" A TELLA DO LOBO ", UN ARTIGO DE PACO MARTÍN DA SÚA SERIE "Auga lizgaira"

Paco Martín

Un xa botaba de menos a palabra de Paco Martín en Versos e aloumiños. Unha palabra cálida, irónica. Unha palabra ateigada de humor fino. Unha palabra que, por outra banda, acariña  o lector, quen se sente seducido pola humanidade que desprende.

     Nesta ocasión fálanos de telefilmes, lobos, medos, loitas pola supervivencia, avoas sabias e invernos duros.

     Unha auténtica delicia lelo.

     Paco Martín é un mestre sabio que nos convida a entrar no seu mundo fantástico-realista, para que alimentemos decote os nosos soños.

     Todo un pracer que, grazas á súa imaxinación, saboreamos felices.

     Un texto máis da súa sedutora serie Auga lizgaira.

                         

                                 A tella do lobo  

                                                                                              

                                                                                                  Paco Martín

           

        

     Nun telefilme de produción francesa e argumento con base nun documentado estudio antropolóxico, que eu un día vira na compaña de Uxío Novoneyra, entre outros –non sei con exactitude onde estabamos nin cantos eramos, pero teño unha pouco menos que irresistible tendencia a crer que fora na súa casa de Parada polo ben que o tema acaía ó lugar e ó momento- e do que conservo unha lembranza bastante nidia e favorable polo interese do relato e o cumprido da súa feitura, contábasenos a loita pola supervivencia dunha pequenísima comunidade rural situada no agreste das montañas no noroeste do Macizo Central daquel país acosada, no máis cru dun rigoroso inverno, por unha grea de lobos famentos e desesperadamente feros. 

Novoneyra na súa casa de Parada

     Hai na aldea unha muller, vella e sabia, que será a encargada de preservar a integridade de veciños e familiares grazas a unha ancestral experiencia e a un profundo coñecemento da natureza, coa que demostra unha enorme capacidade de comuñón até o punto de ser quen a se meter na propia esencia da fera e mesmo chegar a ser case coma unha delas. As artes daquela avoa, froito da aprendizaxe de moitas xeracións de xentes montesías, abondaban para vencer o perigo que ameazaba á comunidade e, ó mesmo tempo, ían sendo lección a asimilar polos seus elementos máis novos, aqueles nos que un día viría dar a responsabilidade de manter a integridade da tribo.

“A tella do lobo”, creo, era o título do telefilme, e viña dado porque nalgunha das casoupas que formaban a aldea aquela os encargados de lle poñer a cuberta colocaban unha ou dúas tellas dun xeito especial e estudado de maneira que cando sobre o lugar sopraba un vento de características moi definidas producía, ó bater nelas, un agudo asubío, avisador do violento temporal que se aveciñaba coa conseguinte baixada do lobo famento. Despois lin que idéntico artificio aparecía tamén en determinadas cabanas de pastores do Tras os Montes portugués e do occidente zamorano, nunha clara demostración da universalidade dos recursos cos que as persoas de todas a latitudes houberon de se enxeñar para a súa supervivencia.

 

Unha vista de Tras-os-Montes

   E hoxe, cada vez que a nós nos toca vivir un inverno de mar brava, ventos fortes, chuvias longas, xeadas duras e neves incómodas é cando comprendemos que xa hai demasiado tempo que deixaramos a avoa sabia abandonada en calquera estación de servicio e non queda ninguén capaz de colocar a xeito as tellas do lobo na cuberta da nosa casa,acabamos tendo medo...

VOLVE FLUÍR A "AUGA LIZGAIRA" DE PACO MARTÍN: "A flor da auga".

De novo, grazas á súa  xenerosidade, Versos e aloumiños  felicítase por continuar poñendo para a gozosa lectura dos seus lectores a palabra intelixente, punxente, irónica e deliciosa de Paco Martín.

   

     A súa Auga lizgaira volve fluír polo blog para mollar os sentimentos de todos aqueles que desexan ler textos brillantes, que intentan sacudir sensibilidades. Textos que non pasan desapercibidos para os que aman a palabra literaria, pois literatura fai Paco Martín cada vez que escribe.

   

     Este é o primeiro dos seis artigos que o escritor lugués nos enviou nesta nova quenda, algo que nos fai sentir ben felices.

Debuxo de Castelao

                                    A flor da auga

                               Paco Martín

            Antes –e, se cadra, tamén agora hai quen o segue a facer- ían as rapazas novas á fonte para recoller nela a flor da auga fría coas primeiras luces do día de San Xoán. Eficaz remedio para moitísimas doenzas do corpo e da alma, era tamén axuda segura para casamentos prontos e felices polo que a ninguén estrañará o moito predicamento do que gozaba, sobre todo entre a mocidade solteira. Certo é que non sempre resulta doado levar a bo fin unha acción aparentemente tan sinxela porque non son poucas as fontes das que repara algún encanto baixo a forma dunha pinchorra, dun sapo ou algún outro animal repulsivo ó que hai que bicar na boca para lograr acceder á auga e sen posibilidade de ligue con príncipe ou princesa liberados de maleficio.

         

Desembocadura do lago Carregal. Dunas de Corrubedo (A Coruña)

     

     Nalgúns lugares a fonte abrolla xustamente esa mañá e desaparece despois de que a fada que provocou a súa aparición utilice a auga para lavar o seu fermosísimo rostro e mais os longos cabelos rubios, que posteriormente alisará cun brillante peite de ouro. Tamén no amencer do día do San Xoán é cando se poden oír as campás de moitas das cidades asolagadas que hai en case todas as lagoas galegas para lembranza dos rectos costumes ós que están obrigadas as xentes de ben.

         

Praia da Lanzada

     En determinadas praias –en especial na da Lanzada- un baño, co corpo enteiramente espido, no que se reciban nove ondas seguidas, ás doce da noite que vai do vinte e tres ó vinte e catro de xuño, libran a quen o recibe de calquera doenza durante todo o ano e, se dunha muller estéril se tratase, asegura para moi pronto a desexada concepción.

         Deixando pétalos de rosa nun recipiente con auga ó sereno desa noite e lavándose con ela pola mañá asegurámonos unha pel sa, fina e delicada, en especial se as facemos as ablucións mesmo ó raiar o sol e colocados de cara ó oriente para recibir as primeiras luces da aurora.  Don Jesús Rodríguez López, no seu Supersticiones de Galicia, fala do costume de pasar esa noite espidos entre o centeo para recibir o orballo do San Xoán e sandar así da sarna.

         

     Se unha rapaza pretende saber do home con quen ha casar, botará, as doce da noite, a clara dun ovo en medio vaso de auga e irá mirar, antes de que sexa día, o que alí se debuxa: se un barco, mariñeiro; se un arado, labrador; se unha bigornia, ferreiro...

         

A auga, que os antigos consideraron a esencia das cousas todas, tivo, ben se ve, unha importancia enorme no rito da noite do San Xoán. Tamén o lume, desde logo. Pero, non sei se é por causa do cheiro desmedido a sardiñas ó chamusco e plásticos incinerados, parece como se andaramos a esquecer aquilo que hoxe máis preciso nos é.

         A flor da auga.

"BUCINAS" UN TEXTO DE PACO MARTÍN QUE FLÚE COMA AUGA LIZGAIRA.

Paco Martín

   Unha nova entrega da súa Auga Lizgaira que fluía incansable polas páxinas do diario lucense El Progreso.

     

    Un novo texto para reflexionar, para evocar, para entender mellor a vida.

     Paco Martín fálanos das bucinas , da súa evolución no uso a través dos anos, da onomatopea po-pó, das situacións que se producen cando imos en coche, as reaccións e todo iso que forma parte do acontecer diario.

      

     Coa súa prosa aguda, retranqueira e entrañable, o escritor lugués volve deleitarnos.

      

     Nel, coma en poucos, o pracer da lectura faise evidente.

      

     De novo, en Versos e aloumiños.

      

     De novo, o pracer da súa escrita.

      

     Congratulémonos de que a súa palabra non deixe de correr polas augas deste blog-revista, cuxos compoñentes tanto o admiran.

                        
                                                   BUCINAS

                                                                                                                                                                 PACO MARTÍN

     Segue vivo entre as nenas e mais os nenos neofalantes, se cadra inducido en bastante medida por avoas e avós, de se referir  ó automóbil dicíndolle popó, supoño que como cómodo atallo no complexo camiño do correcto falar, algo que para o que sempre se precisa tempo, esforzo –aínda que , polo que nos é dado escoitar un día si e outro tamén, poida parecer que quedando instalado para sempre no atallo sexa posible chegar até as máis altas instancias políticas e sociais- e bastante práctica.

      

     Non creo que sexa demasiado arriscado aventurar a orixe onomatopeica da expresión, baseada no son producido pola bucina coa que veñen pertrechados os coches para poder con ela advertir de presenza e proximidade e en evitación de posibles perigos para outros usuarios de rúas e estradas.

      

     Houbo un tempo no que o seu uso era moitas veces necesario e mesmo, en ocasións, obrigado: había que facer soar a bucina con toques curtos e seguidos cando se marchaba cara atrás, era preciso avisar con ela da chegada próxima a unha curva de escasa visibilidade ou a unha intersección de rúas ou camiños e, por suposto, utilizala sempre para poñer en garda a peóns, ciclistas, carreteiros, pastores e calquera outro ser vivo co que puidese un bater. E o son emitido correspondía, case sempre, ó popó que dera lugar a forma infantil de nomear á máquina que o producía. 

     Despois –debeu ser cando xa se lle comezou a chamar claxon –apareceron novos modelos de bucina, algúns deles en exceso requintados e chocalleiros, que pretendían diferenciar no posible a uns condutores de outros e que, case sempre, o único que conseguían era outro tipo de uniformidade, este moito máis estridente. Os cativiños seguiron usando a fórmulas súa.

      

     Co paso do tempo e coa mudanza que se foi producindo nas vías de comunicación a utilización da bucina nos automóbiles foi quedando limitada a casos moi determinados: para apresurar ó coche que está por diante cando muda a cor no semáforo, para dirixir un saúdo  á amiga que camiña pola beirarrúa, para participar no festexo nocturno e colectivo co que se celebra a consecución do título de Liga polo equipo de fútbol do que se é seareiro, para mandar unha airada chamada de atención ó chofer novato que, na nosa opinión, marcha polo carril que non é o del  e, sobre todo, para entrar a formar parte do coro que protesta impaciente en embotellamentos e outros incómodos incidentes diso que chaman circulación rodada, como o que estoutro día tiven ocasión de ver –e, sobre todo, escoitar- nunha céntrica rúa de Lugo e que me permitiu oír como a nena loura que ía no colo de seu pai dicía o de popó sinalando divertida ó BMW azul do que proviñan as máis estridentes e continuas trompetadas e de cuxa ventaíña emerxeu case medio corpo dun home groso e bastante calvo para preguntarnos: Por que estamos parados?

Xa ves, para ter unha desculpa para poder tocar o pito, contestou o pai da pequena. E eu daquela entendín moito mellor o da onomatopea.

"BONECOS" : VOLVE FLUÍR A AUGA LIZGAIRA DE PACO MARTÍN

Paco Martín

     Díxeno ben veces. A xenerosidade de  Paco Martín non ten límites.

      

      Xa temos a terceira quenda dos seus agudos artigos que, co nome de Auga Lizgaira, foi publicando no xornal El Progreso.

      

      Envíame catro textos dun contido con densidade. Densidade polo corpo que teñen, non porque sexan inintelixibles, nin moito menos. Todo o contrario. Son irónicos, poñen o dedo na chaga e, despois de lelos, un queda máis que satisfeito consigo mesmo. E agradécelle a Paco esa prosa tan enxeñosa e lúcida.

      

     Unha prosa necesaria para tomar o pulso á realidade que nos toca vivir (ou sufrir).

      

     O certo é que no mes de setembro compartimos unha fin de semana marabillosa polas terras de Monforte, os canóns do Miño e As Médulas.  Xavier Senín, Mari Carme, Xabier DoCampo, Mª Xesús, Ánxela, Paco, Susi e mais eu pasamos dous días estupendos nun ambiente de amizade, humor no medio dunha impresionante paisaxe.

      

Paco, Ánxela, Senín, Mari Carme, X.DoCampo, Mª Xesús, Antonio e Susi.

     Son xuntanzas que facemos de cando en vez con outros escritores/as ou ilustradores como Fina Casalderrey, Xosé Cobas, Manuel Uhía, Xoán Babarro, Ana Mª Fernández e as respectivas parellas. Sentimos a necesidade de estarmos xuntos, ben arredor dun bo xantar co noso Agustín, tan querido; ben cunha viaxe ou cunha camiñada.

     Que ben o pasamos!

     Paco Martín prometérame o envío dos seus artigos e, como non podía ser doutro xeito, cumpriu.

     Sorte, pois, que temos en Versos e aloumiños, de contar de novo coa súa palabra.

     Grazas, mestre.

     Aquí tedes o primeiro dos catro.

                                        

               

                                 
                                                          BONECOS           

        Supoño que terán un nome que os distinga doutros bonecos pero a verdade é que eu non sei cal é. Refírome a eses manequíns articulados, case sempre feitos de madeira, dos que se serven pintores e ilustradores para que lles fagan de modelo á hora de debuxar persoas –ou animais, que tamén os hai de cabalos, cans e mesmo elefantes- nas diferentes actitudes e posicións nas que o artista os colocou previamente. No caso dos humanos hainos de muller e de home porque, din os que entenden, nin as proporcións nin o xeito de adoptar a postura son as mesmas nos dous casos polo que o resultado podería quedar desvirtuado se isto non se ten abondo en conta.

  Vense nos establecementos do ramo e, como é lóxico, os comerciantes, á hora de situalos, teñen bo coidado de lles dar unha aparencia atraente para que se vexa a moita capacidade de acomodación que lles é propia e, xa que logo, o enormemente prácticos que poden resultarlles aos que con eles traballen. Case sempre aparecen en posturas dinámicas, máis ou menos festivas, tamén estáticas, máis ou menos serenas ou conciliadoras, e mesmo, por veces, algo arrogantes e violentas, tanto é así que non é raro sorprenderte co fociño achegado ao vidro do escaparate mentres imaxinas toda unha batería de bonecos daqueles situada riba da mesa de traballo de calquera dos encargados de argallar a táctica de cada día de calquera partido político ou empresa multinacional: “Este é fulano, así, co talante amigable que cómpre evidenciar ás veces..., a man estendida e a testa ergueita. E esta é mengana, disposta sempre a presentar cara ao rival, segura de si mesma e unha miga acometida..., haberá que temperar algo ese xesto tan marcado como de ir turrar.”

 

Marcel Achard

E, co empezo do curso político, fulano e mengana -e outros moitos máis- cumprirán outra vez, aínda sen eles o saber, coa encomenda que alguén lles adxudicou manipulando manequíns articulados nun despacho baixo a teórica supervisión do boneco maior, que está convencido de ser el quen ao final decide as posicións. E ti que segues fronte ao escaparate non podes menos que lembrar unha peza teatral de Marcel Achard na que un dos personaxes pasa a función toda sentado nunha cadeira situada na pista dun circo, inmóbil e calado, mentres dous pallasos van espindo vida, devezos e ilusións aos pés da fermosa écuyère que tan elegantemente se sabe mover entre cabalos e sentimentos. Ao remate, cando xa está caendo o pano, escóitaselle dicir ao home da cadeira: “Ah..., se eu non fose de madeira...!”

E vas separando o fociño do vidro porque sabes que estoutra función non fixo máis ca empezar.

                                                                                                      PACO  MARTÍN

Paco, Xabier e Antonio