martes, 18 de septiembre de 2018

LA LITERATURA CRÍTICA O INDICATIVA DE CHRISTINE NÖSTLINGER (1936-2018)

Me escribe un mensaje de texto mi hermana Noa para comunicarme el reciente fallecimiento, el pasado 28 de junio, de la escritora austríaca Christine Nöstlinger, a los 81 años de edad. Y la triste noticia me retrotrae instantáneamente a mi niñez, cuando buceaba en las bien pobladas estanterías de la biblioteca de mis padres y leía con avidez muchos de sus libros en las traducciones españolas publicadas en colecciones que marcaron toda una época, como Juvenil Alfaguara, Austral Juvenil o El Barco de Vapor. Títulos como Un marido para mamá, Rosalinde tiene ideas en la cabeza, Konrad o Intercambio con un inglés son algunos de los que me vienen de inmediato a la memoria, leídos primeramente en voz alta por mi madre mientras mi hermana y yo cenábamos cada noche, y posteriormente por mí mismo, en silencio, tumbado sobre la cama o cómodamente sentado en el sofá de la sala de estar.




Los de Nöstlinger formaban parte de una serie de libros escritos en los años 70 y 80 del siglo pasado por un grupo de autores alemanes, austríacos y escandinavos, como Michael Ende, Astrid Lindgren, Tove Jansson, Maria Gripe o Peter Härtling, entre otros, que en mi opinión—al menos desde el punto de vista retrospectivo de hoy—, se encontraban muy por delante del resto tanto por las técnicas narrativas que utilizaban como por los contenidos de las novelas. Nöstlinger había nacido en Viena en 1936, justo al inicio de la II Guerra Mundial, y quedaría profundamente marcada por dicho conflicto. Su visceral antifascismo y sus ideas progresistas resultan evidentes en su producción literaria, como lo es también su tendencia a usar un lenguaje directo que conecta con facilidad con el público infantil y juvenil. Asimismo, los temas tratados en su obra son muy variados, y van desde aspectos sociopolíticos, educativos o familiares hasta el racismo, los derechos de la mujer o las relaciones sentimentales y sexuales entre jóvenes. La crítica la ha inscrito siempre dentro de la tendencia realista y social derivada de autores como Thomas Mann que caracterizó a buena parte de la literatura juvenil europea de su época, pero lo que realmente emerge en sus novelas es una literatura crítica o indicativa, esto es, que ofrece una visión eminentemente crítica acerca de la realidad circundante y cuyos temas serían en algunos casos impensables en los tiempos que corren, dominados por la censura posmoderna y el mito de la cultura.





Siempre que escucho el nombre de Christine Nöstlinger pienso específicamente en tres títulos que en su momento leí y releí constantemente: Querida Susi, querido Paul; Querida abuela... tu Susi y Diario secreto de Susi / Diario secreto de Paul. Los dos primeros contenían, respectivamente, la relación epistolar entre dos amigos, Susi y Paul, y las cartas que Susi remitía periódicamente a su abuela. El tercero presentaba extractos de los diarios íntimos de Susi y Paul, mediante los cuales se iban narrando historias y describiendo experiencias que los personajes iban viviendo y que a menudo estaban entrelazadas. En aquellos años previos a internet y al e-mail, para un niño que disfrutaba carteándose con varios penpals y escribiendo en un diario de tapas verdes y doradas que había recibido como regalo en un cumpleaños, aquellos tres libros fueron toda una revelación, hasta el punto de que yo quería emular en la vida real aquellas cartas escritas en letra cursiva o a máquina por Susi y por Paul. Desde la perspectiva que ofrece el paso de los años, no me cabe la menor duda de que fui muy afortunado por poder entrar en la literatura a través de la puerta que a ella me fueron abriendo Christine Nöstlinger y varios de sus ilustres contemporáneos, y no dudo en animar a quienes estén leyendo estas líneas a que se acerquen a su excelente legado literario.




                                                  ANTÓN GARCÍA-FERNÁNDEZ

viernes, 7 de septiembre de 2018

REMUÍÑO DE LIBROS (50) "Street Poems", de Fran Alonso





TÍTULO:   Street Poems

AUTOR:  Fran Alonso



EDITORIAL: Edicións Xerais . COLECCIÓN: Sopa de Libros



   
Dende que lin Cidades, hai xa ben anos, comprendín que a poesía de Fran Alonso (Vigo, 1963), dirixida á mocidade, levaba unha orientación innovadora e estaba enfocada a presentar moitos camiños ao lectorado.
    
     E sucedeu, tamén, con aquela poesía que Fran Alonso escribiu para as primeiras idades. O meu gato é un poeta e Poemas birollos para ler cos ollos son un claro exemplo do que estou a dicir.
 
Fran Alonso
     Teño nas miñas mans un novo poemario deste autor vigués: Street Poems. De novo, convencionalismos fóra.  De novo, procurando o interese do lectorado mediante poemas para ver. poemas  para que se identifique coa realidade artística circundante calquera lector/a, para que sintan a proximidade dos textos tirados dos muros das rúas xunto cos seus propios. Uns serven de inspiración aos outros e a creatividade do poeta non ten cancelas.

     Todos eles están impregnados de rebeldía. Son golpes de voz dun certo carácter subversivo. Removen conciencias e non deixan indiferente a ninguén.

     Atopamos en Street Poemas fotografías que Fran Alonso foi facendo de textos e imaxes pintadas en muros e paredes. El mesmo explica a procedencia dos poemas nunha introducción ao poemario: Este é un libro que foi medrando aos poucos na miña cabeza. Comecei hai catro anos, fotografando aqueles graffiti ou intervencións de “street art” alí por onde pasaba, inicialmente de xeito esporádico e ao final de xeito sistemático.

     


     Si, porque o que Fran Alonso ía atopando (tags, murais nunha parede, edificio, vagón dun tren ou nunha árbore) converteuse, case sen querer, en intervencións que o levaron a crear este libro tan singular. O poemario dun autor atrevido que crea espazos de plástica e poesía con poemas gamberros, críticos, inconformistas.

     Un poemario de denuncia, reivindicativo cen por cen no que imaxe e texto desenvolven un papel que se converte en reto para quen entre neste mundo tan atractivo.
     

      Poesía na nova dimensión. Poesía visual en moitos casos. Poesía necesaria nunha contorna que precisa da creatividade en toda a súa extensión. A expresividade visual e a palabra indomable feitas poesía.

    
     Un libro para permanecer.

                                                                                                 ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

viernes, 17 de agosto de 2018

ESCAPARATE POÉTICO (CXVI) Francisco Cortegoso








       FRANCISCO CORTEGOSO  (Pontevedra, 1985 – 2016)






NADIR  DE INVERNO



PARA o final do día,
de entre o curso a media luz que navegas,
poderás observar paralizado
sobre o grao do cinabrio
ese bosque deste teu país
europeo.

Coroado
amárelo tenue
unxe
gardiá a píntega
para a memoria.





SEMPRE opostas
a rosa branca de reflexión
frente á cava de ton amable.

Sobre a primeira una araña
apenas visíbel; camuflada orla o centro
desde onde axexa a luz.

Aquela, se unha carne,
cara aos teus ollos, tenta

_
o xiro dunha pluma caída.



Francisco Cortegoso


UNHA árbore
dilátase nas vetas da pedra,
avánzase sobre olímite,
éo.
No relanzo da tarde devense
chuva.

Unha árbore enxértase na pel
doutra.
Non ten corazón máis que a madeira
que expomos para contar os aneis
co estremo da uña arredrada
á carne.
Distánciase na altura, mídese
na sombra.

Sostena
o ceo.
Pode caer.






O  gladíolo emerxe
nun decidido corte
ao vento,
coma espada.


Tras once abertas frontes
foi armado o cabaleiro
de amplos escudos de luz.


Cal de abellas do río
doou un signo de cor
para aquel que entre as túas mans xa gardas:

este, azúleo, case roto.





(Do libro Memorial e danza. XXVI Premio Nacional de Poesía XoseMaría Pérez Parallé. Editado por Espiral Maior. 2014)

jueves, 26 de julio de 2018

CATAVENTO DE POEMAS INFANTÍS (LXIX) "Gaiola aberta", de Xoán Neira





                                      XOÁN  NEIRA  (Meilán - Lugo, 1953)








A NEVE



Caen as frías folerpas
detrás dos cristais da escola,
un manto branco cobre o chan.
Lembranzas de xogos de infancia!
Entre farrapos de nube,
un brillante resplandor
pinta o riso dun boneco.
Gozosos xogos da infancia!

Regreso aterecido
á caloriña da casa
polos carreiros ocultos.
Pegadas de xogos da infancia!

Pola mañá, cando escampe,
as mornas raiolas do día
borrarán camiños de azucre.
Perdidos xogos da infancia!

Un soño branquísimo
derreteuse entre as mans.






O CERVO



O cervo pace na herba
do amencer da primavera.

Bebe, a mañá, na fonte
o fresco orballo da noite.

Corre áxil polo monte,
silueta esbelta ao lonxe.

Sobe enriba dos penedos,
para vixiar o terreo.

Os machos teñen por cornos
núas árbores de outono.

A súa tenra figura
dorme no cubil da lúa.

Cervo gravado na pedra
pegada e memoria eterna.

                   Cervo de luz.
                   Cervo na alba.
                   Cervo de pedra.
                   Cervo na auga.






O MAR



O mar é un misterio,
un abismo azul,
unha chaira inmensa,
un manto de luz.

Desde o amencer ao solpor
espéllase nel de día
o ceo, o seu cobertor.

Nas noites limpas e claras
tamén a lúa se espella
deitando sombras de prata.

O mar é un misterio,
un abismo azul,
unha chaira inmensa,
un manto de luz.






OS RELOXOS



O latexo do reloxo
non é do seu corazón,
o dono e señor do tempo
é frío e calculador.

Non sabe de taquicardias
nin baixadas de tensión
e se se lle acaba a corda
cala o seu pesado son.

Cando adianta ou atrasa
non precisa de doutor,
non sofre estrés nin cansazo
nin unha triste emoción.

Se parasen os reloxos,
sen horarios nin obrigas,
fariamos un gran recreo
desde a mañá á tardiña.





Xoán Neira





(Do libro Gaiola aberta. Escolma de poesía infantil, 1997-2017, editado por Baía Edicións)

lunes, 16 de julio de 2018

DARDO POÉTICO (LVI) : Unha viaxe pola paisaxe íntima de Compostela da man de Rosalía Morlán Vieites.


Dende sempre, Rosalía Morlán Vieites, leva a poesía moi dentro dela. Ben pequena escribiu o seu primeiro poema e, desde os dez anos, o feito poético acompáñaa coma unha necesidade íntima.

    
Sanitaria é a súa profesión -, exerce como Supervisora de enfermaría no Hospital de Conxo (CHUS), así como Profesora asociada de Ciencias da Saúde na USC-, gañadora de concursos literarios, autora de libros deliciosos como  Estrelas de azucre,  Canta a lúa coas estrelas ou A coitada lúa, Rosalía Morlán veu á Feira do Libro de Vigo e alí tiven a oportunidade de coñecela persoalmente. Acadou o Premio Hernán Esquío, secretaria da Fundación Neira Vilas recoñece que a descuberta da poesía infantil foi para ela unha sorpresa  e un pracer.

     Foi marabilloso o meu encontro con ela. Respira sensibilidade por todas partes e a afectividade é un trazo da súa forma de ser.
Rosalía Morlán (Foto El Correo Gallego)

     E tróuxome ese día un libro marabilloso. Un poemario, Nas rúas de Compostela, que me agasallou cunha dedicatoria chea de agarimo. Un agasallo espléndido que me emocionou. Unha viaxe poética que, a través de sentidos poemas, vai salientando as sensacións que lle producen  os lugares onde vive.
     
Fermosa dedicatoria
     Santiago de Compostela, a onde chegou de pequena para quedar, é a paisaxe que a poeta vai rememorando e sentindo por medio da palabra e as cores. Cores íntimas de quen ama fondamente un lugar e os múltiples momentos alí  vividos.

     O catedrático de Filosofía, Marcelino Agís Villaverde, di no seu precioso limiar que “Rosalía sente, esculca e pinta, cunha paleta de cores recónditas, a luz que envolve Compostela. Nas súas páxinas hai ledicia e tristura, amor e desamor, día e noite”.

     E fala deste poemario coma “ unha viaxe intelectual pola paisaxe da Compostela eterna, aquela que só se pode contemplar cos ollos do espírito. cada recanto da cidade tórnase unha experiencia metafísica, na que o ser, libre de cadeas da xeografía física, humana e política, pasea sen présas pola paisaxe dos sentimentos.”
Nunha das presentacións de Nas rúas de Compostela

      Poderoso este poemario Nas rúas de Compostela, editado por Edicións Fervenzas. Rosalía Morlán abre nel, as vías polas que os seus soños, as súas olladas no máis íntimo da cidade e a súa relación vital, se converten nun discurso poético de categoría. Un discurso que vai máis aló do individual para fundirse nunha visión colectiva e universal dos sentimentos humanos.

     Gocei moitísimo deste paseo emocional por Compostela. Deixeime acariñar  polos camiños da zanfoña, polo Santiago durmido, pola lúa azul no ceo, polos acordes do vento que fala en voz baixa ou polo ruído nos zocos na rúa.

Nun encontro con lectoras e lectores


SENSACIÓNS DURMIDAS


Escoito,
pero o silencio non fala,
viaxo polas horas, nas rúas,
buscando fantasía,
mentres a ilusión escapa
e paseniño esvaece o día.
Escoito,
apuro o paso
para escorrentar a melancolía,
espertan sen decatarme
sensacións que están durmidas.
Escoito,
ceibo os sentimentos
mentres buliga a noite
e adormece a Calderería.
O silencio non fala,
agóchase con morriña o día.





NAMOROUSE O VENTO


Namorouse o vento mainiño
unha noite en Compostela
ó mirar como as pingueiras
saltaricaban nas pedras.

Viu tan fermosa a Quintana
que xa non puido esquecela
e sen que ela o saiba
cando sopra dálle apertas.

Por iso é especial a chuvia
cando molla en Compostela,
por iso é máxica a Quintana
as noites de lúa chea.




INDIFERENZA


“Traigo penas en el alma
que no las mata el licor…”

Uns ollos cansos e tristes
unha voz chea de dor,
na caldereiría soa
a máis triste das cancións.
Pobre soñador que quere
roubarlle a música ao vento
resgando unha vella guitarra
enche as rúas de sentimento.
Mans inquedas, ollos cansos,
fermoso escenario de pedra,
mentres unha voz doce canta
arredor só indiferenza.


     
      Un poemario fermoso, magnificamente editado, que conta cuns apuntamentos plásticos moi acaídos a cada poema. Debuxos belidos do pintor, deseñador e ilustrador mindoniense Xosé Vizoso.


                                                                                                  ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

lunes, 9 de julio de 2018

REMUÍÑO DE LIBROS (49) "Allumette", de Tomi Ungerer





TÍTULO:  Allumette.





AUTOR:  Tomi Ungerer.




TRADUCIÓN: Sandra Senra Gómez e Óscar Senra Gómez.



EDITORIAL: Kalandraka. Colección: Tras os montes.





Intelixente, interesante e necesario o labor que a editorial Kalandraka está a levar a cabo coa súa aposta de recobrar clásicos da Literatura Infantil e Xuvenil dos andeis do tempo e achegárllelos aos novos lectores a fin de que poidan ampliar a súa bagaxe lectora con autores de referencia.

    
Tomi Ungerer
     
     Este é o caso de Tomi Ungerer, debuxante, ilustrador e escritor francés de gran recoñecemento internacional e gañador do Premio Hans Christian Andersen en 1998.

         Allumette viu a luz por primeira vez en 1974 e é unha homenaxe ao conto clásico de Andersen, ao que Ungerer agradece explicitamente ao comezo do libro, xunto cos irmáns Grimm e a Ambrose Bierce polo seus traballos a prol da literatura.




     Como sucedía no clásico do século XIX de Andersen, a protagonista deste conto ilustrado é unha nena pobre e orfa que vive na rúa e que experimenta toda a crueza e ruindade dunha sociedade deshumanizada e demasiado centralizada no materialismo. Situación que se agrava na noite de Nadal ao poñerse de manifesto as grandes desigualdades sociais. A diferenza radica no desenvolvemento da acción e os seus diferentes finais, mentres que no clásico se amosa unha situación real e pesimista, neste aparece unha luz de esperanza nun futuro mellor sustentado no traballo en equipo dunha sociedade máis solidaria, plural e equitativa.


     Todo o texto vai acompañado por unhas expresivas e coloridas ilustracións onde se poden observar detalles que complementan a narración textual e permiten varios niveis de  lectura.

                                                               

                                                                                                                                               ALBA PIÑEIRO

domingo, 1 de julio de 2018

Xabier P. DoCampo, un rebelde con causa



Hai persoas que polo xeito de facer as cousas, pola actitude na vida, polo que aportan, polo compromiso que adquiren e contaxian, son únicas. Xabier P. DoCampo foi unha persoa única.
    
     Ademais de ser un grande escritor, pioneiro na LIX galega, Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil, narrador oral excepcional, Xabier era un rebelde con causa. Loitou dende sempre a prol dun ensino de calidade e en galego, comprometeuse coa nosa lingua dun xeito moi claro e abriu canles, tanto pedagóxicas coma literarias, ata os últimos momentos da súa vida.
    
Con Xavier Senín e con AGT
     Xabier DoCampo deixounos na madrugada do martes 26. E deixounos baleiros porque, cando precisabamos del, sempre aparecía co seu sorriso sincero, cun humor intelixente que rebordaba e unha xenerosidade inmensa. A de Xabier é unha ausencia que marca.Agora non o temos e parécenos imposible saber que non está.
     
     Lembro con nostalxia, neste punto, as camiñadas que escritores, escritoras e ilustradores faciamos ano tras ano. Nesas camiñadas, a simpatía de Xabier, en consonancia co seu querido Paco Martín, eran un motivo máis da felicidade que nos envolvía. Sempre optimista diante das circunstancias, era, á vez, demoledor coas inxustizas sociais, lingüísticas ou coas opinións interesadas que atacaban o sentido común.
    
Cos meus fillos Antón e Noa e a miña nora, Erin en San Simón
     Xabier tiña engaioladas a todas as persoas que o coñecían. Era un conversador fascinante que espertaba en nós unhas ganas enormes de vivir rindo. Era, tamén, un marabilloso contador de historias, na liña dos grandes escritores galegos como, por exemplo, Ánxel Fole. Era capaz, xaora, de transformar esa tradición oral que tanto dominaba en literatura escrita. O seu libro Cando petan na porta pola noite é un claro exemplo do que estou a afirmar. Por estes relatos recibiu con toda xustiza o máis alto galardón literario: o Premio Nacional. Pero non só a tradición oral estaba presente na súa obra. Tamén a aventura e o suspense, a fantasía, a crítica, as homenaxes ou a tenrura, un certo toque de poesía e mais o humor. Todo iso e moito máis podemos atopar nun obra sólida e brillante que o mantiveron decote no cumio da literatura infantil galega.
     
Con Susi, nunha das Camiñadas.
     Falei con el por última vez cando lle pedín un texto para un agasallo especial a Susi no seu sesenta aniversario. Foi, faltaría máis, tremendamente xeneroso e envioume unhas liñas fermosas. Non podía ser doutro xeito. De novo, chamoume irmán.
    
     Agora, será moi duro saber que non o temos con nós. Quedaranos, para sempre, a súa ética e o seu agarimo. E as lembranzas. E os seus libros.
    

     Seguirei léndote, compañeiro da alma, compañeiro.

                                                                                                       ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO