" A TELLA DO LOBO ", UN ARTIGO DE PACO MARTÍN DA SÚA SERIE "Auga lizgaira"

Paco Martín

Un xa botaba de menos a palabra de Paco Martín en Versos e aloumiños. Unha palabra cálida, irónica. Unha palabra ateigada de humor fino. Unha palabra que, por outra banda, acariña  o lector, quen se sente seducido pola humanidade que desprende.

     Nesta ocasión fálanos de telefilmes, lobos, medos, loitas pola supervivencia, avoas sabias e invernos duros.

     Unha auténtica delicia lelo.

     Paco Martín é un mestre sabio que nos convida a entrar no seu mundo fantástico-realista, para que alimentemos decote os nosos soños.

     Todo un pracer que, grazas á súa imaxinación, saboreamos felices.

     Un texto máis da súa sedutora serie Auga lizgaira.

                         

                                 A tella do lobo  

                                                                                              

                                                                                                  Paco Martín

           

        

     Nun telefilme de produción francesa e argumento con base nun documentado estudio antropolóxico, que eu un día vira na compaña de Uxío Novoneyra, entre outros –non sei con exactitude onde estabamos nin cantos eramos, pero teño unha pouco menos que irresistible tendencia a crer que fora na súa casa de Parada polo ben que o tema acaía ó lugar e ó momento- e do que conservo unha lembranza bastante nidia e favorable polo interese do relato e o cumprido da súa feitura, contábasenos a loita pola supervivencia dunha pequenísima comunidade rural situada no agreste das montañas no noroeste do Macizo Central daquel país acosada, no máis cru dun rigoroso inverno, por unha grea de lobos famentos e desesperadamente feros. 

Novoneyra na súa casa de Parada

     Hai na aldea unha muller, vella e sabia, que será a encargada de preservar a integridade de veciños e familiares grazas a unha ancestral experiencia e a un profundo coñecemento da natureza, coa que demostra unha enorme capacidade de comuñón até o punto de ser quen a se meter na propia esencia da fera e mesmo chegar a ser case coma unha delas. As artes daquela avoa, froito da aprendizaxe de moitas xeracións de xentes montesías, abondaban para vencer o perigo que ameazaba á comunidade e, ó mesmo tempo, ían sendo lección a asimilar polos seus elementos máis novos, aqueles nos que un día viría dar a responsabilidade de manter a integridade da tribo.

“A tella do lobo”, creo, era o título do telefilme, e viña dado porque nalgunha das casoupas que formaban a aldea aquela os encargados de lle poñer a cuberta colocaban unha ou dúas tellas dun xeito especial e estudado de maneira que cando sobre o lugar sopraba un vento de características moi definidas producía, ó bater nelas, un agudo asubío, avisador do violento temporal que se aveciñaba coa conseguinte baixada do lobo famento. Despois lin que idéntico artificio aparecía tamén en determinadas cabanas de pastores do Tras os Montes portugués e do occidente zamorano, nunha clara demostración da universalidade dos recursos cos que as persoas de todas a latitudes houberon de se enxeñar para a súa supervivencia.

 

Unha vista de Tras-os-Montes

   E hoxe, cada vez que a nós nos toca vivir un inverno de mar brava, ventos fortes, chuvias longas, xeadas duras e neves incómodas é cando comprendemos que xa hai demasiado tempo que deixaramos a avoa sabia abandonada en calquera estación de servicio e non queda ninguén capaz de colocar a xeito as tellas do lobo na cuberta da nosa casa,acabamos tendo medo...

A TENRURA E A CURIOSIDADE NUN NOVO LIBRO DE PACO MARTÍN MIRANDO CARA Á LIBERDADE

    

      A rula, o peluche e a nena  é a historia dunha rula moi curiosa. Pero que moi curiosa.

     Airosiña, que así se chama, foi a primeira das irmás en botar a cabeciña fóra do  niño feito polos seus pais na póla dun vello carballo que había por tras dunha casiña de fiestras verdes.

     E que viu Airosiña, ademais do ceo, das nubes e da silueta das montañas ao lonxe?

     Pois os cristais que pechaban unha galería e, a través deles, un oso de peluche.

      Ese foi o punto de arranque dunha fonda amizade. O  comezo dunha historia marabillosa escrita co bo saber e a sensibilidade dun dos máis grandes escritores da nosa LIX: Paco Martín.

     

Paco Martín

     O noso autor tece un relato no que fai das descubertas e da tenrura o centro do mesmo. Salferido, ademais, cun lúcido diálogo con Jimena, vai contando o nacemento desta nena entre trazos de aventura e de curiosidade. Esta curiosidade que levará a Airosiña (e a súa irmá, Voandeira) a descubrir diversas características vitais dos seres que poboan o mundo.

     Enxeñosa a maneira de contar, por exemplo, quen lles pon nome ás rulas, que son as tías (si, si, as irmás dos pais ou nais), que son os papaventos e de que materiais están feitos, que son as rodas e algunhas cousas máis.

 

Ilustración de Belén Martín

    E Quemitraste, que ese é o nome do oso, vai abríndolle os ollos a Airosiña con simpatía, con agarimo e, aínda que algunhas veces parece algo pedante, entre eles comeza o que será  unha fonda amizade que  vai ser moi positiva para os tres personaxes desta historia.

     Na casa onde vive o peluche vai nacer unha nena. E Airosiña decide quedar alí ata que naza. Coa axuda de Voandeira vai gardando nunha caixa de madeira grans e outras sementes para cando chegue o inverno e non poida saír na procura de alimento.

     Voandeira e os seus pais marcharán polas rotas do sur ao chegar o frío, pero ela non. Ela vivirá agochada preto de Quemitraste para gozar do nacemento da pequecha. Porén, tamén o peluche sairá gañando con todo isto, algo que o fará feliz. Algo que os lectores e lectoras do conto descubrirán con deleite. Airosiña e Voandeira serán as "culpables" desa felicidade.

Ilustración de Belén Martín

     Paco Martín, unha vez máis, escribiu un relato moi rico literariamente (linguaxe coidada e viva, forma novidosa para estas idades, personaxes ben deseñados, situacións magnificamente construídas...) e ateigado dunha tenrura que envolve cada aventura, cada momento, cada pasaxe.

Na presentación, Paco comentou o seguinte: 

     «A rula representa a ansia de liberdade, que tamén ten o peluche, que vive arrombado no cuarto da nena, mais ao que lle gustaría viaxar e coñecer o mundo, o que conseguirá grazas a axuda de Voandeira, outra rula viaxeira. Pensei que a rula e o peluche facían unha simbiose bastante agradable.»

     

Con Manuel Bragado na presentación do libro en Lugo

     Unha historia para ler e para contar. Unha invitación para emocionarse e para gozar, cunhas ilustracións de Belén Martín, moi vivas, que acaen perfectamente ao espírito do libro.

     "A rula, o peluche e a nena" é  unha historia tenra que engaiola e que ole a liberdade.

     Unha historia fermosa que nos permite respirar o aire puro da boa literatura.

                                                                                                                        ANTONIO  GARCÍA   TEIJEIRO

DE NOVO, PACO MARTÍN. GRAZAS, MESTRE.

Paco Martín

 Non podía ser doutra forma.
A xenerosidade forma parte da súa persoa.
Si, Paco Martín, dando mostra do que é ser xeneroso, enviounos cinco artigos marabillosos. 
Coma os anteriores foron publicados na súa columna "Auga lizgaira" no diario El Progreso, de Lugo.

Non foi nada difícil conseguir a súa colaboración. Dixo que si ao momento. E ben que llo agradecemos.
A súa prosa afiada, irónica, pon o acento nesas cousas que, para tanta xente, pasan inadvertidas.

Para Paco Martín, endexamais.

El fíxase naquelas situacións que lle chaman a atención. Esas que serven como tema a un autor intelixente.

Paco Martín é un escritor intelixente, de enorme categoría, e Versos e aloumiños celebra a súa escrita. Toda unha honra.

Así que vos animo a que leades "A forza da idade".

A felicidade para nós é que aínda temos catro artigos máis para saborear pouco a pouco en datas próximas. 

Lede, lede, por favor. É unha delicia.

A Paco Martín en Lugo

              

 A FORZA DA IDADE

Un cativo duns catro ou cinco anos camiña ledo pola beirarrúa agarrado da man esquerda pola súa nai e da man dereita pola súa avoa –paterna, imaxino, polo que máis adiante veremos- de maneira que, entre os tres, abarcan todo o espacio que na vía pública queda destinado para uso dos que por alí circulan a pé e un servidor de vostedes, ó igual que outros peóns, vese na obriga de marchar, pacientemente, atrás deles mentres agarda a ocasión máis axeitada para poder realizar un hábil e veloz adiantamento que non supoña grave perigo para a integridade propia nin molestia excesiva para os tres que van por diante.

            

          Como é natural a proximidade necesaria e mailo compasado dos andares permiten que, aínda sen pretendelo, escoite eu canto eles van falando, que non son senón consellos cariñosos ó pequeno, comentarios sobre as vantaxes que a calor seca ten sobre a húmida, tan propia esta de lugares como Barcelona e cousas polo estilo. O neno aproveita, como nel é natural, a súa posición entre nai e avoa para erguer de vez en cando os pés do chan e randearse adiante e atrás durante uns segundos pendurado das mans das mulleres.

             

            O xogo que tanto divirte ó cativo non parece ser moito do gusto da súa nai, que vai facendo máis curta de cada vez a súa colaboración como carriola andante ata que, parándose ela de súpeto e facendo así parar ós demais, incluíndome, naturalmente, a min, berra rifándolle ó neno: ¡Kevin Jordi! –Supoño que agora as persoas que me conceden a honra de ler cousas das que eu aquí veño escribindo pensarán que estou a utilizar un nome ficticio coa fin de evitar posibles e, se cadra, non moi agradables identificacións. Pois non. Así é como en verdade se chama a criatura, porque esta era a cuarta ou quinta vez que, oíndo eu perfectamente, a el se dirixían con estes nomes- ¡Deja ya de pintar la mona, que la abuela ya no tiene fuerza para esas cosas...!

             

             O momento resultaba bastante propicio para eu realizar o adiantamento polo que viña agardando desde había un bo pedazo, mais a ollada coa que a avoa –señora, por certo, aínda de moito bo ver- recibiu aquelas palabras fíxome demorar o paso e quedar unha miga á espreita. Abriu a boca a muller coa clara intención de advertirlle algo ó cativo pero volveuna pechar ó se decatar da miña presencia e sen me perder cara apertou con forza a man dereita do neno e foino erguendo, con evidente facilidade, ata bambealo ela soa entre berros de ledicia do pícaro.

             

                  Sorriu despois cara a min porque ben sabía da miña comprensión. Volvinlle o sorriso e aproveitei aquel momento para adiantalos sen problema.

                                                                                       PACO MARTÍN

"VICTORIA FALLS", OUTRO ARTIGO DE PACO MARTÍN.

 

Paco Martín

Velaquí temos o terceiro artigo da súa serie Auga lizgaira, que PACO MARTÍN publicaba no diario El Progreso, de Lugo.

De novo, esa mestría do noso autor, a ironía que reflicten os seus escritos, a calidade coa que escribe e o acerto para poñer o dedo na chaga, fan que estes artigos nunca perdan vixencia e resulte un verdadeiro deleite lelos.

A principios de setembro verá a luz o último traballo enviado polo escritor lugués a quen tanto queremos e admiramos en Versos e aloumiños.

       Victoria Falls

                                                                                              

“Esta iglesia, es parroquia...?” Cando comprendo que é a min a quen a muller se dirixe vírome cara a ela e atendo, educadamente, ao que me pregunta: “Si señora. Parroquia de Santiago, A Nova”. “Será ‘la nueva’... O es que a aquí no se respeta a los que venimos de fuera?” Como a miña pobre cabeza non está capacitada para comprender as razóns polas que o nome deste templo, que debeu ser así desde que se erixiu, chegue a supoñer unha falla de respecto para alguén, sexa de fóra ou sexa de dentro, calo a boca e procuro, sen demasiada fortuna, o xeito mellor de me escapulir sen parecer en exceso groseiro, pero non é doado. A muller, que está acompañada por outras dúas señoras e mais un home que mantén os ollos baixos durante toda a conversa, insiste: “Que no le parezca mal, pero es que ahora, con los nacionalismos...” Supoño que tantos anos traballando de mestre foron deixando en min unha especie de sedimento de usos supostamente didácticos que acaban aparecendo ás veces, cando algo hai que os remexe, de maneira que agora fago por explicarlle que, de igual maneira que a Giralda ou o Monasterio de El Escorial se chaman así e ninguén ten que se molestar por iso, o nome polo que se coñece esta nosa igrexa é o que é e nunca con el se pretendeu nada que non fose establecer unha referencia distintiva.

“Pero es que nosotros venimos desde Burgos...”, advirte a máis alta das señoras e a min, por algún estraño mecanismo interno, véñenme á memoria aquelas historias que lía de rapaz nas que se nos contaba como Livingstone “descubrira” unhas espectaculares cataratas no río Zambeze e como decidira

Cataratas Victoria

bautizalas co nome de Victoria Falls, en honra á raíña de Inglaterra e nas que, ás veces, informábase tamén de que “os nativos” lles daban un nome no seu idioma que traducido significaba algo así coma “O fume que trona” e que a min parecíame moito máis fermoso e, desde logo, infinitamente máis expresivo que o outro. Pero, claro, os “nativos” –palabra que nos tebeos e nos libros para rapaces era pouco menos ca sinónimo de salvaxe, incivil e ignorante- que viviran desde sempre ao pé daquelas enormes pincheiras non estaban capacitados para descubrilas nin para lles dar nome e tiña que chegar o intrépido viaxeiro escocés para que todo ficase como tiña que ser.

Quedamos os cinco calados e un tanto incómodos até que a máis nova das tres mulleres, supoño que para me botar unha man, mudou de tema: “De aquí, de Lugo, es ese artista de cine tan bueno que se llama Luis Tosar, verdad?”, e eu, palabra, estiven a piques de lle contestar: “Bueno, en realidad es de un ayuntameniento próximo que se llama Cospecho, a bastantes quilómetros de El Desván de los Monjes”, pero, sabedor de que non podían coller a ironía, limiteime a dicirlles que si e aproveitar a ocasión para despedirme.

Algunha vez comentei aquí que, se cadra, o meu aspecto externo de paisano maior, delgado, cargado de ombros, de cabelo escaso e branco, lentes para ver e aire algo pampo podería levar a quen non me coñeza a caer no erro de me atribuír algúns coñecementos relativos á cidade na que habito o que fai que, de cando en vez, haxa persoas forasteiras que se dirixan a min en demanda de información sobre ela. Pero agora xa sei que estas miñas sospeitas, vaidosas en exceso, non tiñan ningún sentido porque o certo é que, a ollos de certa caste de xentes, o que en realidade son é un “nativo”, na acepción que á palabra se lle daba naqueles vellos tebeos -e tamén nas declaracións de Rosa Díez-, a quen hai que lle descubrir de vez cando o río Miño.

            Velaí tes.

Antonio con Paco Martín, a quen tanto quere e admira.

                                                                                           

                                                                                                  Paco Martín