e poesía na escola, na casa, nos
concertos, na vida. Música para medrar por dentro, para ser felices, para
compartir sensacións e facer que prevaleza o dereito á diferenza, para loitar
por acadar un mundo sen barreiras, solidario no que a marxinación estea
marxinada ata que desapareza.
Aproveito, unha vez máis, para felicitar a
Editorial Galaxia por crer nestes
proxectos tan ricos e por manter no seu catálogo (e medrando) unha colección
coma “Sonárbore” tan prestixiosa coma necesaria.
Non esquezo as ilustracións, obxectos
marabillosos e vivos, en constante movemento, de P. Pastor, todo un exemplo de expresividade, de cor, tan acaídos
para un libro-disco coma Aire. Entran nun dialogo aberto coas
cancións e cos lectores/oíntes, ademais de transportalos nas viaxes musicais
propostas.
Aire é un traballo imprescindible
para seguir soñando en liberdade. Contén, ademais, un DVD karaoke.
Como podedes comprobar, non lle falta
nada. Parabéns.
O poema foi eclipsado pola canción. Semellaba
non pertencer máis que a Paco Ibáñez.
Foi unha canción que deixou pegada (e segue a deixala) en todas aquelas persoas
que amamos a poesía en música.
Escoitábase en círculos progresistas da época e transcendía a círculos
máis grandes. Era un verdadeiro himno.
Emocionaba. Puña a pel de galiña. Cantábase cunha intensidade difícil de
definir.
Serviu, co paso dos anos, para coñecer un poeta máis que interesante: José Agustín Goytisolo. Sobre todo
cando Paco Ibáñez popularizou “Me lo decía mi abuelito” e “Érase una vez…” (si,
a do “lobito bueno”).
Coñecín literariamente a José Agustín grazas a Paco. E volvo a el de
cando en vez. O seu intimismo conmóveme.
José Agustín Goytisolo
Emocioneime cando lin a narración da morte da súa nai, Julia Gay, no ano 1938, nunha
entrevista que HoracioVázquez Rial lle fixera para a revista Quimera. : “Mi madre murió el 17 de marzo de 1938, en el Paseo de Gracia, en un
bombardeo de la aviación, italiana, creo… Los aviones venían desde Palma de
Mallorca, entraban por Sitges, daban la vuelta a la Sierra de Collcerola y
descrestaban el Tibidabo (…) Mi madre murió a causa de una bomba. Parece ser
que por la onda expansiva y no por la metralla(…) Había ido a Barcelona para
comprar cosas para mi padre y para mí, porque el 19 de marzo era nuestro
santo…”
Por iso me conmoveron tanto os poemas elexíacos dedicado á súa nai e
este feito marcou o seu carácter e boa parte da súa obra.
De la mujer
que amo he aprendido
la canción
del silencio. Ahora sé
lo que tú me
decías sin palabras.
Pero “Palabras para Julia” non está dedicada
á súa nai, non.
“Palabras para Julia” está dedicada
á súa filla. É este un poema-canción que se une a outros poemas que
Goytisolo considera “letras para cantar”. Está contido nun libro editado por Laia
en 1979 e reeditada nesta mesma editorial en 1982 ( tivo dúas reedicións en Lumen
posteriormente, 1992 e 1994).
Un
libro dividido en catro partes, con textos xa publicados agás o que dá título
ao libro que é inédito. Nesta manda de poemas observamos un interese de
Goytisolo por unha poesía que se axusta aos esquemas da lírica tradicional e da
canción popular, algo que aparece moitas veces ao longo da súa traxecoria
poética.
Vázquez Montalbán
Manuel Vázquez Montalbán afirma no
prólogo do poemario que José Agustín aspira coa súa poesía a la construción dun
novo humanismo e aspira, así mesmo, a ser unha alternativa á barbarie latexante
nun mundo no que as guerras sofisticadas arruinaron calquera humanismo
realista.
Tu destino está en los demás
tu futuro es tu propia vida
tu dignidad es la de todos
dille
José Agustín a Julia, a súa filla. Non como un consello, segue a dicir Vázquez
Montalbán, senón coma unha proposta de reconstrución da razón humana. A
ideoloxía non é un valor engadido en toda proposta estética. A ideoloxía é un
dos materiais sometido ao rigor do tratamento poético.
Concordo con Vázquez Montalbán en que Goytisolo é un gran poeta
intimista, que se revela nos seus versos familiares: a nai desaparecida, a
muller en cuxos brazos quere morrer, á moza á quen axuda a aceptar a vida malia
o seu propio escepticismo:
tendrás
amor, tendrás amigos
segue a
dicirlle a Julia nos anos sesenta, debuxándolle o único programa vital sensato
ao alcance dun pai, e que mesmo hoxe pode parecernos excesivamente ambicioso.
Non esquecerei endexamais o xantar na nosa casa de Paco e José Agustín.
Coñecelo persoalmente foi un pracer auténtico (xa escribín disto noutra
ocasión) e tanto a miña muller coma min levámolo moi dentro. Non foi un
encontro calquera.
Xantar na nosa casa. Con Paco, José Agustín e Susi.
Paco Ibáñez, a quen o poeta lle adicou o poemario, non canta todas as
estrofas. Ben sabemos que as cancións e os poemas son próximos pero non
exactamente iguais en moitos casos.
De
aí que poñamos o poema completo (non se coñece en toda a súa extensión) e logo
un vídeo no que Paco Ibáñez interpreta tan emotiva canción.
Unha canción, un poema que reflicte a idea de Goytisolo (e que tantos compartimos)
con relación ao peso relativo do poder da palabra, a proposta de utilizala para ensinar a vivir.
Nin máis, nin menos.
Paco Ibáñez con Julia Goytisolo
PALABRAS PARA JULIA (poema)
Tú no
puedes volver atrás
porque
la vida ya te empuja
como un
aullido interminable.
Hija
mía es mejor vivir
con la
alegría de los hombres
que
llorar ante el muro ciego.
Te
sentirás acorralada
te
sentirás perdida o sola
tal vez
querrás no haber nacido.
Yo sé
muy bien que te dirán
que la
vida no tiene objeto
que es
un asunto desgraciado.
Entonces
siempre acuérdate
de lo
que un día yo escribí
pensando
en ti como ahora pienso.
Un
hombre sólo una mujer
así
tomados de uno en uno
son
como polvo, no son nada.
Pero yo
cuando te hablo a ti
cuando
te escribo estas palabras
pienso
también en otra gente.
Tu
destino está en los demás
tu
futuro es tu propia vida
tu
dignidad es la de todos.
Otros
esperan que resistas
que les
ayude tu alegría
tu
canción entre sus canciones.
Entonces
siempre acuérdate
de lo
que un día yo escribí
pensando
en ti como ahora pienso.
Nunca
te entregues ni te apartes
junto
al camino, nunca digas
no
puedo más y aquí me quedo..
La vida
es bella, tú verás
como a
pesar de los pesares
tendrás
amor, tendrás amigos.
Por lo
demás no hay elección
y este
mundo tal como es
será
todo tu patrimonio.
Perdóname
no sé decirte
nada
más pero tú comprende
que yo
aún estoy en el camino.
Y
siempre siempre acuérdate
de lo
que un día yo escribí
pensando
en ti como ahora pienso.
Dedicatoria de Goytisolo a Susi no libro "Palabras para Julia y otras canciones". 1997
Paco Ibáñez canta "Palabras para Julia". Palau de la Música. 2002 ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO
