FAÍSCAS (17) "CONCHITA, A PEGADA INDELEBLE DA POESÍA". Un artigo de Noa García Garrido.

 

No IES Escolas Proval (Nigrán) decidimos comezar este curso con actividades de voluntariado. Emma Barbosa, a profesora de Economía, foi a iniciadora deste fantástico proxecto, que está vinculado ao programa Bibliotecas Escolares Solidarias. A primeira iniciativa que levamos a cabo foi o pasado 18 de decembro e consistiu na visita á  residencia de maiores Vila do Conde, situada en Gondomar. Alí o alumnado interpretou cancións populares galegas e recitou poemas de grandes voces da nosa literatura, como Rosalía de Castro, Celso Emilio Ferreiro, Manuel María, Ana María Fernández, e, por suposto, Antonio García Teijeiro. O entusiasmo e o agarimo amosados polos estudantes mentres declamaban fixeron que moitos residentes se emocionaran e incluso nos pediran cantar o himno galego.

     

Un momento do tan emotivo acto

     Cando rematamos a actuación, empezamos a interactuar co público, e eu achegueime a unha muller, Conchita, coa que conectei dun xeito moi especial, pois díxome que era unha gran amante da poesía. A medida que iamos falando de literatura e de música démonos conta de que compartiamos a admiración por artistas como Alfonsina Storni, Víctor Jara ou Mercedes Sosa. Conchita contoume que a ela lle apaixonaba escribir poesía, pero agora xa non podía facelo. Esta incapacidade debíase a que había uns anos fora sometida a unha operación que non saíra ben e perdera moita mobilidade nas pernas e nas mans. Cando soubo que non ía poder escribir, sentiu unha angustia moi fonda. Comprendín perfectamente a súa frustración, porque, como ela corroborou, escribir é un acto íntimo que brota da sensibilidade individual: non é posible ditarlle a outra persoa o que queremos plasmar no papel.

     En palabras de William Wordsworth, a poesía é unha explosión de sentimentos reunidos en tranquilidade, e só quen viviu esas emocións pode transformalas en verbas líricas. A pesar da impotencia que sente Conchita, ela é unha muller forte e afouta que se solidariza coas causas inxustas, como me demostrou cando falamos da guerra de Ucraína ou do xenocidio da Franxa de Gaza. A súa vitalidade é realmente contaxiosa: oxalá todo o mundo denunciase de maneira tan firme os abusos aos que asistimos cada día.

     Despois de compartirmos impresións sobre a actualidade e sobre distintos detalles da súa vida, Conchita fíxome un agasallo moi especial: recitoume de memoria un poema que escribira de nova. Esta composición fora publicada nunha revista chamada O berro, editada pola asociación de veciños de Cabral. 

O poema está dedicado a Vigo e di así:

 

De Cabral os seus piñeiros,

de Lavadores os campos,

de Bouzas as súas ondiñas

e de Castrelos o pazo.

Piñeiros, pazo, ondiñas

e verdes e doces campos

levádesme o pensamento

cando lonxe de vós ando.

 

     Ao escoitar a Conchita rememorar o seu poema, empaticei coa súa nostalxia e sentinme moi conmovida polo amor que transmiten estas verbas cara ás parroquias da nosa cidade. A alma lírica desta poeta non esmorecerá nunca, porque a súa extraordinaria sensibilidade traspasa as limitadas fronteiras do papel.

                                                                                                                            Noa García Garrido

A "IV Festa das Palabras" da Estrada, todo un exemplo.

Os equipos de dinamización lingüística dos centros educativos da Estrada , convocaron o IV Concurso de micropoemas e microrrelatos para nenos e nenas destes centros para nenos e nenas de Primaria e Secundaria.

     Foi unha convocatoria que tivo un alto número de participantes e acadouse un nivel francamente positivo.

      

Faro de Vigo

Tiven a sorte de apadriñar a toda esta rapazada nun acto que se celebrou no Teatro Principal da Estrada o pasado día 6 de xuño e que foi moi entrañable e vistoso, con poesía e música coral que chegou a emocionar os asistentes.

     

Con David Otero antes do acto

     Para este evento, seguindo a liña marcada polos anteriores padriños (Xabier P. DoCampo, Fina Casalderrey e David Otero) escribín unha carta a eles e elas dirixida coma afillados meus que son.

     

     Para quen teña a curiosidade de saber o contido do que se lles dixo, “Versos e aloumiños” publica o discurso integramente. Podedes lelo deseguido.

      

QUE NON NOS ROUBEN NUNCA AS PALABRAS

(Unha carta a uns nenos e nenas que escriben os seus soños)

Meus prezados afillados e afilladas:

Hai algo máis fermoso que chamar a un proxecto “Festa das palabras”? Penso que non. Porque a palabra é dardo, é bico, é aloumiño, é crítica, é saudade, é agarimo, é disparo, é esperanza, é loita…

Non llelo digades a ninguén, pero cóntovos que nos encontros que fago por todas partes sempre pregunto cal é a miña palabra favorita. Moi poucas veces acertan. Alumnos e alumnas coma vós din unha chea de palabras fermosas: amor, verso, poesía, libro, bico… e un longo etcétera de vocábulos. Despois de escoitalos sorrío e dígolles: a palabra que máis me gusta, que me emociona, é a palabra PALABRA. Fican algo desconcertados e explícolles que con esa fermosa palabra poden expresarse todos os sentimentos, actos e ideas que acaban de dicir e moitos máis.

Recibín hai uns días o libriño “2017. IV Festa das palabras”. A emoción que sentín tras lelo resulta difícil de explicar. Digo decote que a escola non está para facer narradores nin poetas. Que a escola está para facer persoas que non se desenvolvan de costas á literatura, persoas que se acheguen a ela para gozar do que expresa, persoas, en definitiva, que amen a literatura.

Ben, pois tras ler todos estes textos da “nosa festa das palabras” non me queda máis remedio que felicitar os equipos de dinamización lingüística dos centros educativos da Estrada polo esforzo e os obxectivos que se propuxeron. Obxectivos, todos eles, totalmente acadados.

Nestes textos hai moito amor á palabra.

Hai moita emoción poética e narrativa.

Hai moito agarimo condensado nos escritos.

Hai moitas lecturas detrás.

Hai moito labor ben feito detrás destas preciosas mostras.

Hai moita beleza, moita delicadeza, moita observación nelas.

Os mediadores e mediadoras fixeron un traballo extraordinario. Un traballo que loce e, o que é máis importante, un traballo que deixa pegada.

Parabén a eles e a elas. Parabéns a vós.

Meus prezados afillados e afilladas, na vosa actitude positiva está a esperanza de que a normalización do galego sexa un feito.

Os idiomas precisan da palabra oral. En galego temos proxectos sólidos, unha literatura excepcional e outros valores, pero as cousas non vos son doadas. Para que o galego se instale nesta sociedade tan complexa precisamos que se fale, que non se substitúa, que teña prestixio. E sodes vós, os rapaces e rapazas de hoxe os que podedes coller o temón da dignidade lingüística.

Non esquezades o moito que nos xogamos.

Escribides de marabilla. Falade un día si e outro tamén na nosa lingua. Sentide nela. Vivide con ela.

Volvo felicitarvos polos vosos traballos literarios.

Sodes un orgullo para a nosa cultura.

Representades o mellor da comunidade escolar á que pertencedes.

Seguide a escribir.

Seguide a ler.

Seguide tendo os ollos abertos, os oídos atentos para saber o que ocorre arredor de vós.

A vida, todo o que vos rodea e conmove e as lecturas intelixentes que fagades serán a fonte onde debades beber para seguir medrando literariamente ao tempo que crecedes coma persoas.

Non permitades que nos rouben as palabras. Son nosas. Alfaias prezadas de cada un de nós.

O poeta Bernardino Graña dixo nun poema nunha ocasión:

O vento levou follas e palabras, / levou rumor e ruído.

Eu tomei estes versos e fixen a miña homenaxe particular a esas palabras que ás veces nos rouban os malos ventos que sopran de mil maneiras.

E escribín:

Que as traia de novo,

que quero berralas

que quero dicilas

ben forte as palabras.

Levounas o vento

a cambio de nada.

Deixoume unhas follas,

rumores, borralla.

Palabras fermosas.

Palabras gastadas.

Palabras. Palabras.

No vento zoaban.

Coa palabra na man, no corazón, na esperanza coma ser humano, envíovos bicos e versos e palabras para que endexamais as leve o vento.

Que permanezan sempre con vós.

Precisámolas.

La Voz de Galicia

Aos 62 gañadores deste concurso agasallóuselles un libriño coas súas composicións.

     

O acto non puido rematar dun xeito máis emocionante: o Coro do IES  “Antón Losada Diéguez” interpretou a mítica canción de John Lennon, “Imagine”,  en inglés e recitada en galego.

Podédelo escoitar e ver no seguinte vídeo:

     

Parabéns por esta fermosa iniciativa.

El Correo Gallego

                                                                                                     ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

A LUZ DAS PALABRAS (62) Anxo Cabada

Hai ben tempo que admiro fondamente a Anxo  Cabada. E admíroo pola súa obra -verdadeira poesía fotográfica (“poesía da luz e da sombra”)-, polo seu compromiso humano e artístico, pola súa personalidade, cámara en mano ou sen ela, porque me encanta conversar con el, pola súa sensibilidade… e por moitas razóns máis.

     

     Anxo Cabada tiña que estar nesta sección d´A luz das palabras e aquí está.

     E faino cunhas fotografías prodixiosas e un texto no que nos fala desa festa tradicional –practicamente un rito-, como é a rapa destes cabalos ceibes.

     

Anxo Cabada

     Un  texto moi significativo sobre esta tradición, sobre a historia da “rapa” e a fascinación que exerce en fotógrafos, en grandes fotógrafos/as de moitas partes do mundo. Un texto adobiado cunhas fotografías que nos deixan pampos de admiración. Un texto que se refire a Sabucedo que, en palabras do autor, se converteu xa nun encontro de reporteiros de todos os continentes e as súas imaxes se esparexen por todas as revistas, os xornais e polas redes sociais. Sabucedo converteuse nun “couto” fotográfico de primeira orde.

     

     E Anxo Cabada cóntanolo a xeito de crónica e de exposición gráfica.  Unha gozada para os sentidos da man dun dos grandes fotógrafos deste noso país.

         

     Grazas, Anxo, pola túa xenerosidade e por permitirnos estar tan preto dun acontecemento desta importancia.

          

                   A RAPA E A FOTOGRAFÍA  

                                                                                     

                                                               Anxo Cabada (texto e fotografías)

           

          De pequenos todos levabamos un pau de moca ao monte.  Ao irmos  buscar as eguas a Montouto, os homes ou as mulleres preparaban con tempo, para os seus fillos ou netos, un bo pau de moca para axudar a baixar as bestas; os preparativos eran ben ceremoniais e a excitación dos máis cativos, conforme se achegaban as datas, ía medrando. Soñabamos cos rinchos dos cabalos no medio da noite.

            A Sabucedo o “Día das Eguas” ou “Día da Baixa” acudía xente da bisbarra de Tomonde, Soutelo, Quireza, Cerdedo, Forcarei, Codeseda, Castro, Vilalén...

           Daquela, a fotografía até os  anos 60 era só documental e costumista, por iso non temos moitas fotografías da primeira metade do século XX. A Sabucedo unicamente acudía o NODO e de cando en vez algún fotógrafo da bisbarra coma o  gran fotógrafo de Soutelo, Virxilio Viéitez, que co tempo  será  unha figura esencial da fotografía europea.

            De súpeto, a Sabucedo xa empezaron a chegar fotógrafos foráneos: eran viaxeiros-reporteiros que buscaban os costumes ancestrais do país e Sabucedo, cunha complicada accesibilidade, mantiña unha tradición única e moi atractiva visualmente, polo que constituie  un couto, e un lugar moi atractivo para os fotógrafos.

           

         É a partir dos anos 70 cando a fotografía empeza a ter vida propia, e comezan a xurdir nas asociacións fotográficas persoas inquedas que pensan que a fotografía é un grande medio de expresión para contar e narrar, a fotógrafa Cristina García Rodero co seu traballo “España oculta”, recrea fotograficamente todas as tradicións e festas pola península adiante; tamén pasa por Sabucedo, e realiza un traballo intenso que lle permitirá co tempo seguir profundando en todas as tradicións do mundo e así chegar a ser a única española da prestixiosa axencia Magnum. Outros fotógrafos da Magnum de gran prestixio,  como o checo Josep Koudelka ou o grande fotógrafo americano David Alan Harvey, a principios dos anos 70, tamén chegaron a Sabucedo e deixaron unha grande pegada cos seus traballos. Dende aquela xa é fácil atopar reportaxes na revista National Geographic, e nas máis prestixiosas revistas de fotografia de todos os recantos da terra.

            Outros fotógrafos que realizaron traballos destacados nestes anos foron: Rafael Sanz Lobato, Premio Nacional de Fotografía en 2011,  e Carlos Corcho, pertencentes os dous ás Agrupacións Fotográficas Madrileñas. Outros moitos aparecían por Sabucedo cargados de negativos e cámaras  e pasaban días na aldea, rexistrando todos os traballos da rapa, dende o monte do Cádavo até o vello curro pegado á igrexa.

A rapa foi evolucionando coa fotografía: nos anos oitenta a fotografía en España dá o paso do documentalismo a ser unha nova expresión artística; comeza a competir coa pintura nas salas de exposicións e as fotos da rapa a gran formato comezan a verse nas galerías de arte.

            En Sabucedo, desde finais dos anos 90, atopamos exposicións de fotografía que contribúen a salientar a forza icónica das imaxes da festa, e ao mesmo tempo recuperar as vellas imaxes da rapa espalladas polas casas da aldea.

            Os carteis da rapa son dos primeiros que empregan a fotografía e no ano 2008 o Concello da Estrada convoca o Concurso de Fotografía “Rapa das Bestas”, que vai  ser un atractivo económico e artístico para que a Sabucedo acudan unha chea de fotógrafos afeccionados e profesionais.

            

              Hoxe xa Sabucedo é un encontro de reporteiros de todos os continentes e as imaxes da rapa esparéxense por todas as revistas, xornais e redes sociais, ocupando espazos importantes nas publicacións e sendo premiadas en todos os certames mundiais; é un couto fotográfico de primeira orde. Xorde tamén unha nova maneira de contar a rapa a través de documentais realizados mesmo con cámaras fotográficas, con moi bos traballos; unha nova narración fotográfica, onde se borran as fronteiras entre a imaxe fixa e a imaxe en movemento.

            

           Fotógrafos que pasan tres ou catro días vivindo intensamente a rapa cos aloitadores e cos miles de persoas que se achegan  case todos os anos a Sabucedo, Miguel Riopa, Carlos Puga, Xavier Fernández, Miguel Vidal, Javier Teniente,  Denis Doyle, Marcos Míguez, Claude Le Gall, Cristóbal Hara, Tono Arias, Gustavo Marshall... entre outros, que rexistran e recrean imaxes do monte , da baixa e do curro, que logo divulgan nas máis importantes axencias e nas publicacións máis singulares e creativas.

            No paseo actual polas rúas  da aldea, xa atopamos fotografías en gran formato, realizadas algunhas polos anteriores fotógrafos,  que colgan das fachadas e paredes das casas e muros como representación permanente do latexo da aldea fondamente apegada á rapa.

     O desenvolvemento imparable da democratización fotográfica leva a que hoxe todas as persoas que se achegan á rapa fagan fotos, e o pau de moca conviva co pau “selfie“ nunha festa que ven sendo unha icona senlleira de Galicia, que aínda garda un dos esteos fundamentais da nosa tradición  e da nosa terra: a loita ser humano coa besta e a presenza ancestral no noso monte de cabalos ceibes, que xa desde a representación prehistórica nos petróglifos, até os milleiros de píxeles fotográficos dos nosos días, forman unha fermosa  imaxe centenaria que todos e todas queremos conservar e gozar.

ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO EN ZIGZAG DA TVG2

No programa Zigzag Diario do día 23 de setembro na TVG2, aparece unha reportaxe moi fermosa na que Antonio García Teijeiro le un poema, Hai moitos ollos no mundo, dedicado á súa neta, Libby, e fala sobre a antoloxía da súa poesía ao longo de vinte e cinco anos, Un rato díxolle á lúa. Este é un libro moi especial para o autor, porque contén cronoloxicamente poemas dos seus libros escritos en galego e un poema inédito. O prólogo e mais a escolla correron a cargo de Fran Alonso, quen realizou un traballo moi serio e acertado. As ilustracións de Xosé Cobas son dunha beleza impresionante e escoitar a Paco Ibáñez cantar tres poemas do autor, un verdadeiro luxo. Fermoso, tamén, o texto de Antón García-Fernández, fillo do autor e profesor da Universidade de Tennessee en Martin (EE.UU.) no que fala da musicalidade dos versos do seu pai.

En Zigzag Diario, o noso poeta fala da necesidade de que os rapaces teñan preto a poesía, da necesidade dos mediadores, na música que conteñen os seus poemas… e as súas palabras, coa voz de Paco Ibáñez soando de fondo, gañan en emoción.

 Persoa apaixonada pola poesía, loitador infatigable para que nas escolas voen os versos nas aulas, participante en multitude de actos nos que a poesía e os nenos e mozos son o centro dos mesmos, García Teijeiro é un traballador incansable a prol  dun xénero que precisa dun esforzo especial e xeral para que os alumnos e alumnas das nosas escolas gocen do pracer poético. Non abonda, adoita dicir el, co voluntarismo. Ten que haber un programa serio e global.

 Quen queira ver a reportaxe desta intervención, poden facelo no vídeo que figura debaixo destas liñas.

Por certo, felicitar os autores da reportaxe pola  beleza e sensibilidade da mesma, que contribúe a sentir máis preto a poesía.


                                                                                                            UXÍA ESTÉVEZ