PAPEIS RECOBRADOS (6) . Trobalinguas e Trobapaz : emoción en varias linguas

   Foto de Anxo Cabada

Vivín a experiencia do Trobalinguas. Percorremos moitos puntos de España e de Portugal deleitando cos nosos versos diferentes e creados dende o máis fondo dos nosos sentimentos.

     Despois veu Trobapaz, poemas en relación cos diversos conflitos bélicos e sociais que sufrimos. Algúns anos despois, todo segue, por desgraza, vixente.

     De aí que recobremos este texto que conta algo do vivido. Paga a pena coñecelo e comprender que ese debe ser o espírito que prevaleza.

     Foron dúas experiencias emocionantes.

                                          TROBALINGUAS: EMOCIÓN EN VARIAS LINGUAS

     Son uns proxectos engaiolantes, necesarios. Son eses proxectos que fascinan polo que teñen de emoción, de sorpresa, de vida. Estou a referirme a Trobalinguas e a Trobapaz. O primeiro, lectura de poemas nas catro linguas do Estado, foi. O segundo, lectura de poemas en cinco linguas (as catro mencionadas máis o árabe), é agora mesmo. Ambos os dous serán para sempre, porque estas actividades tan enriquecedoras non morren endexamais e deben permanecer na memoria colectiva.

O primeiro, Trobalinguas, cumpriu o seu ciclo tras aterrar felizmente en moitos puntos da xeografía española, e mesmo de Portugal. O segundo comezou a súa andaina – xa houbo tres recitais – e, supoño, terá longa vida.

     

     Hai unhas semanas Trobapaz celebrouse en Madrid. Cun fermoso libro deseñado por Tesa González e baixo a experta dirección de Sara Moreno, impulsora destes proxectos, deixou no Centro Galileo toda a súa maxia. Resultou un acto emotivo, marabilloso que reuniu moito público arredor da palabra poética recitada en sete linguas: galego, castelán, catalán, éuscaro, árabe, inglés e chinés. En efecto, os poemas de Miquel Desclot, Juan Kruz Igerabide, Ana María Romero, Abdul Hadi Sadoun, ademais dos meus, emocionaron, unha vez máis, as persoas que encheron o centro cultural. Un pensa que as linguas deben sumar, convivir en igualdade e harmonía; que todas son moi necesarias e que é un auténtico xenocidio cultural discriminar e afogar as linguas minorizadas.

     

     E así o demostrou o público asistente cos seus aplausos e apertas emotivos, seguindo os poemas nos diferentes idiomas, mercando o libro e solicitando dedicatorias ao rematar o acto. 

     Trobapaz é un proxecto concibido arredor da poesía e contra a violencia nun mundo inxusto e convulso. Afirma Sara Moreno, no prólogo do libro:”…pregúntome por que eliximos este nome e non trobaguerra pois todos os integrantes do proxecto nos declaramos en pé de guerra. Non só contra os monstruosos conflitos que destrúen, en gran beneficio duns poucos, dos de sempre, dos que non precisan máis bens materiais, tamén en contra das pequenas guerras, ou grandes, do noso redor, intolerancia, segregación, violencia, inxustiza, racismo, analfabetismo (…). Semella unha loita inútil despois de tantos séculos de repetir unha e outra vez a mesma cantilena para aparentemente non avanzar. Nós pensamos que é unha marcha lenta pero segura”. 

     E eu engado a todo isto que a palabra literaria tenta asumir responsabilidades. Primeiro, dende a ética; despois dende a literatura en si mesma.

    

     Antes que nada debe ser literatura. A orde non importa, pois deberían estar tan identificados estes conceptos que terían que se fundir nun único obxectivo: o realce do literario e o seu compromiso artístico.

     Vexamos como mostra algúns versos escoitados en Madrid:

 

Miquel Desclot

     Di Miquel Desclot: tots som l´insomni,/ tots som el plor;/ tots som la cendra,/tots som la pols./Hi ha, doncs, cap solta/enllá de tots?  (todos somos o insomnio,/todos somos o pranto;/todos somos a cinza,/todos somos o po./Logo, hai sentido/alén de nós?

Juan Kruz Igerabide

     E Juan K. Igerabide deixa versos coma estes: Berunezko gudaritxoak/ttapa-ttapa dobiltza./Haurrik gabeko kaleetan,/zanpa-zanpa bizitza. (Soldadiños de chumbo/percorren a avenida/pisando os indicios,/ de nenos e vida.)´

Ana María Romero Yebra

     E Ana María Romero escribe nun poema: Eres un niño del hambre/con piel negra o con piel blanca./Ligero armazón de huesos/y el vientre hinchado de nada.

En árabe, Abdul Hadi Sadoun déixanos: Toma un pouco de cor verde/-dille ao guerreiro-/toma un anaco de veludo,/ esquece o fusil/ e pinta nas árbores/todos os muros queimados da terra.

 

Abdul Hadi Sadoun

     Eu, seguindo a música que felizmente puxo Paco Ibáñez ao meu poema, leo, canto e pregunto, entre escéptico e esperanzado: Que ocorre na terra?/ Que ocorre, rapaz?/ Se son pesadelos,/ eu quero espertar.

     A forza da palabra literaria, a denuncia literaria dende a poesía, os desexos literarios de xustiza voaron durante máis de hora e media no ceo de Madrid. Foi unha experiencia excitante, ademais, poder escoitar poemas en inglés e, sobre todo, en chinés. Un fermoso agasallo que non se dá a miúdo.

E mentres vexo fotos e lembro o acontecido nun acto singular, déixome levar polas cancións dun home excepcional que nunca baixa a garda en ningún sentido: Luis Eduardo Aute quen, coas cancións do seu novo disco, Intemperie,  vai pousando en nós  unhas letras intelixentes molladas en melodías variadas, ricas e próximas aos sentimentos dos seres humanos.

Unha delicia.

                                                                                                     ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

MANUEL MARÍA: O HOME QUE ASPIRABA A COÑECER A TODOS OS GALEGOS, UN A UN, SEGUNDO MANUEL VEIGA ( E LASTRA MURUAIS)

Dende hai unas datas comezamos a entrar con forza no “Ano Manuel María”.

     

A ninguén se lle pode pasar que o “Día das Letras Galegas” se lle adica este ano ao poeta, narrador, autor teatral e académico da Real Academia Galega nado en Outeiro de Rei en 1929 e falecido na Coruña no ano 2004.

     

Manuel María

     Manuel María foi un mestre, sen dúbida, para todos aqueles que amamos a poesía e escribimos poemas para a rapazada. O xa milleiros de veces mencionado “Os soños na gaiola” foi un libro que abriu canles e marcou un camino que algún e algunhas decidimos seguir para darlles aos nenos e nenas poemas para que desfruten coa lírica. Pero Manuel María foi máis, moito máis.

    

Manuel Veiga

     Alguén que o coñeceu moi ben foi o escritor, xornalista e doutor en Ciencias Políticas e Socioloxía, Manuel Veiga. Nas moitas conversas con el, chegou a comentarme  a relación amigable co poeta, a quen lle debe a lectura de certos libros nunha época complicada. Lecturas e momentos impagables que o axudaron a ver luz nuns intres de formación persoal e literaria.

     E é Manuel Veiga quen nos agasalla dous volumes, dous magníficos achegamentos á obra e á vida de Manuel María, o segundo deles compartindo libro cunha ampla escolma de poemas realizada por Xosé Lastra. Dous volumes necesarios, cun enfoque intelixente de quen coñece o autor no plano persoal, pero que foxe da haxiografía.

     No primeiro deles, “Manuel María, buscando un país” (Ed. Xerais. Col. Libro X), o autor penetra no máis fondo da alma do poeta chairego e relaciona cada parte da súa vida cos poemas escritos neses momentos. Fai fincapé Veiga na intensa relación que existe entre as súas mellores páxinas e aquilo que o poeta sente máis preto del: o afecto pola súa terra máis próxima, pola súa casa e polo súa muller, Saleta Goi.

     

     

     Deste xeito, cunha prosa limpa e clara, moi pedagóxica no mellor sentido do termo, e cunha emoción comprensible, Manuel Veiga achéganos as calmas e as teimas, a forte unión cunha terra que o apaixona, as súas arelas para cubrir os baleiros sociais e culturais que o rodean (de aí esa faceta súa de cronista), a ilusión, o entusiasmo que o guía a partir do ano 1969, as desilusións posteriores ou a ocultación dunha idea bohemia da existencia,entre outros moitos temas.

     

     Manuel Veiga escribe magníficas reflexións sobre algún dos seus libros, pon exemplos do que afirma e déixanos, de maneira case coloquial, un retrato dun home para quen o acto de escribir foi unha necesidade vital para entenderse mellor a si mesmo.

 

Ilustración de Víctor Tizón

     

     O segundo libro, “Manuel María. Vida, versos e rebeldía” (Ed, Xerias. Col. Merlín), é unha obra perfecta para a divulgación poética do autor de Outeiro de Rei. Un manual imprescindible para a escola. A súa estrutura non pode ser mellor pensada. Ten unha primeira parte a cargo de Manuel Veiga. Un relato engaiolante da súa vida cotiá que transcorre polas diversas actividades do poeta: procurador, libreiro, editor, xornalista, autor teatral etc. Un relato que convida a gozar das súas páxinas, porque nelas está un Manuel María próximo. Cunha linguaxe comprensible, repasa os avatares do escritor, “o home que aspiraba a coñecer a todos os galegos”, en diversos capítulos: o personaxe, a vida cotiá, Saleta, o franquismo, a democracia e a súa obra poética dividida en dous apartados: 1950-1980 e 1980-2000.

     

     

     Para mostrar o ton que emprega o autor do texto, deteñámonos no comezo do libro. Un comezo pouco habitual nas biografías, pero que está abrindo portas con naturalidade: “Manuel María era guapo, tiña barba e un pelo abundante. Miraba aos ollos, cunha ollada intelixente que case nunca trataba de impoñlerse. Noutro país podería ter sido actor de cine…” Un principio así xa invita a seguir lendo e a introducirse na vida e na obra de alguén. Un acerto de enfoque. Unha razón para coñecer un poeta.

    

     O libro complétase cunha cronoloxía básica e cunha antoloxía de poemas, “Ferrados do corazón”, escollida por Xosé Lastra. Unha recompilación ampla e diversa, dos poemarios “Terra Chá”(1954), “Documentos persoaes” (1958), “Mar maior” (1963), “Os soños na gaiola” (1972), “Cantos rodados para alleados e colonizados” (1976), “Poemas ao outono” (1977) e “As rúas do vento ceibe” (1979).

    

     

Ilustración de Nuria Díaz e dous poemas da escolma.

     Dicir, ademais, que o primeiro libro, cun trazo austero, está ilustrado por Víctor Tizón, acorde co contido do texto. O segundo, moito máis lúdico e a cor, ten o selo dunha ilustradora que irrompe con moita forza, Nuria Díaz, que fai un discurso plástico moi vivo, sinxelo pero dun enorme expresividade.

     Estamos, pois, diante de dúas obras básicas, para gozar da vida e da obra dun home, Manuel María, que foi o primeiro mozo que publicou unha obra en galego despois da Guerra Civil.

     Profundamente recomendables.

        

Manuel María

                                                                                                            

                                                                                                                        ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

ESCAPARATE POÉTICO (LXXVII) Antón Patiño

                                        ANTÓN  PATIÑO  (Monforte, 1957)

Antón Patiño

INESTÁBEL equilibrio

     onde o humor traballa

na corda frouxa das

     emocións máis tolas

Un riso translúcido

     atravesa o mundo

LUME no regato

     aire de pedra

Memoria no chan

     madeira ergueita

Texturas do mundo

ENTRESOÑO onde xorde

     a maxia do tempo detido

O río da conciencia

        amosa no semisoño

un espazo de liberdade

IDENTIDADE  múltiple

             onde o tempo esvara.

Fíos sensoriais que se xuntan

             Apoias a man esquerda

no rostro da señardade

A MIRADA en branco

Obra de Antón Patiño

     ollos do desasosegó

(fráxil membrana)

     Retallos de inverno

renxen no gume da fenda

UNHA MULTITUDE  a rir

     Manifestación polas rúas

sen proclamas

     Amosando espido o poder

Só risos contra

     da desorde do mundo!

                     (Do libro  Teoría do riso, editado por Edicións Xerais de Galicia. 2015)

Obra de Antón Patiño

A NOVELA "GLENN" LÉVAME DE NOVO Á FIGURA DE GLENN GOULD

Alejandro Castroguer publica na editorial Almuzara o seu libro Glenn. Vino na libraría e seduciume axiña. Todo o que teña que ver co meu admirado Glenn Gould interésame, e moito.

     

     O autor evoca a figura do pianista máis controvertido e xenial do pasado século nunha obra magnífica, gañadora do Premio Jaén de Novela 2015.

     

     Nela, dende unha óptica aguda e orixinal (en segunda e terceira persoas) o autor revela os comportamentos do xenio canadense, os seus caprichos, as súas filias e as súas fobias, a súa relación cos seus pais, as contradicións, os sentimentos íntimos, etc. E faino dende o agarimo, sen deixar de ficcionar unha traxectoria espléndida de difícil comprensión ás veces. 

     

Alejandro Castroguer

     Nótase que Alejandro Castroguer ama a Gould, pois a recreación da vida deste artista está escrita dende a inmersión nos seus sentimentos íntimos e desconcertantes. O relato, construído en trinta capítulos, dúas arias e unha coda, é cálido e achega eses sentimentos de Gould ao lector dun xeito eficaz que se agradece.

     Non podo deixar de lembrar aquí, o magnífico libro de Thomas Bernhard, El malogrado, unha novela sobre Gould que me cativou hai xa ben tempo. Ambas obras son distintas pero moi recomendables.

     

     E a aparición de “Glenn”, a súa lectura, levoume a revisar a figura de Glenn Gould. Volvín abrir os seus libros e os que del falan. Volvín ler algunhas cartas, algunhas conversas, algunhas páxinas da súa biografía tan sedutora.

     

     

     E volvín emocionarme cos recunchos do seu universo artístico e persoal. Os seus diálogos cos grandes músicos da época (Bernstein ou Stokowski, por exemplo), con amigos, admiradores ou intérpretes. Malia o seu carácter difícil, o pianista sorprende polo afecto que desprenden moitas das súas misivas. 

    

Arnold Schönberg

     Nelas queda patente que é marabilloso para el traballar con Yehudi Menuhin e así llo manifesta por escrito dándolle voltas ao feito de tocar a Fantasía de Schönberg con el ou unha sonata de Strauss ou de Prokofiev. E faino cun talante encantador.A satisfacción que lle produce que a Marshall McLuhan lle gustase un programa que Gould dirixía, no que entrevistou ao profesor da Universidade de Toronto e o afecto que amosa a admiradores que lle escriben con moito agarimo.

     

     

     Resulta moi pracenteiro ler certas afirmacións súas arredor da música. Apaixónalle a obra de Orlando Gibbons, porque valora a capacidade deste compositor para simbolizar o remate dunha época. Del afirma que, a pesar de escribir unhas poucas obras para teclado (escribía principalmente para voz),  xa dende os catorce anos se sentira atraído pola súa música.

     

     

Orlando Gibbons

     De William Byrd afirma que é un compositor expansivo e nostálxico e que Schumann é alguén que acaba rapidamente coa súa paciencia. Valora a Mendelssohn polas obras non dirixidas ao piano e que lle encanta tocar as transcricións dos poemas sinfónicos de Richard Strauss.

     

     Glenn Gould, como ben é sabido, cantaruxaba durante os concertos mentres tocaba, preséntábase no escenario vestido cun frac sen planchar, abrigo e luvas. En 1964, no cume da súa carreira, abandonou de maneira sorprendente os escenarios para centrarse nos seus escritos e nas súas gravacións.

     

     

     Non cabe a menor dúbida de que, malia a súa excentricidade, Gould posuía algo máis ca os sinais externos que, simplificando, o podían definir. Sería un erro imperdoable esquecer que Gould era un erudito e as súas ideas, mesmo levadas ao extremo, eran a consecuencia dunha reflexión profunda e estaban solidamente ancoradas na súa experiencia artística.

     

     

Glenn Gould

     Aínda que os seus fitos foron as dúas gravacións das Variacións Goldberg (1955 e 1981) de Bach, a obra de Glenn  Gould ábrese a compositores de diversas épocas que son tratados cun enxeño exemplar.

     

     

Edward Said

     Remato coas palabras de Edward Said sobre Glenn Gould, que definen perfectamente su figura como músico:

     

     “Glenn Gould é a excepción a practicamente todo o resto de intérpretes do século XX. Foi un pianista moi brillante, que parecía situarse moito máis alá do acto mesmo da interpretación grazas ao seu son único, ao seu estilo áxil, ao seu talento rítmico e, sobre todo, á súa capacidade de concentración”.

     

     Totalmente de acordo con estas afirmacións do intelectual palestino.

     

     Por iso é un referente, un dos máis grandes intérpretes de todos os tempos.

                                                                                                                             ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

Unha xoia. Glenn Gould toca a Partita #2 de Bach, contida no documental "A Arte do Piano". Aquí podedes observar algunha das cousas mencionadas.

CATAVENTO DE POEMAS INFANTÍS ( XLVI ) Pedro Mañas

                                      PEDRO  MAÑAS  (Madrid, 1981)

LAVADURA

Pedro Mañas

De tanto comer bufandas

y jerséis de lana pura,

se ha vuelto una lavablanda

mi potente lavadura:

pide jabón de lavanda

y trajes de alta costura.

¡Mi elegante lavablanda

se ha vuelto una caradura!

TOCADÍS

Siempre te falla la agú

en mi canción favorí,

y el final nunca lo escú.

¡Condenado tocadís!

Pues yo puedo hacer lo mis

y sonar igual que tú.

NANA PARA UN  DESPERTADOR

Rata de latón, ratón de lata,

campanario diminuto,

tictac de plata.

Lata de ratón, latón de rata,

gallo, grillo,cuco,

¡garrapata!

Nata de matón, tacón de gata…

Ya metí la pata,

¡tengo tanto sueño!

-¿Me oyes, pequeño?

Chitón y a callar,

gallo diminuto,

y vuelve a cantar

en cinco minutos.

HABÍA UNA VÍA

Había una vez una vía

de tren, bien trenzada y zurcida:

una gran cremallera de hierro

que los trenes cerraban y abrían.

Recuerdo aquel día

Ilustración de Betania Zacarias

que cruzó la vía

el tren de la guerra,

que abre y no cierra,

que nunca volvía,

que partió la tierra…

¡Adiós, vida mía!

AL POETA SE LE ACABA LA CUERDA

Antes de irte, recuerda

que el trasto más grande eres tú.

Y a mí se me acaba la cuerda,

             y a mí se me acaba la cuer

                          y a mí se me acaba la cu.

                      (Del libro  Trastario. Nanas para lavadoras, editado por Faktoría K de Libros. 2016)