"POEMÁFOROS", UN NOVO TÍTULO DA COLECCIÓN "Moraima", de CELSO EMILIO FERREIRO (Editorial Elvira).

 

Non pode ser máis interesante a colección Moraima que a Editorial Elvira, no seu selo Edicións Luscofusco, está a recuperar poemas inéditos do gran Celso Emilio Ferreiro.

Despois do volumen co que iniciaba a devandita colección, Pido unha patria ao mundo, acaba de saír no prelo o segundo (haberá outros) título: Poemáforos.

Poemáforos é poesía ao xeito de pensamentos aforísticos cunha temática variada e recorrente na poesía de Celso Emilio: Galicia, emigración, os intelectuais do seu tempo, o poder, o desterro, a cultura, o amor, a amizade etc.

Aforismos que se sitúan do lado incorrecto, politicamente falando, no seu tempo e no tempo de hoxe.

Son aforismos   con toda a intención política e ideolóxica posible.

 

Cheos de belixerancia, moitos anos esquecidos, son unha mostra evidente do compromiso que cos seres humanos tivo sempre o poeta celanovés.

Manuscrito de dous poemáforos contidos no libro.

Son un canto á liberdade. Son unha ocasión perfecta para sentir o seu pensamento moi dentro do lector ou lectora.

Son, en definitiva, o reflexo dunha respiración viva que sinala, que acariña e que remove conciencias.

 

Leamos algúns deles:

 

O INDIFERENTISMO DA POESÍA

 

O indiferentismo da poesía

esteticista, non ten outro fin

que o de esmorecer a conciencia

ética; é dicir, a preocupación política.

 

 

OS CONFORMISTAS

 

Explicarlle a realidá real

a certa xente é tan inútil

como botar auga nun cesto.

 

 

PAUL ELUARD DICE

Paul Eluard dice

que o país era máis importante

que a poesía.

Estou dacordo,

pro o home non vive somente

das cousas importantes.

 

 

A POESÍA COMPROMETIDA

 

A poesía comprometida debe

fundamentarse neste principio:

 

A palabra como liberación.

 

 

AUDIO DA PRESENTACIÓN DO "CABRONARIO", DE CELSO EMILIO FERREIRO NO "CLUB FARO DE VIGO".

Da esq. á dereita, Xabier Romero, Xavier Ferreiro e Antonio G. Teijeiro.

O venres, día 23 de febreiro, presentouse no Club FARO DE VIGO (Auditorio do MARCO), o poemario (case) inédito de Celso Emilio Ferreiro.

Foi un acto entrañable e reivindicativo.

Alí estabamos Xavier Ferreiro, fillo do poeta celanovés, Xabier Romero, director de Editorial Elvira/Luscofusco) e mais eu para falar destes poemas, recompilados nun libro.

Xabier Romero, Xavier Ferreiro e Antonio G. Teijeiro, antes de comezar o acto. (Foto José Lores. FdV)

O Cabronario é un volume precioso, que contén corenta e cinco poemas en castelán e catro en galego, que Celso escribiu nos anos 50/60 e 70, con Franco e o sistema como albo dos seus dardos envelenados e directos.

Poemas que lía na clandestinidade aos seus amigos, loxicamente impublicables na época, agás Al César enano, que viu a luz nun folleto alá en Caracas.

Poemas de resistencia cultural, persoal e política, contra unha ditadura represora, cruel que abafou España durante corenta anos.

Unha cuberta moi acaída ao contido do libro, obra de Xavier Magalhães e un Limiar (Limiar Cabreante) obra de Xavier Ferreiro, no que explica os poemas, clarexa certos personaxes e contextualiza o conxunto dos versos que nel podemos ler.

Poemas ferintes, feroces, maldicentes que expresan o estado de ánimo do poeta nese tempo tan negro da nosa historia.

 

O audio que segue a estas palabras é a presentación completa do acto e o recitado/lectura de varios poemas do libro.

Que vos preste, porque paga a pena escoitalo.

 

DE NOVO, PACO IBÁÑEZ CANTA EN VIGO E ENCHE DE EMOCIÓN O AUDITORIO DO MAR.

 

Paco Ibáñez durante o concerto, acompañado de Mario Mas (Foto de Susi Fernández)

De novo, Paco Ibáñez en Vigo. De novo volveu emocionar a tantos fieis seguidores que non o abandonamos nunca, porque forma parte das nosas vidas.

Próximo, crítico (ai, a teima do inglés!), irónico, agarimoso e ocorrente.

Feliz de sentir o cariño do público. Cheo de anécdotas, fixo rir á xente, animounos a cantar e encheu de emoción as butacas do Auditorio do Mar.

       Dezasete cancións interpretou neste concerto (tres delas en galego: Pomba, Que ocorre na terra? e a canción sobre o poema Inverno, de Celso Emilio Ferreiro, co título de Chove). Dúas máis en éuscaro, acompañado polo excelente acordeonista vasco, Joxan Goikoetxea.

Antonio García Teijeiro lendo a Oroza. (Foto de María Luisa Abad)

     

Brillou ao seu lado, coma sempre, o extraordinario guitarrista Mario Mas, man dereita do trobador, que fixo as delicias da concorrencia pola súa mestría e o seu agarimo polo artista.

       Despois, repasou moitos dos seus clásicos e puidemos gozar con Lorca, Machado, O Arcipreste de Hita, Quevedo, José Agustín Goytisolo ou Rafael Alberti entre outros.

       Por certo, especialmente emotiva foi a canción final deste último, A galopar, co público cantando entregado e eu compartindo con Paco e os músicos o escenario para poñer punto final a un memorable concerto.

       

Compartindo escenario con Paco Ibáñez (Foto de Anxo Cabada)

     A actuación de Paco Ibáñez en Vigo celebrouse grazas  ao empeño da Asociación Évame -Oroza e, en especial, do seu presidente Xabier Romero.

 

       Houbo un acto previo de homenaxe a Carlos Oroza, un dos grandes poetas orais da poesía española, no centenario do seu nacemento, coa proxección dun vídeo e a lectura dalgún dos seus poemas máis significativos e un a elo dedicado pola miña parte.

 

Todos galopando (foto de Susi Fernández)

       Ninguén saíu defraudado do Auditorio. A calidade humana e artística de Paco Ibáñez brillou, unha vez máis, moi preto do mar vigués.

 

ONDE O MUNDO SE CHAMA CELANOVA: UNHA CONVERSA SOBRE A POESÍA DE CELSO EMILIO FERREIRO

Celso Emilio Ferreiro é unha influencia ben grande na poesía de Antonio García Teijeiro, pois o celanovés foi un dos poetas galegos que máis pegada ten deixado na concepción poética de Antonio. Isto fica claro, non só nos seus poemarios, senón tamén no seu labor de escolma e de estudo académico. 

 

     Non hai moito, convidei a Antonio a participar nunha conversa arredor da poesía de Celso Emilio, centrada nesta ocasión en Onde o mundo se chama Celanova, o seu derradeiro poemario, publicado en 1975. Amais de partillar algunhas lembranzas sobre a súa relación de amizade con Moraima, Antonio comenta os elementos poéticos máis salientables dun libro que é case unha síntese da poesía ferreiriana. 

 

Antonio tamén le algunhas das composicións do poemario, que inclúe unha sección, ese Diario de a bordo composto en 1972, no que Celso Emilio afonda en temas filosóficos e recoñece en versos de gran fermosura a importancia que Moraima tivo ao longo da súa experiencia vital. Se vos interesa, podedes achegarvos á conversa neste podcast que deixamos aquí abaixo.

ANTÓN GARCÍA-FERNÁNDEZ 

PACO IBÁÑEZ E ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO NA CORUÑA

O sempre acolledor Teatro Colón d'A Coruña voltou encherse de música e de poesía da man de Paco Ibáñez, trobador entre trobadores que segue a encher auditorios alá por onde viaxa aínda que a meirande parte dos medios non sempre se fagan eco do seus concertos como deberían (si o fixo La Voz de Galicia desta volta, cun bo artigo de Javier Becerra, aquí). E nesta ocasión Paco rendeu homenaxe á lingua e á poesía galegas cantando dous poemas de Antonio García Teijeiro ("Que ocorre na terra?" e "Pomba", xa habituais nos seus recitais) e o "Chove" de Celso Emilio Ferreiro. En "Pomba", por certo, é o propio Antonio quen leva a voz cantante, con Paco facéndolle as harmonías. O poeta di que el non sabe cantar, pero que non é quen de dicir que non ao máis grande dos trobadores, a ese home que foi o seu mellor profesor de literatura. E cantar, canta, como se poderá ver e escoitar un pouco máis abaixo no vídeo que recolle estes tres temas e que está xa publicado na canle de YouTube de Antonio. O concerto foi aínda máis especial debido á participación de Miro Casabella, que interpretou dun xeito excepcional ese "O meu país" que é xa un clásico da música galega. A mágoa é que non teñamos vídeo da súa actuación, que completou, unha vez máis, unha noite inesquecible na que se irmandaron, a mestría e o "duende"da guitarra de Mario Mas coa voz e coa guitarra de Paco, a poesía e a música.

                                                  ANTÓN GARCÍA-FERNÁNDEZ

COÑECENDO UN POUCO MÁIS A MORAIMA,O SOL BRILLA CON FORZA

                                Con Moraima na súa casa

Cando quero  vivir

digo Moraima.

Digo Moraima

cando semento a espranza.

Digo Moraima

e ponse azul a alba (…)

Non me estraña que Celso Emilio Ferreiro escribise estes versos no seu poema Xaneiro 1972, II do libro  Onde o mundo se chama Celanova.

     E digo que non me estraña nada, porque tras coñecer a Moraima, convivir con ela a fondo, compartir ilusións e desilusións , agarimo e confesións das que me sinto moi feliz ou un mundo de anécdotas curiosas, comprendín o que foi para Celso. Como me dicía onte o meu amigo David Otero, “foi soporte”. Non sei o que sería del sen Moraima, pero si podo afirmar o que foi ela: compañeira, amiga, guía, defensora, amante e moitas outras cousas que non cómpre comentar.

Pola miña banda, sempre sentín que me/nos quixo coma fillos a Susi e a min.

 

Con Susi na casa de Avda. Castrelos

     Cear na súa casa era un pracer, sobre todo se de sobremesa facía arroz con leite. Como boa asturiana que era, tiña un toque especial para esta delicia.  Nunca comín ningún mellor.

     Coñecina cando lle propuxen facer un Celso Emilio Ferreiro para nenos, a proposta de Ediciones de la Torre. 

Negouse en redondo ao principio (estaba cansa de que esquilmasen a Celso), pero unha conversa con Susi, a miña muller,  por teléfono propiciou que nos abrise a súa casa. Nunca máis saímos dese andar marabilloso fronte ao Parque de Castrelos. A nosa, tamén foi a dela.Aí comezou unha relación intensísima ata a súa morte.

     

     Despois, non só fixen o Celso Emilio para nenos, senón tamén a Antoloxía do poeta celanovés para a Biblioteca das Letras Galegas de Edicións Xerais.

     

     

     Mil lembranzas de Moraima. Mil agarimos. Mil actos de amor.

     

     Tampouco non podo esquecer a visita que fixemos ao cemiterio onde estaba a tumba do poeta en Celanova. Limpámola, preparámola e logo visitamos uns amigos que por alí vivían. Unha experiencia inequecible.

 

Na tumba de Celso Emilio, cando acompañamos a Moraima

     Arranxando carpetas e papeis, dou cuns recordos impresionantes. Dous poemas dun cartafol de 1936: un de Pepe Velo e outro de Celso; un poema sinxelo que está asinado por Emilio Ferreiro  que leva por título, Apunte. Agasalloumos con moito agarimo.

     

     

     Ademais, teño nas mans un tesouro para min: un poema manuscrito de Moraima dedicado ao seu home. Leva por título Recuerdo e é pura emoción polo que significa. Podédelo lelo aquí.

     

     

     No Celso Emilio para nenos incluía eu dous poemas escritos por ela. Un, chamado Nunca e outro, cuxos primeiros versos dicían así:

Te llamé toda la noche, / pero tú ya no me oías / dormías un largo sueño / soñando que te veías / en tu Celanova amada / en tu tierra tan querida…

     Unha fermosa reflexión escrita un tempo despois de falecer o poeta, a expresión dun sentimento de amor ao compañeiro de sempre e que remata así: ¡Campanas de Celanova! / no podré olvidar el día / en que tocabais a muerto / y mi corazón moría. / ¡ Campanas de Celanova. / Nunca olvidaré ese día!

         A derradeira vez que vimos a Moraima foi na presentación de Na fogueira dos versos, Premio Merlín, no Corte Inglés de Vigo. 

Derradeira fotografía con Moraima

Estaba feliz de ter asistido á mesma. Ao final quedamos con ela, falamos na beirarrúa da Gran Vía e colleu un taxi. Era decembro de 1996. Despediuse dicindo que despois das festas tiñamos que ir cear á súa casa. Niso quedamos. Mais… xa non houbo cea. A principios do mes de xaneiro, se non me trabuco, Moraima falecía. Unha das súas netas comunicóunolo por teléfono. Nunca esquecerei ese día, ese intre e os que viñeron despois.

      Moraima foi unha muller de forte personalidade, cun corazón tan grande que nel cabiamos moitas persoas. Unha muller que non deixou de amar endexamais. Intelixente e aguda. Elegante, con moita clase. Alguén que axudou a Celso Emilio a ser o que foi. Un ser inesquecible.

     

     Xa non está. Porén, dende as fotos que hai dela na súa casa, témola presente e querémola cun amor desinteresado e infinito.

     

     Ter compartido tanto con Moraima é un deses agasallos que a vida che dá.

                                                                                                   ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

A OBRA DE CELSO EMILIO FERREIRO EN GEORGIA E KENTUCKY

Hai uns meses recibín unha bolsa duns poucos dólares da universidade na que traballo, a University of Tennessee at Martin, para iniciar un proxecto sobre a obra do poeta galego Celso Emilio Ferreiro, e como parte do contrato polos cartos que percibín, comprometinme a preparar dous traballos sobre dous dos libros distintos do celanovés para seren presentados en dúas conferencias académicas interestatais. Ambos os dous congresos tiveron lugar no espazo das últimas catro semanas, e fiquei moi satisfeito coa acollida que as miñas dúas ponencias recibiron en ambas ocasións, pois a miña intención con estes traballos críticos sobre textos de CEF é simplemente dar a coñecer a súa obra nun eido, o do hispanismo norteamericano, onde a literatura galega en xeral é francamente descoñecida.

Vista da cidade de Savannah, Georgia

O primeiro dos congresos celébrase cada ano na fermosa e elegante cidade costeira de Savannah, no estado de Georgia, e ten por nome a Southeastern Coastal Conference on Languages and Literatures. No marco desta conferencia presentei un traballo sobre a representación da violencia n'A fronteira infinda (1972), e sobre o papel que esta ten na idea de emigración que CEF reflicte na súa colección de contos. É esta unha das poucas obras narrativas do celanovés, pertencente a unha parte da súa produción literaria, a narrativa, que a crítica ten esquecido sistematicamente. Os relatos (pois así gustaba o autor de chamalos), malia estaren ambientados en Latinoamérica, onde CEF os escribiu durante o seu exilio venezolano, teñen un carácter universalista e o que neles se narra pode facerse extensivo a todas as situacións nas que existe a opresión e a violencia contra os máis febles. N'A fronteira infinda, CEF verque as súas críticas contra os emigrantes galegos en Latinoamérica que reproducen nas súas institucións as prácticas represivas do franquismo, e que o de Celanova houbo de sufrir na súa relación coa Hermandad Gallega de Caracas.

A presentación foi ben acollida polos asistentes á conferencia, e un deles, un profesor portugués dunha universidade de South Carolina, mesmo se achegou a falar comigo tras rematar a miña ponencia, e dixo que lle entraran ganas de ler algunhas das obras de CEF tras escoitar a miña intervención. Esa é sempre a mellor resposta que un pode obter neste tipo de situacións, así que cando voltei á miña casa en Martin, Tennessee, merquei un exemplar de Longa noite de pedra e envieillo. Dende un punto de vista persoal, a visita a Savannah foi interesante, pois alí naceu o meu admirado cantante e letrista Johnny Mercer, cuxos restos reposan no fermoso (se é que así se pode describir un cemiterio) Bonaventure Cemetery desa cidade.

En Lexington despois da presentación

O segundo destes congresos tivo lugar o pasado venres na non menos elegante cidade de Lexington, no estado de Kentucky, capital do mundo dos cabalos e coñecida polo Kentucky Derby que alí vai celebrarse dentro duns poucos días. A conferencia era a Kentucky Foreign Language Conference, unha das máis importantes do país no que á lingua e á literatura estranxeiras se refire. Alí presentei un traballo sobre o autoexilio e a idea de emigración que CEF articula na súa Viaxe ao país dos ananos, unha obra satírica que ofrece unha visión da emigración como solución aos problemas sociopolíticos de Galicia e España no tardofranquismo completamente desmitificada e desmitificadora. Nos versos desta Viaxe, o poeta, a través do alter ego de Gulliver Ferreiro, clara alusión aos Gulliver's Travels de Jonathan Swift, fai unha crítica feroz a certos sectores reaccionarios da emigración galega a Venezuela, versificando a destrución da idea utópica de emigración que profesaba antes da súa propia experiencia emigratoria.

Neste congreso compartín sesión co meu amigo Pablo Martínez, da Kansas State University, que falou duns recentes poemas online de Luis Antonio de Villena e cunha profesora canaria que se ocupou duns aspectos do Diario de un poeta reciencasado de Juan Ramón Jiménez. A miña presentación ferreiriana suscitou unha interesante conversa durante a rolda de preguntas, o que proba que a obra de CEF sigue ben viva no século XXI, máis de tres décadas despois do falecemento do gran escritor celanovés.

                                                                                      ANTÓN GARCÍA-FERNÁNDEZ

ESCOITANDO A CELSO EMILIO NA TABERNA DO GALO.

     Tan centrado estiven sempre na poesía de Celso Emilio Ferreiro que tardei en reparar na súa prosa.

      

     Certo que, hai xa ben tempo, lin A fronteira infinda e non me pareceron frouxos eses relatos.Mesmo podo afirmar que me pareceron tremendamente orixinais. Máis aí quedei. Seguín coa lírica ferreiriana, cos seus artigos e deixei para calquera momento A taberna do Galo, unha das dúas obras en prosa de Celso Emilio.

      

      E ese momento chegou uns días atrás, a propósito do traballo que Antón García-Fernández está a artellar en inglés sobre o poeta celanovés na Universidade de Tennessee en Martin. Fíxome algúns comentarios, rimos os dous (ai, esa Casa da Collona) e decidín ler este texto curto e formalmente  desordenado.

      

     Que ben o pasei!  Chea de humor, ironía, agudeza na creación dos personaxes que aparecen, autobiografía e imaxinación desbordante, A taberna do Galo fíxome gozar coa súa lectura.

      

Antón García-Fernández coa súa nai en Martin (TN)

     Esta é unha obra curta, editada por Edicións Castrelos no ano 1978, que vén sendo unha parte, uns capítulos dun libro que non rematou Celso Emilio, Memorias de nunca, que a morte do poeta en 1979 frustrou.

      

     El mesmo confesou nunha entrevista, aparecida en La Región, “que estou escribindo en prosa unhas memorias que partindo de feitos reais que me ocurriron a min ou a outros, desenrolo unha narrativa moitas veces inventada que, ao final, pode constituír unha novela, pero que de momento non sei ben o que vai ser”.

      

     E polas circunstancias, A taberna do Galo apareceu como libro e, case seguro, que o escritor participou na súa edición.

      

Celso Emilio Ferreiro

     Lendo estes capítulos vemos claramente a alternancia de biografía e autobiografía de Ferreiro, escrita nun ton humorístico e cun enxeño literario enorme. Ateigada de refráns, de vivencias persoais, con referencias a outros intelectuais ( a carta que aparece de Pepe Velo está chea de emoción e conmove moitísimo), de textos que escribiu nos xornais, de personaxes cos seus alcumes, uns inventados, outros reais, A taberna do Galo é unha obra que reflicte ambientes da súa vila natal e que se nos fai curta.

      

     Mágoa que non vivise máis tempo e puidese rematala.

      

     En Versos e aloumiños, imos presentar algúns destes personaxes, tal como Celso Emilio os retratou.

      

     Riamos e gocemos da ironía e o humor feitos literatura.

    

Ilustración de Pedro Rico para a versión castelá d´A taberna do Galo.

     ALGÚNS PERSONAXES DA VILA COS SEUS ALCUMES

    

     O CAGATINTAS. Foi o derradeiro amanuense da vila. Vivía de escribir cartas prá xente iletrada, que daquela era a maioría da vila. Tímido e suave no falar, traía sempre no peto un tinteiro de corno e unha pluma metida nun canuto de sabugueiro. Os días de feira puña mesa con recado de escribir na praza das pitas. Cando estaba bébedo, cousa frecuente, escribía en prosa rimada, que lle acaía moi ben ás cartas de namorados.

     O RATIÑO. Levaba os petos cheos de codias de pan, que andaba a ratoar decote, roendo sen descanso para darlle gusto a unha fame que lle viña de antigo. Pedía esmola. Por lúas púñase un chisco tolo e berraba: ¡Dívolo o ratiño, estamos perdidiños! Despois engadía en voz baixa: Dende que veu Franco. Entre codia e codia contaba historias de amor coas mozas máis linaxudas da vila. Cada rato ten o seu burato, dicía aludindo ás imaxinarias mulleres que o distinguían cos seus favores.

     A PERONA. Muller carnosa e tetuda, de pernas coma eixos de carro. Moi metida na igrexa, dicían que nos seus tempos mozos fora barragana dun abade mitrado de non sei qué mosteiro.

     O CONA EN DULCE. Estivo en Venezuela, onde os seus paisanos puxéronlle o alcume porque gastaba moitas finezas e bicamáns coas clientas da súa tenda. Era un pouco sarasa, ademais.

     O PACO DA PUTA. Home corrente e vividor. Certa vez púxolle o Alcalde unha multa por escándalo público a consecuencia dunha talanquera faltona. cando foi pagar ao municipio, o Alcalde díxolle que lle perdoaba a sanción se lle prometía non beber máis. Prometido –dixo o Paco, bicando os dedos en forma de cruz-. Pasadas dúas semanas, o Alcalde atopouno na rúa novamente bébedo e faltón. Eu prometinlle non beber máis, -dixo como desculpa- pero non lle prometín beber menos. ¡A ver se nos entendemos!

     O CHANCARRASTRA. Preguiceiro, desaliñado. Por desdeixado nin sequera amalloaba as chancas. Non daba golpe. Dicía: Se o traballo fora cousa boa, seguro que xa o terían acaparado os ricos.

     Ata aquí unha mostra, breve pero significativa, do abano de seres que poboan A taberna do Galo.

     

      Unha lectura recomendable que animo a ler.

                                                                                                        

                                                                                                                   ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO