Mostrando entradas con la etiqueta artigo didáctico. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta artigo didáctico. Mostrar todas las entradas

sábado, 24 de marzo de 2018

CULTIVAR AS EMOCIÓNS DO ALUMNADO A TRAVÉS DA POESÍA




                                                                                                                                         Antonio García Teijeiro


Se hai algo que teño claro na miña vida é que os seres humanos precisamos da poesía. E se os seres humanos precisamos da poesía, esta debe estar presente, na escola dun xeito vivo. O ideal sería que na casa se lles lesen poemas aos nenos e nenas. Que se xogase coas palabras, cos movementos das mans, coas cancións, cos trabalinguas, coas adiviñas...

     Pero coma isto normalmente non se fai, serán os docentes os que deben asumir que un pequecho non pode pasar a súa etapa académica de costas á poesía. E agora pregúntome: fano? Tras pensalo un pedazo, debo dicir con mágoa que, en xeral, non. Levo comprobado a través dos anos, e dende múltiples experiencias, que a poesía non está presente nas aulas como debería. Só certas persoas son conscientes do valor do feito poético nas súas clases. Persoas que loitan en solitario, demasiadas veces diante da incomprensión de pais, nais e compañeiros e que se senten sós no seu traballo. Non nos enganemos: a poesía non vive dabondo na escola. Está á marxe e iso é algo que non se pode permitir. Ben é certo que se están a dar pasos, pero moi paseniñamente.
 
Alumnas/os de Sacra Rodríguez (Extremadura)
     Vin coma docente, e mesmo coma escritor, que a poesía pode axudar a cambiar a liña de conduta de nenos e adultos. Os rapaces son un eido fértil de emocións que non chegamos a cultivar. Unha mágoa pois están abertos a experiencias motivadoras, libres, suxestivas. Desexan que os ilusionemos,están expectantes perante a actitude do mestre ou da mestra. E, a miúdo, o ensinante decepciónaos, porque non lles ofrece o que deles agardan.

     A poesía ten que habitar na escola. Por iso se necesita un mediador : o mestre ou a mestra que crea na importancia de achegar poemas aos seus alumnos. Algn que le, que está convencido da importancia dos versos neste espazo tan rico como é a aula. Algn que non lles teña medo, que sexa quen de crear un ambiente especial, que recite, que lles lea poemas, que os anime a ler poesía, que os incite a escribir, a descubrir poetas, a cantar.


     
     Eu penso que a poesía debe entrar nas aulas en voz alta. Poesía para sorprender, para gañar a atención dos rapaces, para emocionar.
E se o docente cre no que está a facer, os alumnos e alumnas ficarán enfeitizados.
Porque a poesía non se ensina: a poesía contáxiase, vaise filtrando sen decatarnos e chega a converterse nun veleno do que non podemos curarnos. Así é, xaora. A poesía permítenos gozar coas imaxes, co ritmo, coa música e cos silencios das palabras e ofrécenos unha nova maneira de ser, de mirar e interpretar o mundo para facernos seres humanos máis completos, máis ricos e máis libres.


     Os docentes teñen capacidade para impresionar a rapazada. Capacidade para enfeitizala, para facer deses nenos e nenas persoas que coñezan o que hai detrás deses versos, para transmitirlles a emoción da palabra ben utilizada e para que, ao longo da súa vida, respecten e amen a poesía.
Os docentes deben seducilos e comprender que non se trata de facer poetas na aula. Trátase de acadar que eses nenos e nenas se acheguen aos poemas con agarimo e  confianza. Que os coñezan, que  non lles teñan medo como lle pasa á maior parte dos ensinantes.


     Porque esa é a razón de que a poesía non estea presente nas aulas. A demasiados ensinantes non lles interesa a poesía, porque non foron educados nela. Os versos son algo descoñecido para eles, algo alleo, algo que se desprestixiou, e algo do que as persoas viven á marxe. Téñenlle medo por ese descoñecemento da emoción que desprenden os poemas. Por ese descoñecemento do valor que a palabra poética posúe para reavivar conciencias e descubrir sentimentos. Por ese descoñecemento que a poesía ten para escaravellar nos muros que rodean o ser humano e abrirlle fiestras de luz.
    


     
     Tras comentar que a poesía ten que entrar en voz alta nas aulas, quero referir certos pasos que se poden dar para que se consolide nese lugar tan necesario: o primeiro paso sería o coñecemento da literatura de tradición oral. Mostras vivas, frescas, cheas de ritmo e de vida. Falo das adiviñas, dos trabalinguas, dos diálogos, das mentiras etc. Pequenos poemas ateigados de enxeño, de ironía, de humor, de surrealismo puro que fan as delicias dos pequenos. Un segundo paso levaría ao coñecemento daqueles poetas que escriben para os nenos dende o respecto e o agarimo. Homes e mulleres que os queren e achéganlles poemas acaídos aos seus intereses. Un paso máis (ou paralelo) serían os contos rimados para que entendan o concepto da versificación das historias. Deseguido, podían entrar nos poetas que, sen escribir especificamente para eles, teñen poemas que poden ser gozados polo alumnado. Un paso sen présas cunha maneira diferente de abrir novos camiños poéticos. Camiño que os levaría a coñecer, nun paso novo, os romances. Esas historias en verso que tanto os enfeitizan. Dígoo por experiencia.  En fin, e logo cancións, poemas en música, poesía sen rima. A festa da poesía.  Pero non esquezamos o máis importante: estar convencidos de que a poesía ten valores necesarios para a formación das persoas. E moita, moita lectura, porque sen lectura…


sábado, 4 de noviembre de 2017

CUADERNOS DE MACOCA: "¡Qué bien vivís los maestros!"





¡Qué bien vivís los maestros!


  
Antiguamente se oía decir con frecuencia aquello de "pasas más hambre que un maestro de escuela". Habrán cambiado mucho los tiempos porque hoy día no resulta raro escuchar (sobre todo en vacaciones de verano) otra bonita y manida frase: "¡Qué bien vivís los maestros!". Entre una y otra frase ha pasado mucho tiempo y se han producido notables cambios.

  Es obvio que los maestros hace muchos años que no pasamos hambre, pero no es menos cierto que no ocupamos -en lo referente a sueldos- los primeros lugares en el escalafón de los funcionarios públicos y que nuestra labor no tiene hoy día el reconocimiento social que tuvo y que, sin duda, merece.
  
  
Mariano Coronas Cabrero

     A los que sólo se acuerdan de los maestros y maestras, en tiempo de vacaciones, convendría recordarles algunas facetas de nuestro trabajo: tratamos de ayudar a los chicos y chicas que acuden a la escuela a leer y escribir, a que caminen con seguridad por el mundo de los números, a que aprendan algo de la historia y reconozcan la geografía, a que conozcan el cuerpo y el entorno, a pensar y razonar, a relacionarse, a respetar y a compartir, a mantener la curiosidad... Además, mientras dura el curso escolar, nos vemos en la necesidad de hacer los más diversos papeles: de "padres" o de "madres"; de orientadores; de consejeros familiares, en ocasiones; de animadores culturales de la comunidad; de transmisores de valores que casi nadie fomenta pero que todo el mundo echa en falta; de críticos de televisión; de dinamizadores de la lectura; de animadores medioambientales; de defensores y estimuladores de la solidaridad; de modeladores de conductas; de pacificadores de conflictos; de impulsores de la responsabilidad y el trabajo personal; de asistentes; de monitores deportivos, ... Y lo hacemos con todas las dudas y las imperfecciones propias de los seres humanos. Por si fuera poco, si se ve necesario educar a las criaturas en temas como la alimentación equilibrada, los principios constitucionales, la recuperación de los buenos modales, la circulación vial, el respeto a la naturaleza, la prevención de algunas enfermedades o de algunas lacras sociales, etc. el político de turno remitirá a la escuela la necesidad de que en ella se aborden tales temas para garantizar que en el futuro la sociedad y sus ciudadanos sean mejores. Una lista de tareas bastante más amplia de lo que cabría suponer.




     Yo, particularmente, "sí vivo bien como maestro", pero no por lo que algunos piensan: salario, vacaciones, jornada laboral más corta; sino porque me gusta mi trabajo y lo vivo con esa extensión y esas infinitas ramificaciones que lo convierten en apasionante; porque comparto el tiempo diario con la población más joven, con los ciudadanos y ciudadanas a los que más les brillan los ojos cuando descubren cada día cosas nuevas que no sabían, con las personas que más avidez y deseos de aprender muestran. Con estas matizaciones, estoy dispuesto a escucharme lo de "¡Qué bien vivís los maestros!" varias veces cada día, agradeciendo de paso que la ciudadanía se acuerde tanto de sus maestros y maestras.




(El País, 2 de septiembre de 1999)             

lunes, 25 de septiembre de 2017

PAPEIS RECOBRADOS (15) "O verbo CONTAXIAR"

                              Foto de Anxo Cabada


Levo ben anos loitando para que a lectura nos fogares e nas aulas sexa algo habitual. Non é doado, pero non claudico.
       Sempre me gustou conxugar verbos. Era moi bo niso xa na miña etapa escolar.

       Neste artigo, rescatado das columnas que escribía para o semanario "A Nosa Terra", falo do verbo CONTAXIAR.

      Os verbos teñen diversas connotacións; uns, máis agradables; outros, non tanto.

      Nestas liñas reivindico o verbo CONTAXIAR para que, fixado sobre as páxinas dos libros, consigamos "contaxiar" a alumnos e alumnas, fillos e fillas e, por que non?, os adultos.





                           


                                     O VERBO CONTAXIAR


                                                                                                           ANTONIO  GARCÍA TEIJEIRO




Contaxiar é un verbo que ten diversas connotacións, non todas positivas.
   
      Contáxiannos a gripe ou algunha doenza máis ou menos molesta.                     
     Contáxiannos o fervor relixioso, as forzas para realizar algo ou as ganas de non facer nada. Tantas cousas! Pero deixando isto á marxe, gustaríame dicir que contaxiar é un verbo que pode/debe ser conxugado para achegar ou introducir os nenos na lectura.

     Eu creo na súa conxugación para seducir con textos, rimas, xestos, pausas, silencios, etc. os cativos no eido da literatura. Pódese contaxiar o desexo de ler dende o entusiasmo por aquilo que apaixona: a lectura por necesidade, por pracer, pola beleza, pola función que pode cumprir e, mesmo, pola falta de función que a lectura pode ter.
     
     Pódese contaxiar dende o exemplo, poñendo á vista o noso hábito lector, falando de libros cos rapaces, e amosándolles como gozamos coa palabra escrita.
     
     Contaxiar para que imiten e, nalgún momento, cheguen a ler en liberdade e sen prexuízos.
     
     Contaxiar lendo versos en voz alta, escribíndoos na pizarra ou lendo contos á beira da cama.
     
     Contaxiar hábitos, entusiasmos, costumes ou desexos permitirannos vivir o fascinante mundo do libro dun xeito grato e ousado á vez. Se espertamos a curiosidade pola letra impresa, abriremos portas á esperanza duns nenos máis felices e formados. Se contaxiamos a ilusión de saber que hai tras o título dunha obra literaria, estaremos abrindo ventás a esa aventura interior que nos presenta o acto de ler.
     
     Contaxiar, en fin, é conxugar o verbo dos soños acochados nas palabras.



lunes, 11 de septiembre de 2017

PAPEIS RECOBRADOS (14) "Ler para contaxiar e escribir"

    Fotografía de Anxo Cabada



Agora, que comeza un novo curso, recupero un texto publicado en A Nosa Terra para seguir insistindo na necesidade de que os mediadores e mediadoras  busquen razón claras para que o seu alumnado lea poesía: “Ler para  contaxiar e escribir”.

     Os rapaces e rapazas gustan da poesía. É máis, precísana sen sabelo. Cando a atopan caen baixo o influxo da súa maxia. Ábrense e escriben dende dentro. Pero hai un problema: fáltanlles lecturas. É aí, onde os docentes xogan un papel fundamental. Teñen que levalos á poesía de calidade para que aprendan algunhas das ferramentas fundamentais para artellar o mellor posible os seus poemas. 


     Tampouco se lles debe deixar orfos neste aspecto. Para iso, claro, o profesorado ten que poñerse ao día, coñecer poetas, lelos, escoller versos axeitados, entrar neles etc. para achegarlles o que necesitan. Non é unha tarefa doada, pero con convicción e consciencia do labor a desenvolver acádanse resultados impensables.

     
     Dende o meu estado de mestre xubilado, animo con estas liñas a mestres e mestras a que poñan preto do seu alumnado a motivación precisa para que lean, escriban e sintan o poder da palabra poética.





                                    LER PARA CONTAXIAR E ESCRIBIR
                                            
                                                                     
                                                                                                                       
                                                                                                                                        ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO


Malia que moitos pensen que insisto demasiado, cada día que pasa reforzo a miña opinión de que hai unha verdade, para min, indiscutible: non se pode ser un bo mediador ou mediadora sen un hábito lector moi definido. E engado: non se pode escribir ben, a ningún nivel, sen lecturas axeitadas que permitan acadar / coñecer / descubrir referencias que guíen a quen escribe ata dar co camiño de seu. Isto, nos rapaces e rapazas que senten a necesidade da escrita (que conste que os hai) resulta moi evidente.


     Porque, provocada ou non, hai moitos que precisan expresar o que lles preocupa. E expresan sentimentos e sensacións do máis variado, sendo unha constante, iso si, o feito amoroso. Les os seus escritos e ábrense dunha maneira case sorprendente. Pero notas, axiña, que lles faltan lecturas detrás  para escribiren cunha certa intención literaria. Póñeslles preto uns libros escollidos, achégaslles uns poemas suxestivos, dáslles unhas pautas claras e o seu labor poético mellora unha barbaridade. Comezan a entender que é literatura, que é a poesía e os seus trazos específicos e amplos, como poden expresar eses sentimentos dun xeito orixinal, incisivo, preciso e, mesmo, precioso.

     


     De aí que intente que os meus alumnos e alumnas se interesen polos clásicos da poesía galega. Primeiro, por suposto, cando son pequenos, poemas próximos á súa idade que se baseen na calidade e no respecto a eles como lectores. Coñecen, despois, mostras básicas de Rosalía. Imprescindible. E outras de Curros, Celso Emilio, Pimentel, Amado Carballo, os Álvarez Blázquez, Iglesia Alvariño, Manuel Antonio, Méndez Ferrín, Novoneyra, Manuel María, Xohana Torres etc. Destes poetas, hai versos que lles van abrir canles para un mellor coñecemento dos procedementos específicos da poesía. Canles polas que van camiñar na procura de novos horizontes.

     Paso, despois, por nomes como Pepe Cáccamo, Ramiro Fonte, Baixeras, Román Raña, Eva Veiga, Ana Romaní, Fernán-Vello … que comezan a estar máis preto deles.

     


     E chega un punto, no que lles presento poemas doutros poetas, talvez máis novos que, dende unha óptica diferente, son quen de levar a expresión poética por camiños diferentes que, en moitos casos, permiten identificar os rapaces e rapazas coas súas propostas. Daquela, camiñan polo poema curiosos e cómplices co que están a ler. Senten que hai posibilidades distintas para desenvolver. Ábrenselles novas vías para percorreren na busca da luz que alume os seus escritos. A néboa da confusión semella esvaecer grazas ás palabras, ás mensaxes que descobren e latexa  neles a necesidade de coñecer mellor o mundo no que viven. A néboa da confusión, que tantas veces cegou horizontes soñados, semella fuxir para que se sintan acariñados polas mans das palabras convertidas en versos. Eles mesmos comezan a coñecerse mellor.

     É o momento no que converxen aqueles poemas primeiros de cando eran cativos cos clásicos que centran a poesía no mapa persoal de cadaquén xunto aos máis novos que están na órbita máis próxima a eles. Para todo isto, mediadores e mediadoras, a lectura faise imprescindible. Temos a obriga de ler, de escoller textos engaiolantes, de ir acadando unha cultura literaria o máis ampla posible que nos permita crear un espazo común no que marquemos algúns sinais fondos para que o noso alumnado camiñe con seguridade polos vieiros da literatura.



     E gústame afirmar que os rapaces e rapazas non permanecen impasibles se os contaxias,  deixando para mellor ocasión academicismos inútiles, co teu entusiasmo poético, con versos coma estes de Ledicia Costas: Para que vou pintar os labios de vermello / se sempre me acabas comendo / o carmín / e a gramática? ou estoutros de Lucía Aldao: Cóntame o que me gusta / ou arrepíntete de entrar dese xeito pola noite / e crer que eu estaba durmida. E motívaos versos coma os de Raúl G. Pato: Quérote como a miña avoa / facía as filloas, / fariñosamente / e co sangue da derrota. Pequenos e intensos poemas de Lupe Gómez: Ninguén / me prohibirá nunca / estar soa., ou estoutro de Olga Novo: Esta será na morte / a miña última palabra: / quen me dera ser gata / para vivirte sete veces.

     


     E vendo como se emocionan os mozos e mozas, como se deciden a escribir poemas dende estas suxestións, non dubido en achegarme, para agasallárllelos, a versos de Marta Dacosta (Ósos de muller / ósos que encolleron na humidade do inverno, / de todos os invernos / que anegaron o século), de Emma Couceiro (Se apreto os ollos / as manchas de humidade / que hai no teito / semellan caracois / sen cuncha.), de Antía Otero (De nena / asexaba mareas dende a fiestra. /Hoxe / plantaron eucaliptos.), de Kiko Neves (O que máis me gusta da poesía. / Os silencios) ou de Fran Alonso (Ás veces poalla sobre o mar / como poallan os anos sobre nós.) entre tanta xente , sen clasificar a ninguén en xeracións definidas.
     
     Momentos lúcidos diante das palabras feitas verso. Ganas de espirse sen complexos cando se apoian nuns poemas que senten próximos, algúns, case, como se formasen parte deles. E, sen nos decatar, imos creando unha radiografía de sentimentos poéticos que excede os lindeiros da razón. Os resultados, motivadores, permítennos seguir escaravellando na ferida das necesidades líricas.Vexo entusiasmado nos andeis da miña biblioteca poemarios de Estevo Creus, Rafa e Miro Villar, María do Cebreiro, Carlos Negro, Yolanda Castaño…e danme ganas de mergullarme neles, unha vez máis, para dar con novos versos que provoquen intensidades poéticas. Unha verdadeira razón da existencia da poesía. 

domingo, 2 de octubre de 2016

CUADERNOS DE MACOCA (3) "Animando la lectura"





Sei que é unha dura e longa batalla.  Unha batalla que non remata nunca, porque o libro segue a ter un descrédito lamentable.
     
     Sei que hai centros que se cargan a infraestrutura literaria, que deixan sós os mestres ou mestras que loitan por levar adiante a maxia da lectura. Poñen paus nas rodas porque son un mal exemplo para eles/as.
     
Forges
     Hai, por desgraza, mestres e mestras que NON LEN UN SÓ LIBRO ao longo do curso, pais ou nais que os ignoran, que lles parecen inútiles. Centros escolares coa biblioteca de adorno, pechada ou como lugar de castigos. Claustros que non teñen un programa lector definido, pensado e aberto á marabillosa literatura que existe para os estudantes.
 
Quino
     Isto ocorre no século XXI, cando un pensa que estas eivas deberían estar cubertas. pois non. Queda tanto por andar que, supoño, non chegarei a ver o camino cuberto de follas…de papel!
     
     De aí que insistamos coa palabra dun mestre: Mariano Coronas.
     
Mariano Coronas
     
     Un novo artigo de Cuadernos de Macoca (2). Un artigo que leva por título “Animando la lectura”, publicado no seu momento en Cuadernos de Pedagogía.
     Un artigo absolutamente necesario, claro e pedagóxico (no mellor sentido da palabra) para que moitos se animen a poñer en práctica actividades lectoras, para que saiban que non están sós, que quedan persoas que pensan e reflexionan sobre a formación do alumnado. E, tamén, para aqueles e aquelas que lles dan as costas aos libros para que sintan rubor e saiban que non están á altura dos que se lles esixe nas aulas.

     
     Grazas, unha vez máis, Mariano, pola túa palabra directa e chea de intelixencia e calor.





ANIMANDO LA LECTURA


                                                                                                          
                                                                                                                                 MARIANO CORONAS CABRERO



Seguimos dedicando esfuerzos, invirtiendo recursos, diseñando estrategias para fomentar un hábito, el de la lectura, que no acaba de consolidarse a gran escala en nuestra sociedad.

Cada cierto tiempo, una nueva encuesta viene a decirnos cosas poco agradables sobre el estado de la cuestión. Aunque bien podríamos hacer una lectura de esos medidores estadísticos, como la que proponía El Perich, en una de sus celebradas viñetas (hace casi veinte años): "No seamos cenizos diciendo que cuatro de cada diez españoles no lee... ¡Digamos que seis de cada diez españoles lee! ¡Aún somos más los que leemos que los que no leen!"
 
El Perich
Leer es un práctica necesaria, nadie lo pone en duda, también en este tiempo de exhuberancia tecnológica; pero es cierto que podríamos hablar de lecturas diferentes y que, donde puede resentirse la cuestión es en la lectura placentera, libremente elegida e íntimamente practicada.
Retrocedamos hasta la familia, que es donde se amasa buena parte de la consecución del hábito y allí podemos encontrar algunas actuaciones y aún hay algunos márgenes de intervención. Como no resulta fácil, nos trasladamos rápidamente a la escuela y al instituto: instituciones públicas, universales que pueden realizar una labor importante al aportar tiempo, materiales, sabiduría y afición... Sin olvidarnos de que estamos hablando de algo que no puede imponerse, pero que se puede contagiar.


Los mediadores deben estar profundamente infectados por el virus lector para poderlo transmitir con convencimiento, determinación y naturalidad. Han sobrado y sobran sermones que canten las virtudes de la lectura y también parafernalias que difícilmente podrán tener algún efecto; tampoco parece que el derroche en tiempos de bonanza para propiciar festivas presencias tengas efectos duraderos.
 
El Roto
Lleven un libro en la mano, ábranlo al llegar al aula o a la biblioteca, lean en voz alta, relacionen la vida, la actualidad con los libros cuantas veces puedan... No confundan la lectura con un divertimento; los libros no son necesariamente divertidos; tampoco la vida lo es y asumimos con pasión el reto de vivirla. Que el libro sea extensión de la mano, la del aspirante a lector o lector iniciático, el libro presentado, comentado y leído... Y que cada cual decida qué quiere hacer.

jueves, 18 de febrero de 2016

" LA OBSESIÓN POR DIVERTIR ", OUTRO MAGNÍFICO ARTIGO DE PACO ABRIL

Paco Abril (Foto de Ana López Chicano)


De novo, Paco Abril, unha das mentes máis lúcidas se de Literatura Infantil e Xuvenil falamos (aínda que non só deste tema).

     Neste artigo aborda un asunto tan interesante como controvertido. Fálanos do concepto “divertir” levado ás aulas. Concordo plenamente con el. Non se pode facer unha disección máis lúcida, clara e intelixente sobre algo que, penso eu, pode levar a confusións perigosas, afastadas do fiable.

     Paco Abril escribe cunha enorme convicción, produto dos seus moitos anos reflexionando arredor destes asuntos. E fainos pensar. Provoca estímulos. Marca camiños. Non é algo novo isto que acabo de dicir.Leva pasando  dende hai ben tempo. Paco Abril non deixa indiferente a ninguén.
     
     Paco Abril é un mestre da conversa, de abrir camiños cara a discusións interesantes. Un verdadeiro axitador cultural.
     Admiro moito a Paco Abril  e Versos e aloumiños  séntese moi orgulloso de contar coa palabra aguda e afiada dunha persoa que ten tanto que dicir neste e moitos outros eidos.

     
     Un pracer e unha honra.




La obsesión por divertir

                                                                                    Paco Abril


En todos los simposios, mesas redondas, congresos y otros eventos sobre la educación y la lectura se apela constantemente al vocablo divertir. Parece una exigencia ineludible que todo cuanto posea intencionalidad educativa debe de estar bien impregnado de diversión, so pena de fracasar de manera estrepitosa.

Si se quiere acercar a los niños a la lectura, se intentan diseñar divertidos programas de animación en las escuelas y en las bibliotecas. Si se pretende acercarlos a la ciencia, se considera que lo más eficaz es hacerlo a través de propuestas de ciencia divertida. Si se desea sensibilizar su gusto por la música clásica, casi cae de cajón que se deberán organizar conciertos que capten la atención a través de la diversión.


Un maestro con el que me topo con frecuencia, me comentó, un tanto desolado, que le faltaban recursos para divertir a sus alumnos, y que, por tanto, sus esfuerzos por enseñarles le resultaban baldíos. Me confesó también que no se sentía con fuerzas ni con ganas de ponerse al día en el aprendizaje de nuevas técnicas para entretenerlos.

Y si la diversión es el gran remedio que se quiere aplicar a los niños, también pretende ser la panacea de los adultos.

Una editorial publicaba una antología de poesía y, el compilador, afirmaba: «La idea es divertir a los lectores». Porque la poesía, según su criterio, «tiene que ser divertida».

Parece como si cualquier propuesta educativa, del tipo que sea, que no conjugue el verbo divertir en todos sus tiempos, estuviera de antemano condenada al fracaso.

Pero ha sido la animación a la lectura la acción que más se ha dejado envolver en la seductora red de la diversión, ha caído atrapada en sus persuasivos brazos. Los animadores se han acogido, como si fuera una ley, a la tercera acepción que el diccionario da para animación: «Concurso de gente en una fiesta, regocijo o esparcimiento».


Y en todas sus propuestas procuran con insistencia buscar esa fiesta, ese regocijo, ese esparcimiento.

Los ejemplos de apelación a la diversión en todos los campos son tantos que demuestran una auténtica obsesión por divertir. Todo se contagia cada vez más de esa obsesión. En el Centro de Arte de la Laboral, de Gijón uno de sus teóricos afirmaba:
«Aquí  hay que conseguir que por encima de todo la gente se divierta».

Analicemos el concepto. Divertir es apartar la atención para llevarnos hacia otra cosa. Esto es, procurar no que la atención se centre, sino que se descentre. La persona que intenta divertir a alguien tiene que esforzarse en entretenerle, en distraerle, en sacarle de sí mismo para transportarle a otro lugar donde prime el entretenimiento, la distracción, el alborozo. Quien nos divierte, trata de sacarnos de nuestra rutinaria ocupación, o de nuestra preocupación, y de trasladarnos a otro lado.


¿Por qué esta obsesión por divertir sobre todo en el ámbito educativo? ¿Por qué se ha ido convirtiendo en la tabla salvadora o en la levadura de cualquier acción educativa que se precie?

Pues, entre otras razones, por una comprensible reacción contra esa educación que se encuentra situada en el campo minado de lo aburrido, de lo pesado, de lo fastidioso. Qué fácil es pisar una de esas minas de didactismo tedioso y quedar mutilado para siempre. Hay muchos escolares, por ejemplo, a los que se les atragantan los libros de texto, los rechazan por indigestos y ponen, delante del vocablo texto, el prefijo de, quedando bajo el rótulo de libros de detexto, y extienden esa repulsa a todos los libros y a todo lo escrito en general. Lo peor no es que se lea poco o no se lea, lo peor es que se desarrolle una epidemia de aversión a la lectura. Por eso hay un afán constante de enganchar al público a través de la diversión. La máxima podría ser: atraer para distraer. Y por eso se invierten grandes esfuerzos y grandes sumas de dinero en divertir.


Muchos son ya los que afirman que si convertimos la enseñanza en un divertimento, en juego, erradicaremos el fracaso escolar.

Tarea loable esta de divertir, sobre todo cuando trata de apartarnos de la angustia, de la tristeza, del aburrimiento; pero que, cosa curiosa, no aumenta el deseo de leer, ni de aprender, ni de investigar, ni de pensar, ni desarrolla el gusto musical, ni estimula la lectura, ni despierta la curiosidad científica. El agotador esfuerzo por divertir fracasa en las acciones educativas que emprende, estén dirigidas a niños o adultos.

Lo divertido sólo dura lo que dura la acción de divertir. Practicamos el ejercicio saludable de pasarlo bien con algo animado, pero enseguida se apaga la llama de lo  que nos sacó de nosotros mismos por unos instantes.

Divertir es un fuego de artificio que puede estallar en mil colores, pero que muy pronto se desvanece en el aire. Lo divertido carece de fuerza impulsora para la acción. Es lógico que así sea, porque su función no es la de fortalecernos, sino  la de distraernos.

Si la diversión no es la solución, ¿con qué la sustituimos?, nos preguntan los defensores de la pedagogía del deleite?

La pregunta a la que deberíamos responder, sin embargo, es otra: ¿qué es lo que hace prender nuestra atención en un libro, en una película o en algún proyecto que nos fascina? ¿La diversión? No, por supuesto que no.

Lo que nos engancha de verdad es el interés.
 
Jean Piaget
Los educadores verían cambios radicales si, en vez de divertir, trataran de interesar. «No se trata de que los niños hagan lo que quieran, sino de que quieran lo que hagan», decía el psicólogo Jean Piaget allá por 1940.


Divertir es entretener, que no es poco. Interesar es llenarnos de una energía, de un combustible que nos impulsa, que hace que nos esforcemos en cualquier empresa, en cualquier empeño. El interés, que está formado por una conjunción de deseo y necesidad, es una fuerza, una potencia.  Un niño que está interesado en la lectura, no necesita actividades divertidas para que lea, sólo necesita libros adecuados. Tampoco necesita animadores ni mediadores, sino facilitadores. Cualquier persona interesada por conocer lo que sea, buscará la manera de investigar, consultar, indagar. Y su interés no decaerá con el tiempo, sino que aumentará. Fomentar el interés es consolidar lo duradero frente a lo efímero. El interesado dota de valor al objeto de su interés y se implica en él de manera permanente. Mientras que la diversión huye como la peste del esfuerzo, el interés nos confiere la energía para realizar el esfuerzo necesario que nos lleve a alcanzar las metas que nos propongamos.