FAÍSCAS (17) "CONCHITA, A PEGADA INDELEBLE DA POESÍA". Un artigo de Noa García Garrido.

 

No IES Escolas Proval (Nigrán) decidimos comezar este curso con actividades de voluntariado. Emma Barbosa, a profesora de Economía, foi a iniciadora deste fantástico proxecto, que está vinculado ao programa Bibliotecas Escolares Solidarias. A primeira iniciativa que levamos a cabo foi o pasado 18 de decembro e consistiu na visita á  residencia de maiores Vila do Conde, situada en Gondomar. Alí o alumnado interpretou cancións populares galegas e recitou poemas de grandes voces da nosa literatura, como Rosalía de Castro, Celso Emilio Ferreiro, Manuel María, Ana María Fernández, e, por suposto, Antonio García Teijeiro. O entusiasmo e o agarimo amosados polos estudantes mentres declamaban fixeron que moitos residentes se emocionaran e incluso nos pediran cantar o himno galego.

     

Un momento do tan emotivo acto

     Cando rematamos a actuación, empezamos a interactuar co público, e eu achegueime a unha muller, Conchita, coa que conectei dun xeito moi especial, pois díxome que era unha gran amante da poesía. A medida que iamos falando de literatura e de música démonos conta de que compartiamos a admiración por artistas como Alfonsina Storni, Víctor Jara ou Mercedes Sosa. Conchita contoume que a ela lle apaixonaba escribir poesía, pero agora xa non podía facelo. Esta incapacidade debíase a que había uns anos fora sometida a unha operación que non saíra ben e perdera moita mobilidade nas pernas e nas mans. Cando soubo que non ía poder escribir, sentiu unha angustia moi fonda. Comprendín perfectamente a súa frustración, porque, como ela corroborou, escribir é un acto íntimo que brota da sensibilidade individual: non é posible ditarlle a outra persoa o que queremos plasmar no papel.

     En palabras de William Wordsworth, a poesía é unha explosión de sentimentos reunidos en tranquilidade, e só quen viviu esas emocións pode transformalas en verbas líricas. A pesar da impotencia que sente Conchita, ela é unha muller forte e afouta que se solidariza coas causas inxustas, como me demostrou cando falamos da guerra de Ucraína ou do xenocidio da Franxa de Gaza. A súa vitalidade é realmente contaxiosa: oxalá todo o mundo denunciase de maneira tan firme os abusos aos que asistimos cada día.

     Despois de compartirmos impresións sobre a actualidade e sobre distintos detalles da súa vida, Conchita fíxome un agasallo moi especial: recitoume de memoria un poema que escribira de nova. Esta composición fora publicada nunha revista chamada O berro, editada pola asociación de veciños de Cabral. 

O poema está dedicado a Vigo e di así:

 

De Cabral os seus piñeiros,

de Lavadores os campos,

de Bouzas as súas ondiñas

e de Castrelos o pazo.

Piñeiros, pazo, ondiñas

e verdes e doces campos

levádesme o pensamento

cando lonxe de vós ando.

 

     Ao escoitar a Conchita rememorar o seu poema, empaticei coa súa nostalxia e sentinme moi conmovida polo amor que transmiten estas verbas cara ás parroquias da nosa cidade. A alma lírica desta poeta non esmorecerá nunca, porque a súa extraordinaria sensibilidade traspasa as limitadas fronteiras do papel.

                                                                                                                            Noa García Garrido

DARDO POÉTICO (LXXXIV) CINCO POEMAS DE FLORENCIO DELGADO GURRIARÁN PARA TRABALLAR EN PRIMARIA

 

Galicia infinda é unha colleita de poemas a través de vinte anos de traballo de Florencio Delgado Gurriarán, onde as tres primeiras partes (”Cantarenas”, “Valdeorras” e “Castiñeiros”) recordan o estilo animista de Bebedeira (Nós, 1934), a súa primeira obra.

 

Nas dúas últimas partes inclúe algunhas mostras de de poesía civil de temática galega (“Varia”) e, sobre todo, nos “Poemas mexicanos”, con poemas dun ton diferente e trazos da cultura mexicana e da música do país, que o autor denominou como exemplos de “creoulismo multiétnico”.

 

Eu permitinme recoller cinco poemas que, sen ningunha dúbida, poden lerse en voz alta e traballar con eles nas aulas e así gozar da palabra deste avogado a quen se lle dedica este ano o “Día das Letras Galegas”.

RESPOSTA A ROSALÍA

 

                                             No cabo do século dos

                                             seus Cantares Gallegos

 

 

Eu cantar, cantar, cantei,

a grasia non era moita…

 

Ti cantar, cantar, cantaches,

ti cantaches, Rosalía;

ti cantar, cantar, cantaches,

da grasia de Deus unxida,

concertos de reiseñores,

malvises e cotovías,

de rulas que loitos choran,

de galos na amañecida,

de airiños que tollen mágoas,

de mozas pernas que brincan

e de xogorais punteiros

de gaitas nas romarías.

 

Do río, na florida beira

do mar ao pé das ondiñas,

cantaches, nova alborada,

o abrente dun claro día. 

E, teu cantar, foi roibén,

foi diana de ledicia,

pois cantaches o resurrexit

de lene fala esquecida.

 

Ti, cantar, cantar, cantaches,

cantaches, que ben sabías;

cantaches de grasia chea:

voz gloriosa de Galicia!

 

 

 

A CALDEIRA

 

Do río de Farelos

aí vén a caldeira

para matar a sede

de todas as terras.

 

Espelliño ledo,

cristal manseliño,

vén cantaruxando

beira dos camiños.

 

O seu ben reparte,

cal samaritana,

e acaba pobriña,

e morre escoada.

 

Bebe o boi marelo,

bebe a mansa besta,

beben as herbiñas…

todos beben dela!

 

Pasou a caldeira,

camiño das hortas,

a falar soíña,

a cantar saudosa.

 

 

 

 

 

ANDAN OS PAXAROS

 

 

 Andan os paxaros,

co medo, a chiar…

(Do Xapón, mandaron

castiros enáns

para que os nenos poidan

os niños pillar

sen rubir á gallas,

sen agatuñar,

sen rachar as calzas…

dende o mesmo chan!)

Andan os paxaros,

co medo, a chiar.

 

·castiros=castiñeiros

 

 

 

 

 

                                           XACARANDÁ

 

 

A esta terra da infinda primavera

a nova primavera vai chegar

e a xacarandá teima en estoupar

foguete malva, na mañá marceira.

 

Das súas pólas penduran, churrusqueira,

axóuxeres azuis, a vibrar

nun ourente tanguido que enche o ar

e espalla o seu engado feiticeira.

 

Orballada de flores no solo deita,

a choiva malva-azul o parque enfeita…

E, verde muiñeira polo vran,

 

peneira o ardente sol, coas súas folliñas

da brisa arrandeadas, e as herbiñas

recadan, a bulir, a luz do chan.

 

 

 

TABACHÍN

 

 Florece o tabachín…

súa vermella fogueira

alumea o xardín

-ledo roibén do abrente-

Quéimase a primavera

no tabachín ardente!

 

 

 

DARDO POÉTICO (LXXVI) "Na morte de Darío Xohán Cabana"

 

Onte, a través dunha amiga, souben da morte dun gran poeta, dun enorme narrador -Ai, Galván en Seor!-, dunha persoa recta e crítica, dun tradutor dun nivel extraordinario -Cancioneiro de Petrarca e a Divina Comedia son exemplos evidentes.

Pero Darío Xohán Cabana iniciouse no mundo literario escribindo poesía. E foi un poeta elexíaco, moi apegado á terra. Un poeta en constante equilibrio entre fondo e ton. Un poeta que expresa con orgullo cantos e poemas dedicados ao campesiñado, ás raíces labregas entre tantos temas coma o amor ou a morte.

Darío Xohán Cabana

O primeiro libro de poesía de Darío Xohán Cabana foi A fraga amurallada co que gañara o Premio de poesía Cidade de Ourense (1982). Pero o que primeiro me chegou máis adentro foi Canta de cerca a morte, editado por Galaxia na colección Dombate e que resultou gañador do III Premio de poesía Martín Codax. Publicado en 1994 significou para min algo que Méndez Ferrín apunta no prólogo do mesmo: “ É un libro no que a poesía expándese coma un manantío de pureza prístina, de fluído incesante…”

Así o sentín eu ao longo da lectura e, malia o alento que a morte posúe nestes versos, non tardei en me decatar de que era un poemario de vida e prevaleceu na miña memoria de maneira constante.

 Coma homenaxe a tan grande escritor, poñemos deseguido un dos poemas deste libro, un fermoso soneto para que a emoción poética nos anegue.

 

 ¿Por que non esmorece nunca o lume

que me acendiche tu na primavera,

por que é xa gasto o vrao e non modera

tanta calor a choiva do costume?

 

¡Amor, amor, amor que me consume

docísimo e terrible e non me altera,

lapa irascible transparente austera

que non encontra xa de que erguer 

fume!

 

¿Canto han de estar os ollos meus pousados

sobre ti pra cansaren, canto inverno

terá que vir para que arrefríe a lapa?

 

¿Non son a cinza os guizos condenados?

¿Quizais non todo anoxa ser eterno?

¿Talvez hai algo que á extinción escapa?

Compartindo mesa con Darío e con Antonio Reigosa en "Mondoñedo é poesía"

A LUZ DAS PALABRAS (89) Manel Monteagudo

 

Manel Monteagudo é unha desas persoas que paga a pena coñecer. Todo nel e bondade, agarimo polas pequenas cousas e por todo -e todos- o que o rodea.

     Da súa incrible vida dá fe nas palabras que nos agasalla a continuación. A súa obra literaria, especialmente poética, é un fiel reflexo dunha vida na que a emoción e certos sopros do destino está consagrada a querer e a expresar ese agarimo que leva dentro e que precisa partillar coa xente que se achega a el.

     Quero a Manel Monteagudo e admiro a súa obra polo que de autenticidade posúe. Converter en palabra poética o vivido non é doado. Eu gozo co que conta e como o conta.

     Grazas, Manel, pola túa xenerosidade. Imposible non valorarte.

 

                

                               POEMAS

TEÑO UN SEGREDO

 

Teño un segredo enorme

que o gardan as estrelas

pois só elas me viron

chorarte até esmorecer.

 

Nesta aposta inútil

onde todos levamos careta

e un cancro de orgullo

en fase terminal.

 

Teño un segredo enorme

que o gardan as estrelas.

Pídolles dende o meu leito

que te vaian a alumear.

 

E se esta noite sucumbo

nunha ondada de penas

escribirán sempre o teu nome

onde vaia a miña inicial.

 

Teño un segredo enorme

que o gardan as estrelas.

Un amor que me consome

bravo como o mar.

 

Mais gardo o meu segredo

como pisada sobre area

e así cando amence

xa non queda o seu sinal.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

QUEDOU DURMIDA

 

 

Quedou durmida

nos brazos de ninguén,

apoderouse de soños

que xa foron soñados,

espertou pensando

que xa non existía.

 

Percorreu as rúas

baleiras e frías,

as rúas que un día

foron testemuñas

das súas ledicias...,

cantando e sorrindo.

 

Disimulando a mágoa

que a súa alma sentía

quedou durmida

desexando estar viva...,

sentindo a vida

correr polas súas veas.

 

Espertou un momento,

respirou profundo,

lembrou o seu pasado

e viu o seu presente.

Acendeu un cigarro

e fumou lentamente,

despois dun intre

quedou durmida.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

A MIÑA VIDA

 

 

A miña vida é como unha planta

que co paso do tempo

se volveu hostil e amarga.

Será o paso do tempo, ou será

que nacín débil e vencido.

Quixera renovarme, pero aínda

non chega a primavera.

O cru inverno destruíu a esperanza

de que a vida volva.

Folla por folla, secarei,

sen présa, sen gana, sen alento,

até que só queden as raíces.

Xa non terei máis vida

e estarei morto.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PARA TI, POETA

 

 

Pluma de mel que embelece papeis,

sabios versos con recendo a verdade,

retallos de luxo que fan tremer

os beizos do corazón dos teus feles.

 

Plasman os teus ollos etéreas escenas,

perfumes de monte, brisas de mar,

retratos vivos de xente normal

que acariñan almas e sedan penas.

 

Letras de luz, imaxes sonoras,

fermosos partos, froito do amor

que sempre malgastas no que adoras.

 

Se ao mundo lle negases os teus favores,

parecerías un poeta sen Lúa,

varado como un poeta sen flores.

 

 

Manel Monteagudo

Se queres saber máis de  Manel Monteagudo...

Biografía de Manel Monteagudo

 

Nacín en Cando, concello de Outes. Cando tiña dous anos trasladeime coa miña familia ao lugar de Corral de Orro, pertencente ao concello de Noia. A miña era unha familia de clase moi humilde e iso fixo que ao saír da escola, con 14 anos, me enrolase como engraxador nun buque pesqueiro-conxelador que facía a campaña de pesca en Suráfrica, na captura de pescada. Estiven nel nove meses (tempo que levou a campaña da pesca). A seguir enroleime nun buque mercante español, mais, con todo, como o salario non cubría as miñas aspiracións (14.000 ptas.), marchei para Hamburgo. Despois de estar hospedado durante catro días no Stella Maris, conseguín enrolarme, tamén de engraxador, nun buque mercante alemán: o primeiro salario que recibín superou todas as miñas expectativas, cobrei 360.000 pesetas ao cambio de marcos a pesetas. Era o ano 1974, daquela unha auténtica fortuna aquí en España. A economía no eido familiar mellorou un cen por cento. Entón eu comecei a estudar electricidade e electrónica naval por correspondencia. O 2 de marzo de 1977 tiven que me incorporar á Armada Española por mor de facer o servizo militar. Ao remate deste (17 de agosto de 1978) funme de novo para Alemaña e reincorporeime á mesma navieira en que estivera antes do servizo militar. Inscribíronme como oficial electricista nun mercante novo que saíra dos estaleiros no tempo que eu estivera facendo a mili. Quixera salientar que tiven a grande honra de ser o oficial máis novo de toda a mariña mercante alemá (tiña 21 anos). Neste buque estiven tan só cinco meses e medio dado que o 28 de febreiro do ano 1979 (ese día facía 22 anos) tiven un accidente gravísimo ao caer dende seis metros de altura á bodega do barco. Nese intre rematou a miña vida laboral, pola que tanto loitara. Por causa das secuelas que me deixou o accidente, estiven practicamente vexetal durante 35 anos até que o 15 de outubro de 2014 me deron a alta médica, aínda que teño que tomar medicación o resto da miña vida.

No ano 2015 escribín un pequeno poemario que titulei Reflexións poéticas, autoeditado. Na actualidade, alén de escribir relatos, que publico semanalmente nas redes sociais, escribo poemas e prosa poética. Velaquí a orixe dos meus primeiros libros non autoeditados, Camiño á lagoa dos bardos (2019) e De mariño a poeta (2021).

Na presentación do seu poemario "De mariño a poeta"