martes, 15 de marzo de 2016

ESCAPARATE POÉTICO (LXXIII) Joan Margarit (2)





                 JOAN  MARGARIT (2)  (Sanahüja, La Segarra, Lleida. 1938)




EL SAQUEIG

Dínfant em van voler arrencar la llengua
que l´àvia em parlava
quam tornàvem del camp al final de la tarda.
Com les pedres, les flors, la soledat,
arreu ens acompanyem les paraules.
Joan Margarit
Mutilades i tot,
han acabat dient el que havien de dir.
Encara deu haver-hi, entre esbarzers,
aquella é tancada de Lleida que vaig perdre.
Haver Salvat la llengua m´ha deixat
a mercè d´unha gent que era la meva.


EL SAQUEO

De niño intentaron arrancarme la lengua
que mi abuela me hablaba
al regresar del campo mientras atradecía.
Como la soledad, las flores y las piedras,
las palabras
nos acompañan siempre a todas partes.
Incluso mutiladas,
terminan por decir lo que debían.
Entre zarzales debe andar aún
aquella É cerrada de Lleida que perdí.

Salvar la lengua me ha dejado
a merced de una gente que es la mía.



ESTIMAR   ÉS  UN  LLOC

Assegut en un tren miro el paisatge
i de sobte, fugaç, passa una vinya
que és el llampec d´alguna veritat.
Seria un error baixar del tren
perquè llavors la vinya desapareixeria.
Estimar és un lloc, i sempre hi ha una cosa
que m´ho desvela: un terrat llunyà,
aquella estrada buida d´un director d´orquestra,
només amb una rosa, i els músics tocant sols.
La teva cambra quan s´alçava el dia.
Per descomptat, el cant d´aquells ocells
al cementeri, un matí de juny.
Estimar é un lloc.
Perdura al fons de tot: d´allí venim.
I és el lloc on va quedant la vida.


AMAR ES DÓNDE

Sentado en un tren miro el paisaje
y de pronto, fugaz, pasa un viñedo
como el relámpago de una verdad.
Sería un error bajar del tren
porque entonces la viña desaparecería.
Amar es dónde, algo lo evoca siempre:
un terrado a lo lejos, la tarima vacía
(en el suelo una rosa) de un director de orquesta,
los músicos que hoy están tocando solos.
Tu habitación al clarear el día.
Y, claro está, los pájaros que cantan
en aquel cementerio una mañana de junio.
Amar es un lugar.
Perdura en lo más hondo: es de dónde venimos.
Y también el lugar donde queda la vida.


CONCERT

On sempre sèiem
hi ha una altra gent.
Mai no t´oblidis
d´aquella música
i ella al costat.
¿Queda algun lloc
des d´on poder-la
tornar a escoltar?
Només a ella,
per un instant.


CONCIERTO

Donde solíamos
sentarnos juntos
hay otra gente.
Nunca te olvides
de aquella música
y ella a tu lado.
¿Queda algún sitio
donde escucharla
hoy otra vez?
Tan sólo a ella,
un breve instante.




(Do libro Estimar és un lloc / Amar es dónde, editado por Editorial Visor Libros, 2015)


                                       Joan Margarit recita no Instituto Cervantes de Chicago no mes de decembro de 2012.

domingo, 13 de marzo de 2016

CATAVENTO DE POEMAS INFANTÍS (XLV) Rosalía Morlán




                         ROSALÍA  MORLÁN  (Trazo, A Coruña, 1959)






UNHA ALDEA ESPECIAL


A miña aldea
ten algo especial,
estrelas de azucre
Rosalía Morlán
lúa de cristal,
un muíño de pedra
que rula ao compás,
un vento que canta
en vez de zoar.
A miña aldea
ten algo especial
palleiros de ouro
regatos de sal.



POR  TI

Por ti, cada día,
sen que ti o saibas
brincan polo ceo
versos de esperanza.
Por ti, cada día,
risos na alborada,
soños de mil cores,
cóxegas na alma.
Por ti, cada noite,
sen que ti o saibas
estrelas de azucre
versos de esperanza.



NON ME CHEGA O TEMPO

Non me chegan as horas
meu ben, para abrazarte,
non me chega a noite
meu ben, para bicarte.
Non me chega o tempo
meu ben, para acariñarte,
non me chega a vida
meu ben, para acocharte.




DESEXOS

A princesa do mar
e a fada do vento
saíron a pasear
buscando desexos,
Ilustración de Isa Albela
desexaron un mundo
sen fame nin medo,
desexaron risas
nas caras dos nenos.
A princesa do mar
e a fada do vento
sementaron no ceo
flores de desexos,
un mundo sen fame
un mundo sen medo,
soamente sorrisos
nos ollos dos nenos.





(Do libro Canta a lúa coas estrelas [música de Manoele de Felisa], editado por Sons de Galicia. 2015)



jueves, 10 de marzo de 2016

A EMOTIVIDADE DUN ENCONTRO DE XULIO GARCÍA RIVAS CON PACO IBÁÑEZ EN VIGO


Xulio con Paco Ibáñez e Julia.

Encántame compartir coas persoas que quero todo aquilo que me gusta.
     E  cando a persoa é un ser sensible, comprometido coa beleza, un grande artista e un ser humano de bondade infinita, ese acto de compartir convértese nun verdadeiro pracer.

     Isto foi o que aconteceu co meu amigo/irmán Xulio García Rivas. Tiña ganas de coñecer a Paco Ibáñez polo moito que significou (e segue a significar) para el este home dunha humanidade infinita e un talento musical e interpretativo envexables.
     Así que, en canto apareceu a primeira oportunidade, Xulio coñeceu a Paco e viviu con el e amigos un xantar inesquecible na casa da miña sogra.
     
     Foi algo especial. Xulio agasalloulle unha obra fermosísima, cantamos, recitamos, conversamos, tomamos un polbo á feira delicioso e resultou unha velada emocionante e inesquecible.
     
     
Julia, Paco e Xulio coa acuarela que lles agasallou

     Por iso, animeino a que escribise o que para el significou este encontro. Que o contase aos amigos e amigas de Versos e aloumiños.
     Tomouno con calma. Estivo a traballalo durante meses  (no tempo que lle deixaban as súas ocupacións persoais)   e o texto está aquí para poder ser degustado por vós.

     Unha vez máis contamos coa colaboración de Xulio García Rivas.

     Un luxo para nós. Estamos moi felices e agradecidos á súa persoa.
     Grazas, mestre.

Paco Ibáñez no concerto de Vigo




PACO IBÁÑEZ


Treboada de emocións e liberdade a través da poesia
                                                                                                                             
                                                                                                                                        
                                                                                                                                         


                                                                                                                                           Ininterrompidamente, prosegue
                                                                                                                                          a súa obra sen fatiga
                                                                                                                                          (Lao Tsé, fragmento VI do Tao te King )


     
   
     En Vigo na casa de Antonio García Teijeiro e Susi sempre atopei a presenza da música de Paco Ibáñez. Sabía da súa grande amizade, da súa irmandade porque Antonio sempre me contaba os proxectos que estaba a preparar con Paco Ibáñez, as súas viaxes a Barcelona para participar nalgún concerto, xa que Paco Ibáñez puxéralle música a algúns  poemas de Antonio.

     Un bo día comenteille a Antonio  o que Paco Ibáñez significaba na miña vida. Un cantautor que me acompañou en momentos moi decisivos no meu camiño e da grande admiración que eu lle profesaba. Quedamos en que na primeira ocasión que Paco Ibáñez viñese a Vigo ou a Galicia que faría o posible para que o puidese coñecer persoalmente. Esa ocasión produciuse  con motivo do concerto  que Paco Ibáñez ía  dar en Vigo  no  Centro Cultural Afundación o día 30 de Maio de 2015.
    
     Cando Antonio me deu a noticia,  enchéuseme o corazón  de alegría. Aínda que a boa noticia viña acompañada dun encargo de Antonio :  deseñar un Cartón  para o concerto de Paco Ibáñez . A verdade que era un encargo ilusionante ao ter a oportunidade de realizar un traballo relacionado cun dos cantantes españois que máis admiro . Imaxinei unha alegre pomba voando sobre un mar de luz.
 
Cartón deseñado e pintado por Xulio García Rivas para o concerto
     O día do concerto fun en tren a Vigo e na viaxe recordei palabras fermosas, duras, reivindicativas, inconformistas e  concienciadoras dun tempo sombrío, desacougante, demoledor; un tempo que nos pesaba na alma como un sinistro corvo sanguinario. Palabras de grandes poetas aos que canta Paco Ibáñez, poesía convertida en cancións  con extraordinario talento por Paco Ibáñez que é capaz de superar a dificultade de poñer música a poesía de Góngora, Quevedo ,Jorge Manrique,García Lorca ou  Alberti  logrando que esas composicións sexan intemporais e contribuíndo a  que eses autores teñan chegado a moitas persoas.
    
     Paco Ibáñez é a “ voz dos poetas” porque sabe ,como ningún outro , descubrir a música contida nun poema, é o músico co que soñan os poetas como nos di Gabriel Celaya. A poesía busca conmover  e Paco Ibáñez cántanos para que a súa luz nos traspase e quede para sempre na nosa memoria e alimente a nosa alma. Un exemplo de artista comprometido do que eu admiro a súa integridade, a coherencia, a independencia  e o compromiso radical coa liberdade sen ceder nunca a ningún poder nin a ningunha prebenda. Paco Ibáñez ten rexeitado importantes premios en Francia (Ordre des Arts et des Lettres concedida polo goberno  de Mitterrand ) porque como el  sinala :
"Un artista ten que ser libre nas ideas que pretende defender. Á primeira concesión perdes parte da túa liberdade. A única autoridade que recoñezo é a do público e o mellor premio son os aplausos que leva un á casa."


     Nunha  escenografía  mínima apareceu a figura de Paco Ibáñez de negro e abrazado a súa guitarra enchendo  de vida o  espazo  baleiro. Viñéronme á memoria os pintores taoístas que tamén valoraban   o baleiro nas súas  marabillosas tintas. Paco Ibáñez ocupa  o espazo  do escenario coa súa peculiar voz e
cos acordes da súa guitarra crea con estilo  elegante  a música que xorde das palabras dos poetas.
     
     Velaquí os argumentos dos que se vale Paco Ibáñez para conmover cun ballón de versos que navegan  nun mar de luz cara ao porto da liberdade, onde os acolle o noso corazón  abríndonos a porta do xardín da máxia, da poesía e da música.
     
Paco e Xulio na velada do día seguinte
     A súa voz fixonos camiñar pola historia da literatura en Lingua Castelá  e  doutras linguas entre elas  o Galego xa que ten interpretado algúns poemas de Celso Emilio Ferreiro e de Antonio García Teijeiro.  Precisamente neste concerto Paco Ibáñez cantou  un poema do  meu admirado e querido irmán Antonio. Un dos momentos máis emotivos do concerto produciuse cando Paco Ibáñez reclamou a presenza no escenario de Antonio. Os dous cantaron o poema Pomba  de Lume logrando que o voo dos versos e da música  acariñasen docemente o noso espirito.
Teño especial cariño á canción “ El Lobito Bueno / Érase una Vez”  baseada nun poema de José Agustín Goytisolo. Eu tiña a ilusión de que Paco Ibáñez a interpretase neste concerto de Vigo e así foi.

     Con esta canción lograba durmir o meu fillo Xavier cando era moi pequeno e non había forma de que conciliase o soño . Un deses días,  Alicia díxome  a ver se co lobito era quen de durmir. Canteilla con el  no colo polo corredor da nosa casa de Tui e.. ¡ milagre ¡ durmiu, malia o mal que eu canto. Tamén se tranquilizaba cando viaxabamos  e no coche eu  dicíalle   : ”Érase una vez un lobito bueno al que maltrataban todos los corderos… “

      Unha música máxica para un marabilloso poema.

                                                                                                               XULIO  GARCÍA  RIVAS


Julia, Susi, Paco e Xulio




martes, 8 de marzo de 2016

" A TELLA DO LOBO ", UN ARTIGO DE PACO MARTÍN DA SÚA SERIE "Auga lizgaira"

Paco Martín

Un xa botaba de menos a palabra de Paco Martín en Versos e aloumiños. Unha palabra cálida, irónica. Unha palabra ateigada de humor fino. Unha palabra que, por outra banda, acariña  o lector, quen se sente seducido pola humanidade que desprende.
     Nesta ocasión fálanos de telefilmes, lobos, medos, loitas pola supervivencia, avoas sabias e invernos duros.

     Unha auténtica delicia lelo.
     Paco Martín é un mestre sabio que nos convida a entrar no seu mundo fantástico-realista, para que alimentemos decote os nosos soños.


     Todo un pracer que, grazas á súa imaxinación, saboreamos felices.
     Un texto máis da súa sedutora serie Auga lizgaira.



                         
                                 A tella do lobo  

                                                                                              
                                                                                                  Paco Martín

           
        
     Nun telefilme de produción francesa e argumento con base nun documentado estudio antropolóxico, que eu un día vira na compaña de Uxío Novoneyra, entre outros –non sei con exactitude onde estabamos nin cantos eramos, pero teño unha pouco menos que irresistible tendencia a crer que fora na súa casa de Parada polo ben que o tema acaía ó lugar e ó momento- e do que conservo unha lembranza bastante nidia e favorable polo interese do relato e o cumprido da súa feitura, contábasenos a loita pola supervivencia dunha pequenísima comunidade rural situada no agreste das montañas no noroeste do Macizo Central daquel país acosada, no máis cru dun rigoroso inverno, por unha grea de lobos famentos e desesperadamente feros. 
Novoneyra na súa casa de Parada

     Hai na aldea unha muller, vella e sabia, que será a encargada de preservar a integridade de veciños e familiares grazas a unha ancestral experiencia e a un profundo coñecemento da natureza, coa que demostra unha enorme capacidade de comuñón até o punto de ser quen a se meter na propia esencia da fera e mesmo chegar a ser case coma unha delas. As artes daquela avoa, froito da aprendizaxe de moitas xeracións de xentes montesías, abondaban para vencer o perigo que ameazaba á comunidade e, ó mesmo tempo, ían sendo lección a asimilar polos seus elementos máis novos, aqueles nos que un día viría dar a responsabilidade de manter a integridade da tribo.


“A tella do lobo”, creo, era o título do telefilme, e viña dado porque nalgunha das casoupas que formaban a aldea aquela os encargados de lle poñer a cuberta colocaban unha ou dúas tellas dun xeito especial e estudado de maneira que cando sobre o lugar sopraba un vento de características moi definidas producía, ó bater nelas, un agudo asubío, avisador do violento temporal que se aveciñaba coa conseguinte baixada do lobo famento. Despois lin que idéntico artificio aparecía tamén en determinadas cabanas de pastores do Tras os Montes portugués e do occidente zamorano, nunha clara demostración da universalidade dos recursos cos que as persoas de todas a latitudes houberon de se enxeñar para a súa supervivencia.
 
Unha vista de Tras-os-Montes
   E hoxe, cada vez que a nós nos toca vivir un inverno de mar brava, ventos fortes, chuvias longas, xeadas duras e neves incómodas é cando comprendemos que xa hai demasiado tempo que deixaramos a avoa sabia abandonada en calquera estación de servicio e non queda ninguén capaz de colocar a xeito as tellas do lobo na cuberta da nosa casa,acabamos tendo medo...


domingo, 6 de marzo de 2016

ESCAPARATE POÉTICO (LXXII) Piedad Bonnett





                     PIEDAD  BONNETT  (Amalfi, Antioquia, Colombia, 1951)





LAS CICATRICES


No hay cicatriz, por brutal que parezca,
que no encierre belleza.
Una historia puntual se cuente en ella,
algún dolor. Pero también su fin.
Piedad  Bonnett
Las cicatrices, pues, son las costuras
de la memoria,
un remate imperfecto que nos sana
dañándonos. La forma
que el tiempo encuentra
de que nunca olvidemos las heridas.



DOLOR  FANTASMA


El miembro
que el bisturí ha arrancado limpiamente

palpita sin embargo de dolor

perseverante.

Y escuece,
y afiebrado se resiste
a no ser.

Prueba de que el vacío también duele.
De que no siempre alivia
amputar lo que daña.
De que lo muerto
puede heder ya y seguir  siendo  punzada.




EL MUNDO ANCHO Y AJENO

Se trata de Sun Danyong, un joven chino.
Dicen que tenía veinticuatro años,
que ensamblaba piezas de aparatos electrónicos,
que vivía lejos de casa, en Hon Hai,
que trabajaba doce horas diarias, como todos sus
      compañeros,
que dormía en sus horas libres, como todos sus
      compañeros,
que entre ellos había un diálogo escaso
porque casi no se conocían.
Nadie sabe otra cosa,
salvo que saltó por la pequeña ventana de su cuarto de dos
      por dos,
y que es uno de los muchos que han saltado
en el último año.
Ah, sí. La noticia dice una cosa más:
que los empresarios de la fábrica
han puesto mallas en todas las ventanas
para evitar más suicidios.

Leo la noticia en Google, en mi computador portátil,
por donde puedo ver el mundo ancho y ajeno.



LA RIGIDEZ  DEL  MURO

Cómo se obstina el muro en su tarea.
Con cuanta coherencia permanece
idéntico a sí mismo,
neutral, indiferente, impenetrable.
El ojo ávido
se estrella como un pájaro
contra su impavidez de vigilante.

Quisiéramos abrirle un agujero.
Quisiéramos vencerlo y que se abriera
a un jardín o a un secreto.

Pero es posible
que sólo sean malezas y basuras
lo que oculta.

Celebremos entonces su silencio.
Y dibujemos
sobre su estéril superficie blanca
lo que nos dé la gana:
nuestro nombre, un poema, una consigna,
un cursi corazón atravesado.
Arañemos su terquedad de viejo
como niños alegres y fluctuantes.




[Del poemario Explicaciones no pedidas (XI Premio Casa de América de Poesía Americana), editado por Visor, 2011]




Entrevista a Piedad Bonnett: "La fuerza de la poesía"