martes, 17 de octubre de 2017

UNS POEMAS de "Poemar o mar" para animarvos a POEMAR






Ao longo deste tempo, des que se soubo que me concederan o Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil, non recibín máis que o recoñecemento e o cariño de moitísimas persoas. Iso é algo que un sente ben dentro e que o emociona.

    Este galardón éncheme de ledicia a nivel persoal, pero o que me fai máis feliz é a reacción que este premio provocou e a posibilidade que o mesmo sirva para que a poesía galega estea máis presente nas aulas, nas bibliotecas e nos fogares.
Antonio García Teijeiro. Foto de Anxo Cabada

     Os nenos e nenas precisan da poesía e a poesía precisa deles. Os versos están feitos para ser lidos, cantados, recitados en voz alta. Para ser recreados, reformados, pensados e repensados. Todo o que non sexa así convértese nun erro irreparable.

     Como agradecemento a tantas persoas as que este premio fixo felices e para tantas outras que, en silencio, levan traballado tanto a poesía, uns poemas de Poemar o mar, para que sigan poemando malia todas as correntes en contra.


     Grazas polo voso agarimo e grazas moi especiais a Helena Pérez, a editora, e a Xan López Domínguez polas súas marabillosas ilustracións. Sen o seu bo gusto, nada sería igual.





             
         LENZOS MARIÑOS



Foto de Ramón Rozas

GAIVOTAS no mar: veleiros.

Veleiros no mar: escumas.

Escumas no mar: fervenzas.

Fervenzas no mar: a chuvia.





         


CUARTETO DAS ONDAS

                   
                               I

ONDAS que
               cos seus cantos
                          limpan a praia
                                    de fríos
                                            e
                                          prantos.

                    
Foto de Susi Fernández
                   II


POEMAS mollados
               que deixan as ondas
                                  na area agochados
                                         e borran as sombras.

                    
                   III


DAS ondas láiase o mar
e non sei moi ben por que.
Elas son caricias lenes
que o vento lle fai na pel.

                      

                  IV

UNHA onda de papel,
tinguida de salitre,
deixou unha presada
de versos ben ben tristes.







QUERE o mar o que non ten:
quere flores
                     de colores
quere rosas
                   olorosas
quere ovellas
                    sen orellas
quere gatos
                 con zapatos
quere festas
                   con orquestras
quere estradas
                       prateadas
quere espellos
                    mais non vellos
quere montes
                     e horizontes…
Quere o mar o que non ten.
                           Os seus soños
                                           non se ven.






ATOPEI
            unha palabra
                                que rima
                                          co sorriso do mar:
                                                                                                 SORRIMAR








jueves, 12 de octubre de 2017

DARDO POÉTICO (LI) "Dous poemas de Clara Janés deitados ao galego"




Non é un segredo para ninguén que entre as miñas voces poéticas favoritas se atopa Clara Janés.
     
     Versos e aloumiños tenlle dedicado varias entradas pola súa calidade literaria (mesmo máis alá da poesía)  e pola humanidade da que fai bandeira. Ademais, dende que tiven o pracer de coñecela persoalmente en Granada, foi unha muller xenerosa comigo. Sempre garda un detalle orixinal para min. Sempre recibo unha mostra de que non se esquece de alguén que a quere e valora.
 
Clara Janés
     Por todo isto, non vou volver falar dela en profundidade. Pódense consultar textos aquí, neste blog-revista, se alguén quere saber do que opino da súa obra ou ler poemas recollidos en diversas sección.

     Hai un tempo tiven a sorte de recibir dous libros dela. Dun deles, xa falei no seu momento. Era La noche de la pantera.
     
       O outro, editado pola editorial Tusquets, acabo de lelo. Trátase de Estructuras disipativas.
     Unha vez máis entrei nos seus versos e fiquei fascinado: unha proposta orixinal (toda a súa obra ten un moito de orixinalidade) que contén referencias á ciencia de vangarda; unha ciencia que aporta as súas metáforas para que o lector poida mirar con ollos diferentes un universo sacralizado. Ademais,  paga a pena salientar o feito de recorrer a versos doutros poetas para mesturar os seus e homenaxealos ademais de complementar as composicións de seu.


     E nestas estaba cando decidín atreverme a traducir ao galego dous dos poemas de Estructuras disipativas. Sei que é unha ousadía, pero sei, tamén, que Clara mo vai perdoar. Sentín a necesidade de poñer na nosa lingua a beleza e mais esa aventura do inesperado que é a poesía dunha muller que está en procura constante do novidoso. Desexaba sentila máis preto aínda do que está en min. O resultado está aquí abaixo.

       A ver que vos parece.



NA AREA


VOLVÍN  botar a rede ao aire
e o aire entre as mallas
fuxía
e na area os paxaros morrían
e o sol queimaba o horizonte
chamando as cinzas.
A palabra sen casca
era va:
á intemperie ficaban a ficción
e o seu intento.
Derreados a esperanza e a fe
recollían o derradeiro salouco do amor.
E na area os paxaros morrían
e na area esmoreaba o sono.

Entre as nubes brancas
unha vela sen rumbo
perdíase.




ANUNCIO DE FINAL


COMO a aguia, caeu sobre a súa presa
e, por aquela perda,
Sillón "u" da RAE que ocupa Clara Janés
coutando todo nexo
co seu centro,
cravou o alfinete da ausencia
e estableceu no corpo
unha insalvable
distancia coa vida.
O aire e mais a mansedume
esvaeceron,
e a inmobilidade foi
anuncio de final,
aínda que o sosego das plantas durmidas
enchía a penumbra
previa ao amencer.


                             


                                                                                                              ANTONIO  GARCÍA TEIJEIRO
                                      

viernes, 6 de octubre de 2017

LOS "POEMARIOS DE LA PÁGINA ESCRITA" (9) "Las alas del AVEcedario", de Antonio Rubio





Las alas del AVEcedario

Antonio Rubio

Ilustraciones de Rebeca Luciani

Faktoría K de libros. Col. Orihuela. 2017


Pasión por lo que hace es una de las características de Antonio Rubio (El Puente del Arzobispo, Toledo, 1953). Docente implicado, dinamizador literario en bibliotecas escolares, director de colección, formador del profesorado y enorme poeta.
     
     Antonio Rubio no entiende la vida sin la lectura y la escritura. Y bien se nota en sus libros. Sus aportaciones en la colección “De la cuna a la luna” (Kalandraka) es un ejemplo de dedicación a los más pequeños, acercándoles unas  primeras palabras y ritmos poéticos. Pero Antonio Rubio es más que eso. Entre sus numerosos libros podemos destacar “Almanaque musical”, La mierlita”, “Versos vegetales”, “7 llaves de cuento” o el magnífico “Las alas del AVEcedario” que hoy nos ocupa.
     
Antonio Rubio
     Este poemario es un enorme y florido repertorio de aves que el autor, de manera inteligente, relaciona con el abecedario. Hay una variedad enorme de ejemplares avícolas. Cada letra nos muestra un pájaro y su pequeño (o gran) mundo. Es la potencia de la palabra poética que canta de manera musical el espíritu de esas aves que sentimos próximas y muy vivas.
     
     Cuco cuclillo, / taimado y pillo, / pone sus huevos / en otro nido, / por sorpresa y escondido, / cuidando de no ser visto. / Cu-cú, cu-cú… Y el autor termina el poema relacionando al cuco con el reloj de pared, torpe imitador de su ruido.

     
Ilustración de Rebeca Luciani

     Estamos ante un poemario muy rico lleno de juego de palabras, dobles sentidos, que nos descubrirán curiosidades de cada ave. Por consiguiente no hará falta decir que el elemento lúdico destaca claramente en el tono de la obra.
     

     Conviene resaltar, también, el aspecto formal de los poemas. Varía en función del ave cantada y dota al poemario de una heterogeneidad que se agradece. Distintos modelos estróficos y de rima que enriquecen el discurso poético.Todo el conjunto de la obra es un muy buen ejemplo de poesía y musicalidad (como debe ser la buena lírica). Y uno siente el vuelo del mirlo y quiere volar con él, estar en el auditorio de estrellas del búho, completar un viaje ultra-super-rápido con el negrón o entrar en el Cancionero de la mano de la tórtola.
     
     Y qué decir de las hermosísimas ilustraciones de Rebeca Luciani. Una fiesta de color, llena de detalles que embrujan. Una explosión estética para los sentidos. La propia Rebeca Luciani admite que “el color es para mí como respirar. Es necesario y es siempre un desafío en donde él no deja de serme absolutamente generoso”. Bien se nota en este libro, auténtico tesoro estético de palabra y color.
.

                                                                                                        ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO


Fundación Jordi Sierra i Fabra. Barcelona

lunes, 2 de octubre de 2017

DARDO POÉTICO (L) "A navegación poética de Xohana Torres"




Coñecina hai ben anos cando, por iniciativa de Carlos Casares, botou a andar o PEN-Club. Xunto ao propio Casares, Xohana Torres,Alfredo Conde, Ursula Heinze, Helena Villar, Xesús Rábade, Modesto Hermida e outros tivemos unas xuntanzas moi ricas e interesantes.

Xohana Torres, primeira pola esquerda (abaixo) e eu, segundo pola dereita, ao lado de Casares.
     
          Xohana Torres, a quen admiraba dende había tempo, destacaba pola súa clase, polo seu espírito integrador, pola súa serenidade. Fiquei impresionado notando nela, ademais, unha humildade exemplar. Ameina axiña.
Xohana Torres

     Cando gañei o Premio Merlín, alá polo ano 1996, soou o teléfono un día, mentres xantaba na miña casa. Era Xohana Torres que me felicitaba e me daba as grazas por incluíla nese diálogo con poetas que eu amaba (e sigo a amar) que é Na fogueira dos versos. Alguén lle comentara que a representante do xurado do certame lera en voz alta, precisamente, o poema no que eu dialogaba cos seus versos. E a ela emocionouna este feito. A min, o seu.
     
     Un detalle máis da súa xenerosidade e dunha humanidade evidente.

     A través dunha amiga, fíxenlle chegar, xa neste último ano, a antoloxía da miña poesía para mozos e nenos, Un rato díxolle á lúa.
     
     Nunca endexamais deixei de ler a Xohana  Torres. É unha desas poetas (coma Lorca, Alberti, Rosalía, Machado,  Celso Emilio, Juan Ramón, Manuel Antonio…) á que volvo cada certo tempo. O seu rigor formal e conceptual, ese emprego que da palabra fai para amosarnos as esencias máis nidias do ser humano.  


     
     Sedúceme esa lembranza poética  que nos amosa as vivencias íntimas e sociais dunha terra  aos que amamos os espazos vitais da palabra cando estes son auténticos. A voz da experiencia levada á poesía a través de experiencias persoais que nos permiten emocionarnos, porque as facemos nosas. Unha poesía, a súa, que vai sinalando os camiños percorridos e por percorrer dos seres humanos; uns camiños que ela traza con mestría e cunha forza emocional que penetra en cada lector sen pedir permiso e que aceptamos encantados.

    Por iso e por moito máis, esta pequena homenaxe a unha muller que non deixou de navegar por  mares tan diversos coma profundos. 
     Dous poemas para seguir queréndoa.
     Dous poemas para seguir léndoa.

 


Poema, Amado meu,
Vello Señor da Auga
que perpetúa o xogo da orela.

Cada simple palabra afirmará
sentenciado clamor,
máxica furna escura.

                                 (De Tempo de ría, 1992)
                   


SUEIRO

Cando fuxa non quero fuxir soa.
¡Que agoiro, xeme, ponla, se non chegas a froito!
O alcipreste chora porque creceu único.
Nada máis que é por iso.

Cando sexa
quero ter sido Eva
en ducias de mazás, árbores madureiras;
que alguén teña escalado a miña cova
con ollos ben abertos;
que unha música espida, rexa, miña,
sinxelamente viva noutro exemplo.

Cando fuxa,
espírito no sol, nun vran ideal de rosas,
a miña xustiza sexa emanación: Xurrar. Xurrar
como xurran os días enchéndose de tempos;
xurrar, un xurrar desta espontaneidade,
de femia para fillo, evolución de Terra e mais de xetos.

Cando fuxa, (si, morrer, si, pero en vento irto)
que unha boca longal, toda de neno, tatexe sen respostas,
a elexía das nais, solagada nun berce de silenzo.


                                                                   (De Do sulco, 1957)




                                                                                                                                      ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

viernes, 29 de septiembre de 2017

REMUÍÑO DE LIBROS (33) "As terapias da doutora Ledicia", de Raquel Castro






TÍTULO: As terapias da doutora Ledicia.
 
AUTORA: Raquel Castro.

ILUSTRACIÓNS: Almudena Aparicio.

EDITORIAL: Galaxia. Colección: Árbore.





As terapias da doutora Ledicia é unha comedia que chega da man da editorial Galaxia na colección Árbore e que supuxo a primeira obra publicada da súa autora Raquel Castro, profesora e con ampla experiencia vencellada ao mundo do teatro.
Ademais esta peza teatral vén avalada polo Premio de Honra nos premios Estornela de Teatro da Fundación Xosé Neira Vilas no 2014.
 
Raquel Castro
     Tanto a súa estrutura  -consta dun único acto e dúas escenas- coma o seu contido están destinados a atraer a atención do lector pois están elaborados con dose de humor ben salferido, chegando mesmo, ás veces, a producirse certas situacións absurdas que non desentoan porque son levadas dun xeito natural.

     A doutora Ledicia é unha psiquiatra e psicóloga acostumada a traballar terapias en grupo e con sona de solventar os máis diversos males interiores. As súas terapias baséanse na risa, nas apertas e nas cancións como métodos infalibles para afastar a tristura e achegar a felicidade de estar a gusto con un mesmo. Conta coa colaboración de Carolina para axudala a levar a consulta adiante.
 
Il. de Almudena Aparicio
     Ao longo das dúas escenas un elenco variado de pacientes van chegando  para participar das terapias. Deste xeito, aparecen: Euloxio Ribeiro máis coñecido por ser o home do saco; Armando Xesteira, o apalpador; Antón Fontao, un lobishome; as tres Marías; María dos Meles, María Castaña e María Silveira. Todos eles veñen porque non son felices ao perderen a súa identidade mantida ao longo do tempo grazas á tradición oral, pero que agora, cos tempos que corren semella que xa non son útiles. A este grupo súmase unha muller vella que acode á consulta porque precisa de xente coa que falar, rir e cantar. Con paciencia, agarimo e intelixencia a doutora Ledicia logrará o seu obxectivo.



     
     As vivas ilustracións de Almudena Aparicio dotan de vida os diferentes personaxes.

                                                                                                       ALBA PIÑEIRO

lunes, 25 de septiembre de 2017

PAPEIS RECOBRADOS (15) "O verbo CONTAXIAR"

                              Foto de Anxo Cabada


Levo ben anos loitando para que a lectura nos fogares e nas aulas sexa algo habitual. Non é doado, pero non claudico.
       Sempre me gustou conxugar verbos. Era moi bo niso xa na miña etapa escolar.

       Neste artigo, rescatado das columnas que escribía para o semanario "A Nosa Terra", falo do verbo CONTAXIAR.

      Os verbos teñen diversas connotacións; uns, máis agradables; outros, non tanto.

      Nestas liñas reivindico o verbo CONTAXIAR para que, fixado sobre as páxinas dos libros, consigamos "contaxiar" a alumnos e alumnas, fillos e fillas e, por que non?, os adultos.





                           


                                     O VERBO CONTAXIAR


                                                                                                           ANTONIO  GARCÍA TEIJEIRO




Contaxiar é un verbo que ten diversas connotacións, non todas positivas.
   
      Contáxiannos a gripe ou algunha doenza máis ou menos molesta.                     
     Contáxiannos o fervor relixioso, as forzas para realizar algo ou as ganas de non facer nada. Tantas cousas! Pero deixando isto á marxe, gustaríame dicir que contaxiar é un verbo que pode/debe ser conxugado para achegar ou introducir os nenos na lectura.

     Eu creo na súa conxugación para seducir con textos, rimas, xestos, pausas, silencios, etc. os cativos no eido da literatura. Pódese contaxiar o desexo de ler dende o entusiasmo por aquilo que apaixona: a lectura por necesidade, por pracer, pola beleza, pola función que pode cumprir e, mesmo, pola falta de función que a lectura pode ter.
     
     Pódese contaxiar dende o exemplo, poñendo á vista o noso hábito lector, falando de libros cos rapaces, e amosándolles como gozamos coa palabra escrita.
     
     Contaxiar para que imiten e, nalgún momento, cheguen a ler en liberdade e sen prexuízos.
     
     Contaxiar lendo versos en voz alta, escribíndoos na pizarra ou lendo contos á beira da cama.
     
     Contaxiar hábitos, entusiasmos, costumes ou desexos permitirannos vivir o fascinante mundo do libro dun xeito grato e ousado á vez. Se espertamos a curiosidade pola letra impresa, abriremos portas á esperanza duns nenos máis felices e formados. Se contaxiamos a ilusión de saber que hai tras o título dunha obra literaria, estaremos abrindo ventás a esa aventura interior que nos presenta o acto de ler.
     
     Contaxiar, en fin, é conxugar o verbo dos soños acochados nas palabras.



viernes, 22 de septiembre de 2017

REMUÍÑO DE LIBROS (32) "Abecedario Ilustrado", de Carles Cano





TÍTULO: ABECEDARIO Ilustrado.




AUTORES: Carles Cano( texto) e vinte e sete ilustradores





TRADUCIÓN: Anaír Rodríguez.




EDITORIAL: Xerais.





Este “Abecedario ilustrado”aínda que xa hai un ano que saíu publicado, segue a ser un álbum ilustrado a ter en conta nas primeiras idades, pois o abecedario é o xermolo das palabras e, xa que logo, do proceso comunicativo tan necesario para a sociabilidade e a convivencia.


     Da man da editorial Xerais chegaba hai un ano ás nosas librarías este fermoso álbum ilustrado para os primeiros lectores. O seu autor é o polifacético e mago das palabras Carles Cano, escritor valenciano de recoñecida traxectoria dentro da literatura infanto-xuvenil e cultivador da poesía visual. Tanto o seu contido coma a súa concepción plástica atraen o lector dende o principio. Cada letra do abecedario está representada a dobre páxina.
 
Carles Cano
     
     Na primeira páxina aparece a letra acompañada por unha verba que comeza por ela e que resulta moi evocadora e de fácil recoñecemento por parte dos lectores. Deseguido vén a definición poética desa palabra que se converte na protagonista do poema e no que a creatividade, os xogos de palabras, o humor e tamén a tenrura están presentes.
    
     Toda esta páxina representa a lectura textual, na que o neno inicia o seu proceso lingüístico de asociación de sons con palabras e con textos. O feito de que o texto vaia escrito en maiúsculas e en minúsculas axuda ao desenvolvemento do proceso lector porque permite familiarizarse con ambas grafías.

     Un exemplo do dito podería ser:

     Libro: “ paxaro con ás de papel / voa sempre libre, / e a min lévame con el”

      A segunda páxina está reservada para a ilustración a cargo de vinte e sete ilustradores, tanto españois coma hispanoamericanos, todos eles de talento recoñecido e con ampla experiencia, que plasman pictoricamente cada un co seu propio estilo, a  súa lectura plástica das letras do abecedario.
 
Ilustración de Víctor Rivas
     
     Ao final do libro aparece unha interesante nota informativa, acompañada da fotografía de cada un. De entre eles podemos nomear a Xan López Domínguez, Emilio Urberuaga, Federico Delicado, Carmen Solé Vendrell, Miguelanxo Prado, David Pintor, Víctor Rivas e un longo etcétera ata os vinte e sete.


                                                                                                        ALBA PIÑEIRO