lunes, 12 de noviembre de 2018

REMUÍÑO DE LIBROS (53) "Unha longa viaxe", De Daniel H. Chambers / Federico Delicado (ilustr.)






TÍTULO:  Unha longa viaxe



AUTOR:  Daniel Hernández Chambers

ILUSTRADOR: Federico Delicado




TRADUCIÓN: Xosé Ballesteros



EDITORIAL: Kalandraka




Daniel Hernández Chambers escribiu e Federico Delicado ilustrou un álbum tan fermoso como necesario. “Unha longa viaxe” é unha narración agridoce, belida e intelixente.
     
     Un álbum que, sen adozar o que conta, reflicte un problema doloroso e, por desgraza, ben actual: a inmigración forzosa.
     Hernández Chambers cóntanos dúas historias paralelas que se cruzan. Dúas historias de longas viaxes por razón distintas e semellantes obxectivos.
 
Daniel Hernández Chambers
     Por unha banda, un grupo de persoas, familias que sofren, teñen que abandonar a súa casa co imprescindible e foxen porque a guerra comezou. Descoñecen o seu destino pero deben marchan porque queren sobrevivir. Chama a atención o pequecho que se resiste a deixar aquelas cousas que ten. Diríxense cara ao norte sen máis.

     Por outra banda, unha familia de aves – son gansos- tamén debe partir, estes cara ao sur, porque se achega o inverno e onde están non poden vivir. Cuestións climáticas son o motivo. Aquí é a filla a que se opón a partir, porque non cre ter forzas para voar durante tanto tempo. (- Teño medo, mamá! // - Medo?  // -Aínda son pequena. Non creo que poida voar tan lonxe)
     
Ilustración de Federico Delicado

          Uns e outros comezan a marcha forzosa.  As persoas atópanse durante o camiño con moitos atrancos: a chuvia que os fai andar cos pés afundidos na lama, desinterese de moitos co seu drama, protestas, queixas. A maioría ollan cara atrás con tristura. Senten a fame e mais o cansazo, pero teñen que avanzar sen desmaio malia as dificultades.
     
     A climatoloxía é a maior dificultade que se lles presenta ás aves. Pero tampouco se deteñen. Ambas expedicións van cruzarse e, con dicultades,  chegan ao seu destino. As aves acadan o seu obxectivo. Poderán decansar. Os humanos, pola contra, atopan unha barreira que lles vai impedir que avancen e se asenten: as fronteiras están pechadas.
 
Ilustración de Federico Delicado
     Un relato doce para uns: os gansos; terrible para outros: os humanos. Unha narración realista que pon sobre a mesa o problema dos refuxiados. Reivindica o dereito das persoas a vivir unha vida digna. Persoas que claman xustiza nun mundo de desigualdades e que arelan un territorio que lles permita cubrir as súas necesidades fundamentais.
     
     Nesta obra, autor e ilustrador –que grande, Federico Delicado!- conseguen equilibrar perfectamente o ton do relato. Hai nel olladas tenras, pero tamén expresións marcadas polo medo. 
    
Federico Delicado
     A historia é dura e limítase, polo que conta e polo que non, a expoñer as situacións para que o lectorado tire conclusións, reflexione e se faga preguntas. Os feitos están aí. Daniel Hernández Chambers cóntaos e Federico Delicado debúxaos. Porén, teñen que ser os lectores e lectoras  quen xulguen e pensen sobre a sociedade  na que viven, que sexan críticos e, á vez, gocen dunha obra literaria ben feita.
     
     Para iso, entre outras cousas, está a boa literatura.
                                                              

                                                                                                             ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

lunes, 5 de noviembre de 2018

DARDO POÉTICO (LXVII) "Dous libros de coplas que coinciden ao cabo do tempo: SOPLACOPLAS E COPLAS"





Teño nas mans un libro ben especial. Dende que o vin fiquei prendido da súa orixinalidade 

e da coincidencia coa miña maneira de crear nun determinado intre. Estou a falar do 

poemario infantil  Soplacoplas, da escritora arxentina Cecilia Pisos.

     
     
     O libro encántame. Está ateigado de poemas que mesturan o cotián coa maxia e a fantasía.  Ademais, os versos –que son coplas- van acompañados de suxestivas ilustracións, creadas por Juan Vidaurre, que nos trasladan a universos imaxinativos máis alá do evidente.
     
     Di a autora, nada en Bos Aires en 1965,-que exerceu de docente en diferentes cátedras universitarias e foi editora de libros de texto e de literatura infantil- o seguinte:
     
     Hai un par de anos, mentres preparaba un obradoiro de poesía para mestres, atopei na miña biblioteca o Cancionero tradicional argentino, recompilado por Horacio Jorge Becco e tamén atopei o libro El árbol de la copla, antoloxía prologada por Leopoldo Castilla. Foi comezar a ler as coplas, que non veñen nunca por unidade senón por ducias, e comezaron a saír todas de entre as páxinas dos libros. Ao pouco tempo, dun xeito inesperado, comezaron a facer glub glub no peito as coplas propias…
     
Cecilia Pisos
     

     Así naceu en Cecilia Pisos este Soplacoplas marabilloso que leo e releo con moitísimo pracer.

En el verde de tus ojos
va un barquito a navegar;
yo estoy adentro del barco,
¡no vayas a parpadear!
     
     Poesía actual, delicada, dun lirismo emocionante dentro dunha estrutura estrófica tradicional fresca e musical.

Las nubes en altamar
son los sueños de los barcos.
Si una nube es pequeñita,
es de velero de charco.

     
     Que dozura! Que lirismo tan nidio e imaxinativo! Pero tamén temos o humor ben presente neste poemario:

Si te ha picado en el bosque
un mosquito como un lobo,
o estás muy Caperucita
o sin repelente, bobo.


     Ou as tan tan suxestivas preguntas, tan presentes na literatura de tradición oral, que dan un xogo impresionante á poesía:

¿Quién oye hablar a los peces
o callarse a las cigarras?
¿Quién es que escala los ríos
y quién nada en las montañas?

     
     E por que digo eu que me sinto tan identificado con este libro? Que me leva a prestarlle unha atención especial, á marxe da súa indubidable calidade? Pois moi sinxelo. Cando eu comecei a escribir poesía pensando nos nenos e nenas, o primeiro libro que escribín chamouse –e segue a chamarse- precisamente Coplas

     


     Andaba eu moi mergullado na literatura popular, base poética fundamental, e comprendín que as coplas me chamaban. Así que adoptei esta estrofa para escribir os meus primeiros poemas pensando que se poderían publicar. Ao mesmo tempo, fun escribindo outro poemario con esquemas estróficos variados. Este chamouse Nenos. Ambos libros viron a luz xuntos no ano 1988  grazas a Carlos Casares, a quen lle debo tanto ao confiar en min nun momento coma ese. Eu non tiña nada publicado pensando na rapazada.
     
     E saíron nunha colección fermosísima da editorial Galaxia, deseñada por Manuel Janeiro,  que se chamaba Tartaruga.

Posteriormente, nesta mesma colección, aparecería o meu terceiro poemario, Aloumiños. Case sen sabelo estaba poñendo os alicerces dunha carreira literaria que tantas satisfaccións me deu.
     No ano 2008 houbo unha  reedición moi especial de Coplas (e tamén de Aloumiños) nunha Tartaruga que xa non tiña nada que ver coa anterior.
   


     Como se pode ver, coincido completamente con Cecilia Pisos no poder invisible das coplas. Cando as les, borboriñan no teu interior, sacódente e empúrrante a escribir.
     
     Comparto, deseguido, unhas mostras que foron o resultado desa necesidade creativa que me produciron. Pasaron trinta anos e sigo amándoas. A razón? Pois que con elas comezou todo. Introducín nesas estrofas de procedencia popular, desexos e visións do mundo, penso eu, universais. Temas que me preocupaban e que eu quería trasladar ao lectorado con dous obxectivos: que se emocionasen coa poesía e que reflexionasen co que ocorría ao seu redor.
     
Aquí están catro delas:

Mira ese neno pequeno,
cativo, mexeriqueiro.
Mira se ten no seu rostro
as lembranzas dos invernos.


Ou estoutra, para reflexionar

Os tesouros dos rapaces
son inxenuos e sinxelos.
Os tesouros dos maiores
son ruíns e medoñentos.

Pero os rapaces e rapazas nunca son uns anxos caídos do ceo, non:

Un paxaro busca cores
nas nidias augas do estanque,
mais un neno cunha pedra
faille coller o andante.

E nesta forma marabillosa, que é a copla, tamén podemos introducir desexos:

Que as árbores falen.
Que as árbores berren.
Que caian as follas
e os males enterren.

     Despois de todo o escrito, pódese comprobar a razón pola que me sinto ben preto dese fermoso Soplacoplas, de Cecilia Pisos.
     
     Unha auténtica e gozosa casualidade.

                                                                                                                                          ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO