PAPEIS RECOBRADOS (15) "O verbo CONTAXIAR"

                              Foto de Anxo Cabada


Levo ben anos loitando para que a lectura nos fogares e nas aulas sexa algo habitual. Non é doado, pero non claudico.
       Sempre me gustou conxugar verbos. Era moi bo niso xa na miña etapa escolar.

       Neste artigo, rescatado das columnas que escribía para o semanario "A Nosa Terra", falo do verbo CONTAXIAR.

      Os verbos teñen diversas connotacións; uns, máis agradables; outros, non tanto.

      Nestas liñas reivindico o verbo CONTAXIAR para que, fixado sobre as páxinas dos libros, consigamos "contaxiar" a alumnos e alumnas, fillos e fillas e, por que non?, os adultos.

                           

                                     O VERBO CONTAXIAR

                                                                                                           ANTONIO  GARCÍA TEIJEIRO

Contaxiar é un verbo que ten diversas connotacións, non todas positivas.

   

      Contáxiannos a gripe ou algunha doenza máis ou menos molesta.                     

     Contáxiannos o fervor relixioso, as forzas para realizar algo ou as ganas de non facer nada. Tantas cousas! Pero deixando isto á marxe, gustaríame dicir que contaxiar é un verbo que pode/debe ser conxugado para achegar ou introducir os nenos na lectura.

     Eu creo na súa conxugación para seducir con textos, rimas, xestos, pausas, silencios, etc. os cativos no eido da literatura. Pódese contaxiar o desexo de ler dende o entusiasmo por aquilo que apaixona: a lectura por necesidade, por pracer, pola beleza, pola función que pode cumprir e, mesmo, pola falta de función que a lectura pode ter.

     

     Pódese contaxiar dende o exemplo, poñendo á vista o noso hábito lector, falando de libros cos rapaces, e amosándolles como gozamos coa palabra escrita.

     

     Contaxiar para que imiten e, nalgún momento, cheguen a ler en liberdade e sen prexuízos.

     

     Contaxiar lendo versos en voz alta, escribíndoos na pizarra ou lendo contos á beira da cama.

     

     Contaxiar hábitos, entusiasmos, costumes ou desexos permitirannos vivir o fascinante mundo do libro dun xeito grato e ousado á vez. Se espertamos a curiosidade pola letra impresa, abriremos portas á esperanza duns nenos máis felices e formados. Se contaxiamos a ilusión de saber que hai tras o título dunha obra literaria, estaremos abrindo ventás a esa aventura interior que nos presenta o acto de ler.

     

     Contaxiar, en fin, é conxugar o verbo dos soños acochados nas palabras.

PAPEIS RECOBRADOS (13) "Reivindicando un mestre excepcional: Gianni Rodari"

                             Foto: Anxo Cabada




Un novo “papel recobrado”. Unha figura imprescindible para entender o que significou a renovación pedagóxica: Gianni Rodari.

     

Gianni Rodari

          Non quero ser paxaro de mal agoiro, pero teño para min que este escritor e pedagogo italiano – universal, diría eu- está caendo no esquecemento. E non se pode consentir.

     Sobre todo nestes tempos de ensino inmobilista. Neste tempo de estúpidas reválidas e de informes que confunden o persoal. Neste tempo de noxentas burocracias, de comodidades diversas e de falta de rumbo e de criterio na docencia.

    

     Resístome a que Rodari e mailas súas técnicas tan abertas e motivadoras sexan algo remoto. Non pode ser. Non perderon vixencia endexamais para ese maxisterio que  segue a motivar o seu alumnado máis aló da monotonía e da rixidez do libro de texto

     De aí que recobre outra columna publicada en A Nosa Terra sobre o mestre italiano. Sigamos as súas liñas de acción alegres, intelixentes e divertidas.

                           

                                              GIANNI  RODARI

                            

                                                                                           

Hai xa ben anos, coñecer o seu nome significou unha auténtica revolución para aqueles que desexabamos que a imaxinación, á hora de crear historias, estivese presente nas aulas.

     

     Gianni Rodari, de vocación escritor, sempre quixo que os nenos descubrisen por si mesmos quen son. E non só por medio da lectura, senón tamén a través do uso da palabra, Rodari teimaba con que os nenos escribisen. Por iso, a Gramática da fantasía foi unha descuberta, un libro innovador, no que expoñía as ferramentas necesarias para motivar o alumnado na marabillosa tarefa de crear.

    

     Técnicas, tan simples coma orixinais, que nos permitiron revisar a nosa concepción literaria e que motivaron a escritores,pais e docentes a inventar historias fantásticas e diferentes.

     

     A obra literaria de Rodari, ampla e, ás veces, algo descoñecida, é unha referencia esencial polos seus finais abertos, pola fina ironía que destilan os seus relatos, pola xenerosidade dos  planteamentos, pola cordialidade que desprende e pola súa xenial visión crítica do mundo desde o humor, a fantasía e a imaxinación. Rodari revisouno todo.

     

     El fala dos ensinantes como animadores e promotores de creatividade. E fala, ademais, dunha escola capaz de favorecer nos cativos aquelas cualidades e tendencias que foron sinaladas ao longo do tempo como características do modelo creativo. A creatividade por riba de calquera outra cousa. 

     O seu é un legado con plena vixencia que debemos coñecer e ter presente. Na casa ou na escola, sós ou acompañados, os nenos deberán tomar a palabra.

     

     Para iso están os libros de Rodari.

                                                                                                      

                                                                                                     

                                                                                                     ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

PAPEIS RECOBRADOS (10) Palabras

   Fotografía de Anxo Cabada

Velaquí un artigo ao que lle teño moito agarimo. Publicado n´A Nosa Terra no seu momento ten unha vixencia infinita.

     

     E ten esa vixencia porque se fala da necesidade da palabra.

     

     Levo ben anos agasallando palabras, rescatando palabras, recibindo palabras, lanzando palabras, aprendendo palabras, amando as palabras.

     

     Vin ao longo do tempo como os meus fillos se foron apoderando das palabras, descubríndoas, utilizándoas, facéndoas libres e vivas.

     

     Vin como o meu alumnado escribía palabras, denudaba palabras, descubría os valores das palabras, xogaba con elas, mesturábaas e creaba os seus discursos de seu.

     Nestes intres nos que semella que non se conversa abondo. Que a lectura non está nas prioridades da sociedade. Que se estraga o idioma ou, que triste!, que o galego loita por sobrevivir, recobro estas liñas para que sirvan de estímulo nun intento de dignificar as palabras.

                                                   
                                         PALABRAS

                                                                   

Encántame a palabra palabra. 

     Sempre pregunto aos rapaces nos encontros que palabra lles gusta máis. Saen as típicas: paz, amor, lúa, nube, estrela etc. Fican pampos cando lles digo a miña favorita: palabra. 

     Coas palabras xogamos; con elas mentimos, amamos, denunciamos. Coas palabras rabuñamos nos sentimentos, deixamos pegadas na alma, acariñamos os rostros das persoas, facemos que as voces treman, que estimulen. Conseguimos que se diga si e non, dentro ou fóra, frío ou calor, branco ou negro. 

     Volvo a miúdo aos versos de Bernardino Graña: O vento levou follas e palabras/ levou rumor e ruído. Versos potentes que me levaron a escribir un día : Que as traia de novo, / que quero berralas, / que quero dicilas / ben forte as palabras…

Bernardino Graña

     Si, quéroas preto. Que non me deixen orfo. Lembro un verso turbador de Alberti: Siento esta noche heridas de muerte las palabras. Versos, todos eles, que me levan a esixir que salvemos as palabras. Que nos axuden a estiñar as feridas que as maltratan. Fagamos que a rapazada se agarre a elas. 

     
     Traballemos para que abandonen esa pobreza lingüística que os caracteriza. A palabra é un xoguete, si, pero, sobre todo, é un instrumento necesario cun legado cultural e social detrás que convén salientar. 

     Enchamos de palabras as aulas. Que as digan en voz alta. Que as atopen nos silencios. Que as empreguen para ser eles mesmos. 
     

Luis Mateo Díez

     Que descubran as cores que  teñen a palabra narrativa (contar/escoitar), a palabra poética, a palabra cantada, a palabra amena, directa, porque, como di Luis Mateo Díez, “ necesitamos ser donos dos instrumentos que avalan a nosa existencia, e o máis inmediato é a palabra”.

                                                                                    ANTONIO  GARCÍA  TEIJEIRO