lunes, 10 de diciembre de 2018

REMUÍÑO DE LIBROS (55) "Eu ben vin, virivín", de Manuel Rico Verea








TÍTULO:  Eu ben vin, virivín. Cancioneiro infantil para dicir, contar e cantar.




AUTOR: Manuel Rico Verea. Obradoiro Experimental de Música Tradicional.  (con Nani García).




ILUSTRACIÓNS:  David Rodríguez



EDICIÓNS  XERAIS DE GALICIA. 2018




Manuel Rico Verea (Foto, Edicións Xerais)

Cando vexo que sae do prelo un novo libro de literatura tradicional, síntome moi feliz. E se ese libro é un cancioneiro infantil para dicir, contar e cantar, a satisfacción multiplícase por mil.
     

     Levo ben anos proclamando a quen me queira oír que a poesía debe entrar en voz alta nas aulas e nos fogares, que a literatura de tradición oral ten que ser o primeiro paso do alumnado á hora de tomar contacto coa poesía e que cantar con eles nas aulas (e nas casas) é unha actividade gozosa de incalculables beneficios.
    
Ilustración de David Rodríguez
     
     Por iso saúdo con ledicia o libro Eu ben vin, virivín, dun home, Manuel Rico Verea, que leva moitísimo tempo – e con acerto- traballando neste eido fundamental para a formación da rapazada e de Nani García, un músico de moi alto nivel a quen non fai falta presentar. Entre ambos crean un documento sonoro (o libro contén un CD) que aproxima aos lectores e lectoras a novas referencias musicais coas melodías do cancioneiro infantil galego. Pero o conxunto de poemas sinxelos permiten, ademais de seren cantados, seren ditos en voz alta e gozar da palabra como elemento rítmico e engaiolante.
    
Nani García
     Achegarse ao cancioneiro, como din os autores, produce “unha sorpresa polo poder evocador das pequeñas composicións rítmico-literarias, polo seu valor pedagóxico e, sobre todo, polo proceso recreador ao que se ve sometido a través do tempo”.

     O libro está ateigado de rimas, de recitados, de fórmulas máxicas, de encadeados e de cancións máis representativas do cancioneiro de tradición que nos falan do mundo dos animais:

Xoaniña voa, voa
que che hei dar
pan de broa.

Xoaniña voa, voa
vai e tráeme
alguna nova.

Xoaniña voa, voa
que teu pai
vai en Lisboa.

     Neste libro temos tamén un apartado de actividades didácticas das cancións, que permiten ao educador/a tirarlle moito proveito a cada tema. Actividades para coñecer curiosidades dos animais protagonistas, denominacións varias deses animais e nas súas páxinas  anímase a memorizar, a contar e a cantar temas fermosos e alegres. Posúe, ademais, una sinxela e marabillosa partitura e no disco hai posibilidades de interpretar en play back que o fan máis lúdico aínda.
    
Ilustración de David Rodríguez
     
     
Un libro para traballar a lingua, o ritmo das sílabas, a psicomotricidade e algo que eu defendo dende sempre: a unión e interacción de música e verso.
     
     Unha alfaia, sen dúbida, o CD que trae o volume: un documento sonoro creado polo Obradoiro Experimental de Música Tradicional, formado por Manuel Rico e Nani García, que fan deste proxecto un luxo para a nosa literatura e a nosa lingua.
     
      Conta ademais, cunhas vivas ilustracións de David Rodríguez, en cor, atraentes e suxestivas que envolven os textos de calor pictórica.
     

     Imprescindible.




                                                                                                                                        ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

lunes, 3 de diciembre de 2018

HENRY DAVID INGLIS, EL ESCOCÉS QUE SIGUIÓ LOS PASOS DE DON QUIJOTE

Uno de los libros menos conocidos de la literatura británica decimonónica es Rambles in the Footsteps of Don Quixote, publicado en 1837 en Londres, dos años después del fallecimiento de su autor. Lo firmaba Henry David Inglis, escritor escocés cuya reputación en vida se cimentó gracias a los muchos libros de viajes de los que fue autor, volúmenes siempre interesantes y bien escritos en los que Inglis, a veces bajo el seudónimo de Derwent Conway, relataba sus periplos por diversas partes de Europa. Nacido en Edimburgo en 1795, el intrépido caledonio visitó, a lo largo de su breve vida (murió a los cuarenta años), regiones como Dinamarca, el Tirol, los Pirineos, Baviera o los países escandinavos, y sus descripciones de todas estas geografías son siempre vivaces y denotan una enorme capacidad de observación.

Inglis llegó a viajar también a España hacia el final de su vida, y fruto de su visita tenemos su libro Spain in 1830, que demuestra a las claras su interés por la cultura española, si bien, como tantos otros escritores británicos de la época, el escocés no puede evitar un cierto sesgo ideológico que lo lleva a criticar, a veces con poco fundamento, algunas de las prácticas culturales que observa. De lo que no cabe la menor duda es de la atracción que Inglis sentía por el Quijote de Miguel de Cervantes, libro que guardaba en la más alta consideración y que, como podemos comprobar en la obra que en estas líneas nos ocupa, conocía a la perfección y había estudiado profusamente.


Su Rambles in the Footsteps of Don Quixote es tanto un homenaje a la literatura cervantina como un admirable e ingenioso ejercicio de crítica literaria. La premisa es sencilla: un británico cuyo nombre desconocemos pero que podemos identificar fácilmente con el propio Inglis, se encuentra en Toledo en el primer tercio del siglo XIX, y decide aventurarse por territorio manchego en busca de los lugares por los que el Caballero de la Triste Figura y su escudero Sancho Panza transitaron en las páginas del Quijote. Llega así al pueblo de Martín Esteban, que identifica con la localidad en la vivía Don Quijote, y allí se encuentra con un barbero que asegura ser descendiente de Maese Nicolás, el barbero cervantino. Este barbero y el narrador trabarán amistad y saldrán a recorrer La Mancha juntos, al modo de Don Quijote y Sancho, tratando de seguir los pasos exactos del ingenioso hidalgo.

A lo largo del viaje no faltan, como en la novela de Cervantes, interesantes conversaciones entre el narrador y el barbero o alguna que otra narración intercalada que demuestra que Inglis estaba perfectamente familiarizado con la tradición picaresca española del Lazarillo, el Guzmán, el Buscón y compañía. Su itinerario manchego los lleva, por ejemplo, a la venta que Don Quijote confundió con un castillo, a la Sierra Morena o al lugar en el que el caballero andante luchó contra los molinos de viento que creyó ser gigantes. En la narración de esta novela, completamente ficticia, claro, se incluyen descripciones de la geografía manchega que Inglis sin duda visitó durante su estancia en España, pero puestas siempre al servicio de los comentarios sobre la obra de Cervantes, cuyo contenido el autor critica con total conocimiento de causa.


En uno de los capítulos, el undécimo, Inglis incluso nos habla con admiración de la enorme popularidad de la que disfrutaba Cervantes en la España de la época, señalando que "de los ocho o diez arrieros con los que compartí un cocido en esta posada, ninguno de ellos desconocía a Don Quijote y sus hechos ni las razones por las que Cervantes disfruta de la veneración de sus compatriotas". A través de la figura del narrador, el autor da buena cuenta de su admiración por la novela cervantina e introduce interesantísimos pasajes de verdadera crítica literaria en los que Inglis se revela como un auténtico cervantista, de esos que la mayor parte de los cervantistas de hoy desconocen por completo. Por fortuna, esta rareza de Henry David Inglis ha sido traducida al español bajo el título de Andanzas tras los pasos de Don Quijote (Vigo: Editorial Academia del Hispanismo, 2012), en una cuidada edición de Beatriz y Fernando González Moreno que mantiene las ilustraciones originales del gran George Cruikshank y viene precedida de una excelente introducción que esperemos que dé una mayor visibilidad a una obra que todo lector interesado en el Quijote debería conocer.




                                                  ANTÓN GARCÍA-FERNÁNDEZ

lunes, 26 de noviembre de 2018

DARDO POÉTICO (LVIII): "Unha boa ocasión para coñecer e ler a Ida Vitale".





Soa o teléfono. Chámanme do Faro de Vigo. Queren sabere a miña opinión sobre a concesión 

do Premio Cervantes, 2018, á poeta uruguaia Ida Vitale.


          Non sabía nada. Infórmame a xornalista. Éncheme de alegría.  Por fin unha muller galardoada con este premio. Son moi poucas e hai moitas escritoras que merecen ser recoñecidas. Xa comeza a ser hora de que se as valore.
    
Ida Vitale le uns seus poemas
     
     De Ida Vitale lin algún libro hai ben tempo, ata que me fixen coa súa poesía completa (ou case). Un libro magnífico, editado por Tusquets en maio de 2017, recibe o nome de Poesía reunida (1949-2015). Misión cumprida. Adentreime no seu mundo poético e fiquei entusiasmado.
     Polo uso exquisito da palabra, pola autenticidade dos seus versos, polo seu compromiso co ser humano, pola claridade do seu discurso poético, esta muller deixou pegada en min.
 Non é unha escritora (tamén escribe prosa) allea aos recoñecementos literarios. Ademais do recente Cervantes, Vitale recibiu o XXIV Premio Reina Sofía de Poesía Iberoamericana (2015), o Premio Internacional de Poesía Federico García Lorca (2016) e o Premio Max Jacob (2017) entre outros moitos.


ÁRMASE una palabra en la boca del lobo
y la palabra muerde.

En el movedizo fulgor del cielo
hacia el ocaso,
callada encalla; se vuelve brillo,
es Venus:
cordera que encandece.

     
     Ida Vitale é unha muller de 95 anos que naceu en Montevideo, que estudou humanidades e foi docente de literatura ata os anos setenta. As adversidades políticas forzárona, coma a tantos intelectuais, ao exilio: residiu en México de 1974 a 1984 co seu marido o profesor e poeta Enrique Fierro. Con el volveu a Uruguai uns poucos anos e despois, dende finais dos oitenta,  estableceuse en Austin, Texas.
     

    
      Juan Ramón Jiménez (unha das súas influencias), ao recibir o seu segundo poemario –Palabra dada- afirmou que enchera o seu nome de misterio e encanto e incluíuna, pola súa “penetración naturalísima”, nunha proxectada antoloxía “agochada” de poetas mozos.


UNA hora que crece como unárbol,
que con iguales ramas de pavor
toca el cielo,
su púrpura angustiosa,
una hora que crece como un árbol.

Que no cabe en el olvido y que nos cela
y nos vigila como a fruto propio.
¿De quién al irnos nos despediremos?
¿Quién vanamente quedará aguardando
en esa hora de final paciencia?

     
     De Ida Vitale escribiu León Felipe en 1947 que “das fuego a sombra, en la ceniza llama, / asombras si iluminas, verde rama”.
     
     A lectura da súa obra produce un pracer insospeitado, como afirmaba o gran poeta colombiano Álvaro Mutis. Eu podo corroboralo a nivel persoal.
    

     Penetrante, amiga do verso curto, aguda, intensa, orixinal, que penetra no máis fondo do lectorado, clara, simbolista a súa poesía é o fiel reflexo da súa actitude belixerante a prol da palabra e do compromiso social. Literatura por riba de todo.
   
      Aproveitemos  o galardón concedido para coñecela mellor.Para lela. Estou seguro de que é unha descoñecida a certos niveis e é unha mágoa. Alguén coma ela debe ser lida e valorada neste país polas lectoras e polos lectores da boa poesía.


DE un jardín, el resumen
bajo una claraboya.
Entre plantas sin flores
para recuerdos tristes,
el siempre solitario trazó
su ruta de irrealidad,
el repetido hastío de décadas iguales.

Joven, perdió su vida;
viejo, murió sin saber cómo armar
las cenizas del resto.

                                                                                                                      
Levante. EMV





                                                                                                                                      ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

lunes, 19 de noviembre de 2018

REMUÍÑO DE LIBROS (54) "Nina e Antón", de Antonio Ventura




TÍTULO: Nina e Antón.



AUTOR: Antonio Ventura.



ILUSTRACIÓNS: Alejandra Estrada.



TRADUCIÓN: Manuela Rodríguez.



EDITORIAL: Kalandraka.





Nina e Antón é un fermoso álbum ilustrado que da man de Kalandraka chega na nosa lingua para os primeiros lectores, aínda que calquera lector que se achegue a el vai desfrutar desta tenra historia que nos lembra a grandeza que encerran as pequenas cousas, agochadas, moitas delas, dentro do cotián.

     O seu autor é o escritor e editor Antonio Ventura, vencellado dende hai moito tempo ao mundo da literatura infanto-xuvenil e, xa que logo, bo coñecedor deste panorama literario.
 
Antonio Ventura (Foto Ed. Tramuntana)
     Proba disto é Nina e Antón pois está concibido, tanto no contido coma na forma, a xeito de homenaxe á respectada pintora belga e creadora de personaxes tan entrañables coma Ernesto e Celestina , Gabrielle Vincent.

     A través dunha linguaxe clara, directa e vertebrada polo diálogo dos seus protagonistas, coñecemos a Nina e mais o seu gato Antón. A escena ten lugar na casa de Nina, onde decide lerlle a Antón o seu libro favorito. Ante a percepción desta de que el non amosa todo o interese que debería ter, enfádase e recrimínalle ao seu amigo a súa actitude. Pero esta situación dura pouco porque ambos se decatan de que, aínda que se despisten, o que máis lles gusta é poder compartir libros tan fabulosos coma aquel no que aparecen un oso e unha ratiña.
 
Ilustración de Alejandra Estrada
     A maxia dos libros e o seu poder coma vínculos que axudan a tender pontes entre realidades e universos diferentes están presentes neste álbum.


     A ilustradora colombiana Alejandra Estrada é a encargada de darlles vida aos protagonistas a través do xogo cromático que amosa a identificación entre as ilustracións e a voz textual.



                                                                                                                           ALBA PIÑEIRO



lunes, 12 de noviembre de 2018

REMUÍÑO DE LIBROS (53) "Unha longa viaxe", De Daniel H. Chambers / Federico Delicado (ilustr.)






TÍTULO:  Unha longa viaxe



AUTOR:  Daniel Hernández Chambers

ILUSTRADOR: Federico Delicado




TRADUCIÓN: Xosé Ballesteros



EDITORIAL: Kalandraka




Daniel Hernández Chambers escribiu e Federico Delicado ilustrou un álbum tan fermoso como necesario. “Unha longa viaxe” é unha narración agridoce, belida e intelixente.
     
     Un álbum que, sen adozar o que conta, reflicte un problema doloroso e, por desgraza, ben actual: a inmigración forzosa.
     Hernández Chambers cóntanos dúas historias paralelas que se cruzan. Dúas historias de longas viaxes por razón distintas e semellantes obxectivos.
 
Daniel Hernández Chambers
     Por unha banda, un grupo de persoas, familias que sofren, teñen que abandonar a súa casa co imprescindible e foxen porque a guerra comezou. Descoñecen o seu destino pero deben marchan porque queren sobrevivir. Chama a atención o pequecho que se resiste a deixar aquelas cousas que ten. Diríxense cara ao norte sen máis.

     Por outra banda, unha familia de aves – son gansos- tamén debe partir, estes cara ao sur, porque se achega o inverno e onde están non poden vivir. Cuestións climáticas son o motivo. Aquí é a filla a que se opón a partir, porque non cre ter forzas para voar durante tanto tempo. (- Teño medo, mamá! // - Medo?  // -Aínda son pequena. Non creo que poida voar tan lonxe)
     
Ilustración de Federico Delicado

          Uns e outros comezan a marcha forzosa.  As persoas atópanse durante o camiño con moitos atrancos: a chuvia que os fai andar cos pés afundidos na lama, desinterese de moitos co seu drama, protestas, queixas. A maioría ollan cara atrás con tristura. Senten a fame e mais o cansazo, pero teñen que avanzar sen desmaio malia as dificultades.
     
     A climatoloxía é a maior dificultade que se lles presenta ás aves. Pero tampouco se deteñen. Ambas expedicións van cruzarse e, con dicultades,  chegan ao seu destino. As aves acadan o seu obxectivo. Poderán decansar. Os humanos, pola contra, atopan unha barreira que lles vai impedir que avancen e se asenten: as fronteiras están pechadas.
 
Ilustración de Federico Delicado
     Un relato doce para uns: os gansos; terrible para outros: os humanos. Unha narración realista que pon sobre a mesa o problema dos refuxiados. Reivindica o dereito das persoas a vivir unha vida digna. Persoas que claman xustiza nun mundo de desigualdades e que arelan un territorio que lles permita cubrir as súas necesidades fundamentais.
     
     Nesta obra, autor e ilustrador –que grande, Federico Delicado!- conseguen equilibrar perfectamente o ton do relato. Hai nel olladas tenras, pero tamén expresións marcadas polo medo. 
    
Federico Delicado
     A historia é dura e limítase, polo que conta e polo que non, a expoñer as situacións para que o lectorado tire conclusións, reflexione e se faga preguntas. Os feitos están aí. Daniel Hernández Chambers cóntaos e Federico Delicado debúxaos. Porén, teñen que ser os lectores e lectoras  quen xulguen e pensen sobre a sociedade  na que viven, que sexan críticos e, á vez, gocen dunha obra literaria ben feita.
     
     Para iso, entre outras cousas, está a boa literatura.
                                                              

                                                                                                             ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO