lunes, 18 de junio de 2018

FIESTRA ABERTA (4): Nace a Biblioteca "Os soños do Pirata" no CEIP "Fonte Escura", de Vigo




Hai  actos, cando te dedicas a escribir, que compensan nesta tarefa literaria tan solitaria e tan cega ás veces. Actos que están cheos de humanidade, de ilusión, de ganas de realizar as cousas todo o mellor posible.
     Actos, en fin, enfocados a facer máis felices aos que nos rodean e , se son nenas e nenos, moito mellor.
    

     
     Un deses momentos emotivos vivino no CEIP “Fonte Escura” en Cabral-Vigo. Chamáronme no seu momento para que inaugurase a biblioteca escolar do Centro. Non puiden negarme. Como ía facelo se considero que as bibliotecas nas escolas son absolutamente imprescindibles! E gocei, como non!, do nacemento dunha biblioteca que o propio alumnado bautizou como "O soños do Pirata".


     
     Dei no colexio cun grupo de mestras verdadeiramente marabillosas. Mulleres dispostas a cambiar a cara dun centro que está a loitar con demasiadas incomprensións. Facer visible o extraordinario labor que desenvolven. Mulleres orgullosas do seu, que miran ao lonxe para abrir novas canles.

     


     E a biblioteca inaugurouse para comezar a funcionar deseguido. A felicidade de docentes e alumnado fíxose moi evidente.  Foi un acto tan sinxelo como ateigado de sentimento e de esperanza. Eu non podía sentirme mellor.
     


     E nun momento da xornada que pasei alí con elas, contáronme o seguinte:
      Os nenos e nenas estaban ilusionadísimos coa inauguración da biblioteca do centro. Un deles, David, acompañou a súa nai e o seu irmán máis pequeño a mercar algún dos teus libros. Cando chegou á casa díxolle á nai que el tamén ía inaugurar a súa biblioteca persoal e que lle poñería o nome de Antonio García Teijeiro. (Aí está na foto). Ademais, escribiu un fermoso poema despois de ler o teu poemario Recendos de aire sonoro.

David Villar inaugura a súa biblioteca
     
     Despois de escoitar isto, como queda un?  Pois orgulloso de escribir, orgulloso de estar preto dos nenos e das nenas, apoiar o profesorado que loita por un ensino público de calidade, orgulloso de facer da poesía algo máxico… Estar moi próximo das persoas que precisan de ti é algo que se fai absolutamente necesario.



     
     Parabéns aos docentes e ás mestras coas que compartín ese día, porque son un exemplo que se debe coñecer, así como a axuda da ANPA, que resulta fundamental. Téñovos que agradecer moi fondamente o convite.



jueves, 14 de junio de 2018

FIESTRA ABERTA (3): Un pracer visitar o CEIP "Isaac Peral", do Ferrol



Escribir para nenos e nenas (aínda que non só) ten unha serie de satisfaccións que proveñen do lectorado.
     Ás nenas e nenos gústalles ler. Á rapazada gústalle a poesía. Pero precisan de mediadores/as que lles acheguen con ilusión e convencemento a paixón lectora.
     
     Que os contaxien.
     Que os seduzan.
     Que crean na necesidade da literatura.

     Isto ocorre, sen ninguna dúbida, no CEIP “Isaac Peral”, do Ferrol. Hai aí moita ilusión. Todo recende a vida nesas aulas. Dá gusto achegarse a este centro e sentir o agarimo que agasallan aos artistas en xeral, ben sexan ceramistas, músicos, pintores ou escritores.
    
     Boa parte de culpa tena Maribel Cajide que leva ben anos facendo da súa docencia un mundo de ilusións que contaxia o seu alumnado.

     Fun varias veces ao colexio e sempre volvín co convencemento de que a literatura vive nos pequenos e pequenas , que son quen de escribir e contar os seus sentimentos diante das mostras que autoras e autores imos deixando neles.
    
Con Antonio Reigosa nunha das visitas ao CEIP "Isaac Peral".
     
      Por iso, Versos e aloumiños pediu a Maribel unhas mostras destes textos, escritos cunha ilusión exemplar.
    
     Así que aí tedes unha mostra ampla do que son quen de facer alumnas e alumnos positivamente motivados.
    

     Parabéns a todo o equipo dun centro, ao que paga a pena ir sempre.








           E outros moitos escribiron textos moi coidados que reproducimos con todo o noso cariño:















































Estes textos cos debuxos pertencen a:  Alicia, Antón Pereira (1 e 2), Beatriz (1e2), Cinthia, Julia, Lidia, Marta, Rocío, Sofía (1 e 2) e Violeta.

     Moitas grazas e parabéns!!!

lunes, 11 de junio de 2018

DARDO POÉTICO (LV) "HOWL (Ouveo), de Allen Ginsberg, a voz que sacudiu unha xeración".





Hai uns días vin, por fin, unha película que levaba bastante tempo nos andeis da miña videoteca.
     
     Trátase dun biopic máis que interesante sobre a figura de Allen Ginsberg e, máis concretamente, arredor do xuízo por obscenidade que tivo que sufrir o poeta por mor da publicación do controvertido poema Howl (Ouveo) dentro do poemario Ouveo e outros poemas.
     
                               James Franco recita a Ginsberg na película.

     Era o seu primeiro poemario e cambiou  a maneira de sentir a poesía nos Estados Unidos. Era unha poesía con aires de renovación, que rachaba moldes e que se afastaba do academicismo imperante, tan frío coma reiterativo.
     
     
     Ginsberg presentaba os seus versos nunha sorte de performance e envolvía os seus versos en cánticos, berros, laios, xestos… dispostos a crear un certo clima apocalíptico para denunciar ese xeito de vida acomodado, conservador, inmobilista. Eran versos auténticos, demoledores e sinceros. Versos que callaron fondamente nunha boa parte da sociedade e fixeron de Allen Ginsberg a cabeza visible e poética dunha xeración revolucionaria: “A Xeración Beat”, que tanto influiría en poetas, artistas e músicos daquela época.
     
Manuscrito dos primeiros versos
     
     Ouveo é un poema dunha forza impresionante. Posúe versos que sentes coma puñazos  na túa mente e que che cortan a respiración. Estrofas que é preciso ler (non tanto analizar) e deixarse levar polos seus efectos devastadores e penetrar na paisaxe que eses versos longos van construíndo arredor de nós.

E volvín sobre el.

Mentres o lía, ía convertendo os versos ao galego. Sentíaos moi vivos e dicíanme moitas cousas. Talvez a situación social e política na que vivimos estaba ben presente e revolvíanme por dentro os significados directos das palabras.
     
Allen Ginsberg
     De aí que me permitín escribir os primeiros versos de Howl (Ouveo) en galego a partir da tradución ao castelán por Josep Costa Prieto. É algo de traizón pero quería “tocalos e vivilos” no noso idioma. Podedes botarlle un ollo.

   
Vin as mellores mentes da miña xeración destruídas pola loucura,              esfameadas histéricas espidas,
arrastrándose de madrugada polas rúas dos negros na procura do pico rabioso,
anxos rebeldes queimando pola vella conexión celestial cara a dínamo esnaquizada na maquinaria da noite,
que pobres e esfarrapados e con olleiras e colocados pasaron a noite a fumar na sobrenatural escuridade de buratos flotando sobre as azoteas das cidades contemplando o jazz (…)

    



      Gustoume a película dirixida por Rob Epstein e Jeffrey Friedman. Contén tres historias entrelazadas: o xuízo por obscenidade en 1957, as revelacións dun artista rebelde que busca o amor e a redención e a imaxinativa viaxe a través dunha profética obra mestraque sacudiu a toda unha xeración, como ben podemos ler en Filmaffinity. Algo co que concordo ao cen por cen e que a min, o filme, a diferenza dalgúns críticos, non me resultou nin pesado nin canso. As interpretacións, sobre todo a de James Franco como Ginsberg, magníficas. Ademais, hai moita poesía nel que se agradece. Unha oportunidade, xunto coa parte de animación, de escoitar fragmentos deste extraordinario poema.

     Un filme que me  levou ao libro. Desfrutei coa relectura do mesmo e convidoume a reflexionar sobre o visto e o lido. E sentino diferente dentro de min. E lembrei a Solomon, a Kerouac, a Ferlinghetti, a Cassady, a Corso, a Burroughs, todos eles escritores dispostos a darlle a volta á creación literaria e facela máis en carne viva. Sentinme moi ben. Rabuñei sentimentos.

     
     É o que ten a boa literatura.


Con Bob Dylan diante da tumba de Jack Kerouac

                                                                                                       ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

miércoles, 6 de junio de 2018

DE CORAZÓN Y ALMA: EL EPISTOLARIO DE CARMEN LAFORET Y ELENA FORTÚN

Carmen Laforet
En 1947 hacía apenas tres años que Carmen Laforet había ganado el Premio Nadal con su ya clásica novela Nada. También fue ése el año en el que inició una larga e intensa relación epistolar con la escritora madrileña Elena Fortún, famosa por ser la creadora de los inolvidables y exitosos libros de la saga de Celia (y otros ilustres personajes como Cuchifritín, Matonkikí o Mila), que han trascendido el ámbito de la llamada literatura infantil para convertirse en clásicos de la literatura española del siglo XX, así, con mayúsculas. Laforet, que era notablemente más joven que Encarna Aragoneses—pues éste era el verdadero nombre de Elena Fortún—, conocía a la perfección la serie de Celia, ya que se contaban entre sus primeras lecturas de infancia. En esto, todo hay que decirlo, me parezco yo mismo a la gran escritora canaria, pues, como muchos otros niños, yo leí muchas de las obras de Celia siendo muy pequeño. Mi padre las tenía en sus pobladas estanterías, en algunos casos en primeras ediciones de los años 20 y 30 que habían pertenecido a su madre, mi bisabuela que falleció en la década de los 60 sin haber podido yo conocerla en persona.


Elena Fortún
Volviendo al epistolario, a Laforet le parecía casi increíble poder entrar en contacto con Fortún, una autora que había idolatrado desde niña y con la cual solía mantener conversaciones imaginarias en sus años mozos. Por su parte, Fortún admiraba el estilo literario de Laforet, llegando a considerarla en una de las primeras cartas que se intercambiaron, como "la primera escritora española" y describiendo Nada como la mejor novela publicada en España en la primera mitad del siglo XX. Durante los cinco años que duró la correspondencia entre ambas, Fortún vivió a caballo entre su exilio argentino (su esposo, Eusebio Gorbea, que se suicidó en Buenos Aires en 1948, había sido un militar republicano de los que perdieron la Guerra Civil), su regreso a España y una visita truncada a los Estados Unidos, donde vivía su hijo. A lo largo de las misivas que ambas se enviaron se evidencia la admiración mutua de las dos escritoras, el enorme cariño que sentían la una por la otra y la inmediata conexión que se produjo entre ellas pese a las escasas ocasiones en las que pudieron verse en persona.


Portada de uno de los populares libros de Celia
Emerge, además, la profunda inseguridad de Laforet en lo referente a la valía de sus obras literarias: en varios momentos de las cartas critica con dureza la novela que está escribiendo, La isla y los demonios (1952) y confiesa que solamente escribe artículos periodísticos por necesidad económica. Vemos también, carta a carta, la conversión religiosa que experimentó en estos años Laforet, animada en ello por su amiga la famosa deportista Lilí Álvarez y por la propia Fortún, y que se vería posteriormente reflejada en su novela La mujer nueva (1955). Asimismo, asistimos a la larga fase terminal de la enfermedad que acabaría con la vida de Fortún, un cáncer de pulmón que llenaría de sufrimiento sus últimos años y que le impediría cumplir su deseo de morir en paz y sin sufrimiento.


Por fortuna, el año pasado se recogió toda la correspondencia intercambiada por Carmen Laforet y Elena Fortún en un volumen titulado De corazón y alma, 1947-1952 (Fundación Banco Santander, 2017), gracias al celo investigador de Nuria Capdevila-Argüelles, profesora de la universidad inglesa de Exeter, y de dos de las hijas de Laforet, Cristina y Silvia Cerezales Laforet. El libro presenta todas las cartas que han sobrevivido y supone un documento de enorme valor para comprender las carreras literarias de dos escritoras españolas hoy un tanto olvidadas (en especial Fortún) pero que la crítica y las reediciones (sobre todo las llevadas a cabo por la Biblioteca Elena Fortún, en la que acaba de aparecer una novela inédita de la autora, Oculto sendero) están recuperando en los últimos años para el deleite de lectores de todas las edades. Se trata de un tomo, este epistolario, absolutamente recomendable y sobre el que recientemente he grabado en vídeo una reseña más extensa que dejo aquí abajo para quien esté interesado en verlo.




                                                   ANTÓN GARCÍA-FERNÁNDEZ

sábado, 19 de mayo de 2018

LEMBRAR E SEGUIR AMANDO A MARÍA VICTORIA MORENO




Lembrar a María Victoria Moreno resulta un pracer e, á vez, provócame unha certa tristura.
     Pracer porque foi unha experiencia moi rica para min estar en contacto cunha gran muller. Tristura porque se nos foi dun xeito cruel e inxusto.
     

     María Victoria foi sempre unha muller forte, aínda que podía aparentar unha certa debilidade. Non,  en absoluto. Era quen de camiñar polos camiños máis difíciles coa convicción de estar facendo as cousas que os seus desexos profundos lle ditaban.
 
Mª Victoria Moreno
     María Victoria creou espazos de afectos e neles, coma algo inherente, estaba a súa literatura. Foi creadora e foi tamén unha muller adiantada ao seu tempo a nivel social e humano. Participou en proxectos de loita a prol dunha lingua que amou axiña, dunha literatura á que deu brillantez e dunha maneira de estar nesta sociedade en continuo compromiso. María Victoria, sen sabelo, foi unha activista cultural a prol do galego e da nosa cultura.

    Coñecela foi un deses feitos que fan da túavida algo gratificante. Derrubou barreiras co convencemento de que era preciso derrubalas.
     Eu aprendín moito dela. Porque María Victoria tiña unha concepción da literatura moi clara: que estivese pegada á xente, que fose moi coidada lingüísticamente, que emocionase e que fose lida. O seu respecto pola escrita foi admirable. Cría na necesidade literaria pero sempre dende a dignidade.

     María Victoria Moreno foi unha muller que quería moito. Si, quería moito a súa familia, quería moito o seu alumnado, quería moito os animais, quería moito os lectores e lectoras, quería moito a literatura. Si, quería moito.

     Compartir con ela a creación da colección Árbore foi unha experiencia impresionanate. Axiña sentín o seu agarimo. Decateime sen tardar que era unha muller moi estrita á hora de valorar os orixinais que chegaban. Era estrita e rigorosa dende o cariño. Pero dicía as cousas ben claras. Co seu pito na boca, coa ollada firme e tenra á vez, ía debullando o seu criterio sobre a publicación (ou non) dos textos que nos chegaban. E provocaba o diálogo. Deixaba falar. Escoitaba. Tanto David Otero coma Carlos Casares, Manolo Janeiro, Pilar Sampil  coma min, respectabamos moito as súas opinións, porque nunca carecían de argumentos. Non sempre estabamos de acordo mais iso provocaba un debate fermoso do que todos saïamos moi contentos.
     


     María Victoria animoume moito a escribir prosa. Dábame consellos e valoraba o que eu facía. Ela propúxome presentar Versos de agua cando viu a luz en 1989. Foi unha presentación marabillosa polas palabras que dixo aquel día, polos versos que leu, pola sensibilidade poética que posuía.

     
Presentando "Versos de agua" en Vigo. 1990


     A súa opinión sobre A teima de Xan foi decisiva para que eu non rachase o orixinal ao ser rexeitado polo meu admirado Casares. Dixérame Carlos que había pouca separación entre o contado e a miña persoa. Nunca comprendín esa opinión pero acepteina , iso si, algo defraudado. María Victoria leuno e encantoulle. Impediu, xunto coa miña muller e un libreiro, que me desfixese del. Máis adiante  Xosé Antonio Perozo e Carlos Lema publicaría no na editorial Sotelo Blanco. Eu fun feliz. Ela, moito máis.

     

     
     A obra de María Victoria Moreno é unha homenaxe á literatura e ao ser humano. Toda ela está envolta en emoción literaria. Ela, coma min, non concibía a arte en xeral sen o lado emotivo.  A súa obra ten un estilo pulcro e delicado. Emprega un léxico coidado e o seu discurso móvese sempre entre o rigor e a exposición clara para que poida ser saboreado polas lectoras e lectores e así acadar o obxectivo da reflexión e da beleza por parte destes.

     A tenrura coa que dota os seus escritos é outra das características de María Victoria. Porque ela era unha muller tenra e os seus personaxes están envoltos nesa tenrura. Ela amaba o ser humano e, xaora, amaba eses personaxes que circulan polos seus textos.

     
Nunha homenaxe  póstuma en Moaña. 2006.

     María Victoria veu cear á nosa casa moitas veces. E nós, estivemos tanto na súa en Pontevedra, coma no apartamento que tivo en Sanxenxo. Os meus fillos adorábana. Ela tamén a eles. Por que?  pois porque María Victoria despedía un afecto que te cegaba. Todo o afecto que enche as liñas que escribía. Que ben escribía novelas, relatos, contos en verso, tan auténticos, tan próximos á xente, porque se basean na xente, nos seus conflitos, nas súas dúbidas, na necesidade que teñen de ser eles mesmos, no amor…

     
Cos meus fillos na nosa casa
     
     Ler Mar adiante, Leonardo e os fontaneiros, Guedellas de seda e liño ou Anagnórise, entre outros, resulta un gozo difícil de expresar. Está a súa vida de soñadora, de muller en loita, de compromiso nas súas liñas. Pero está porque zumega autenticidade, porque nace dos seus soños. porque, en definitiva, conxuga literatura e vida coma ninguén.
     E se lemos os contos rimados contidos en Eu conto, ti cantas ou ¿E haberá tirón de orellas? a emoción, a calidade e o amor polos animais e polos pequenos lectores e lectoras chega a engaiolarte.

     
Na nosa casa

     Eu entendín o amor aos animais – aos cans en especial- á beira de María Victoria. O que ela sentía por eles facíache pensar. Contaxiaba a súa ledicia de telos, de acariñalos, de facelos partícipes principais da súa vida. Debo admitir que tardei ben tempo en ter un can. Porén, afirmo que cando Dark chegou á nosa casa, pensei en María Victoria.
     E, coma María Victoria, escribín un conto a ese animal tan agradecido. E  Dark apareceu nalgún libro máis. Coma Nica, coma Alma
      


     Mais logo a canseira puxo
á liberdade o seu freo:
as patas febles de Alma
daquela se entumeceron
á vez que as plumiñas teixas
a axilidade perderon (…)
                                  

                                              (de ¿ E haberá tirón de orellas? Ed. Galaxia.


     Os olliños de Nica
poñíanse tristes
nun laio de cristal
e de acibeche.

           Ás tres e media,
           cando volvía da escola,
           choraba ela.

-Orellas de veludo,
¿que estás pensando?
Agora teño clase,
mais logo saio.
                            
                                                          (De Eu conto, ti cantas… (Ed. Xerais)


     Así era María Victoria Moreno. Unha muller que soñaba e facía soñar. Unha muller dunha firmeza impresionante. Forte e sensible. De reaccións bruscas se a situación a amolaba, que axiña trocaba en calma.
     Unha muller que respiraba  humanidade e tenrura polos poros da súa pel.         
     
     Que feliz  decisión a de dedicarlle o Día das Letras Galegas!

     Canto fixo pola nosa LIX cos seus libros e coa súa actitude en momentos escuros e difíciles!

     Oxalá os seus soños pousen en nós e nos permitan seguir loitando.

      
Cuberta de Fino Lorenzo para o libro "María Victoria Moreno. A muller que durmía pouco e soñaba moito".

     E non me resisto a rematar este texto sen poñer  esta reflexión da propia María Victoria e a súa relación con Galicia:


      A miña relación con Galicia e a miña opción pola súa lingua é simplemente unha historia de amor, na que non falta ese compoñente de sufrimento que é consubstancial a todas as historias de amor.

En Pontevedra. Presentación do monográfico sobre MVM con Susi, Begoña e Pedro Ferriol.2018

                                                         ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO