Xabier P. DoCampo, un rebelde con causa

Hai persoas que polo xeito de facer as cousas, pola actitude na vida, polo que aportan, polo compromiso que adquiren e contaxian, son únicas. Xabier P. DoCampo foi unha persoa única.

    

     Ademais de ser un grande escritor, pioneiro na LIX galega, Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil, narrador oral excepcional, Xabier era un rebelde con causa. Loitou dende sempre a prol dun ensino de calidade e en galego, comprometeuse coa nosa lingua dun xeito moi claro e abriu canles, tanto pedagóxicas coma literarias, ata os últimos momentos da súa vida.

    

Con Xavier Senín e con AGT

     Xabier DoCampo deixounos na madrugada do martes 26. E deixounos baleiros porque, cando precisabamos del, sempre aparecía co seu sorriso sincero, cun humor intelixente que rebordaba e unha xenerosidade inmensa. A de Xabier é unha ausencia que marca.Agora non o temos e parécenos imposible saber que non está.

     

     Lembro con nostalxia, neste punto, as camiñadas que escritores, escritoras e ilustradores faciamos ano tras ano. Nesas camiñadas, a simpatía de Xabier, en consonancia co seu querido Paco Martín, eran un motivo máis da felicidade que nos envolvía. Sempre optimista diante das circunstancias, era, á vez, demoledor coas inxustizas sociais, lingüísticas ou coas opinións interesadas que atacaban o sentido común.

    

Cos meus fillos Antón e Noa e a miña nora, Erin en San Simón

     Xabier tiña engaioladas a todas as persoas que o coñecían. Era un conversador fascinante que espertaba en nós unhas ganas enormes de vivir rindo. Era, tamén, un marabilloso contador de historias, na liña dos grandes escritores galegos como, por exemplo, Ánxel Fole. Era capaz, xaora, de transformar esa tradición oral que tanto dominaba en literatura escrita. O seu libro Cando petan na porta pola noite é un claro exemplo do que estou a afirmar. Por estes relatos recibiu con toda xustiza o máis alto galardón literario: o Premio Nacional. Pero non só a tradición oral estaba presente na súa obra. Tamén a aventura e o suspense, a fantasía, a crítica, as homenaxes ou a tenrura, un certo toque de poesía e mais o humor. Todo iso e moito máis podemos atopar nun obra sólida e brillante que o mantiveron decote no cumio da literatura infantil galega.

     

Con Susi, nunha das Camiñadas.

     Falei con el por última vez cando lle pedín un texto para un agasallo especial a Susi no seu sesenta aniversario. Foi, faltaría máis, tremendamente xeneroso e envioume unhas liñas fermosas. Non podía ser doutro xeito. De novo, chamoume irmán.

    

     Agora, será moi duro saber que non o temos con nós. Quedaranos, para sempre, a súa ética e o seu agarimo. E as lembranzas. E os seus libros.

    

     Seguirei léndote, compañeiro da alma, compañeiro.

                                                                                                       ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

"QUÉDANOS A LUZ DA TÚA PALABRA", UN TEXTO PARA AGUSTÍN PUBLICADO NO "FARO DE VIGO"

Estaba sentado lendo fronte ao mar, cando soou o punxente son dun whatsapp. Non lle fixen moito caso. Seguín lendo e por fin decidín ler a mensaxe. Era de Noa, a miña filla, que dicía sinxelamente: “Foise Agustín”.

     

Agustín Fernández Paz

     Daquela comecei a tremer. Todo o meu interior escureceu. Xa se estaba a agardar o desenlace, pero cando o vin escrito sacudiume forte e fiquei sen forzas, abatido. Agustín, o noso prezado Agustín marchaba ben lonxe de nós para seguir escribindo máis alá das nubes, da brétema, do arco da vella..

     Deixábanos orfos.

     Logo, viñeron máis mensaxes. Chamadas. De todo.

     Unha das persoas que telefonaron foi Amaia Mauleón, de “Faro de Vigo”. Pedíame, con moito agarimo, unha primeira impresión e un texto para publicar ao día seguinte. Díxenlle que si, claro.

     Matinei. Deille voltas á cabeza. Estaba chea de sensacións difusas.

          Ao chegar á casa puxen a Beethoven (sempre me acompaña nos intres difíciles da vida) e sentei a escribir.

     E así, en quente, saíron estas liñas que reproduzo para Versos e aloumiños.

     Descansa en paz, irmán, amigo, mestre!

Compartindo sinaturas na Feira do Libro de Vigo, 2011

                              QUÉDANOS A LUZ DA TÚA PALABRA

                                                                                                            Antonio García Teijeiro

Mentres escribo estas liñas mergúllome nos derradeiros cuartetos de Beethoven para dixerir o terrible whatsapp enviado pola miña filla: “Foise Agustín”. De verdade que nese intre o vento soprou máis forte, o mar alporizouse e as nubes cubriron o sol.

     

     Non por esperado, fíxome menos dano. 

     Agustín Fernández Paz foise coas súas cartas de inverno a un lugar ignoto. Agustín, mestre, luz, man estendida. Foise a través dunha neve interminable que escurece e arrefría un día solleiro de xullo. Foise deixando ronseis de  palabras delicadas e vivas; deixando orfas a tantas persoas que o quixemos tanto. 

     Menos mal que nos queda a súa obra. Unha obra delicada, orixinal, punxente no fondo, mais elegante na forma. Agustín deitaba en cada libro, en cada conversa, en cada conferencia emocións fondas, preguntas sorprendentes e trasnsmitía unha forza verdadeiramente exemplar.

     Era moi doado querer a Agustín. Pola súa xenerosidade, pola sensación de acougo e de sentido común, pola súa innegociable ética, polo seu insubornable compromiso coa literatura, coa nosa lingua e cos seres humanos, aos que quería e aos que agasallaba tenrura dende as súas novelas e relatos. Novelas e relatos de moi variada temática. Novelas e relatos abertos, intelixentes, contidos. Novelas e relatos ateigados de claves para ampliar horizontes, para sentir que a vida ten moitas arestas e que paga a pena vivila ata o final. 

     Como fixo el, ollando de fronte, coa cabeza ben alta o que as circunstancias lle deparaban. Un exemplo máis da fortaleza dun home bo. Dun home inquedo que tanto nos deu. Dun home que fixo da literatura a razón de vivir.

     

     Sigo deixándome levar pola música de Beethoven e abro un poemario do seu amado e admirado José Ángel Valente para rematar estas liñas que non querería ter escrito. E leo:  “…Hay una luz remota, sin embargo,  / y sé que no estoy solo; / aunque después de tanto y tanto no haya / ni un solo pensamiento / capaz contra la muerte, / no estoy solo (…).

     E non, non estou só, porque queda a luz da túa palabra.

Derradeira foto con Agustín na homenaxe que se lle tributou. 2012

PAPEIS RECOBRADOS (8) Dúbidas

                     Foto: Anxo Cabada


Metidos no complexo mundo da lectura nos rapaces e rapazas, un comeza cos anos a ter máis dúbidas das que tiña ao principio.
     Foi fundamental para min a lectura.
     A miña vida cambiou e enderezouse entre libros.
     Cada volta dáme máis pudor afirmar o que antes afirmaba cunha rotundidade absoluta. Quero fuxir dos "absolutos".
     De aí que recupere este artigo que publiquei hai certo tempo   n´A Nosa Terra. Un texto para continuar pensando e dubidando.

                     

                             

                                             DÚBIDAS

                                                               

  Leo na revista CLIJ unhas palabras de Liliana Heker, escritora e directora do Fondo Nacional das Artes de Arxentina, nas que afirma que “a lectura, moitas veces, obrou en min sinxelamente como un refuxio e como un consolo”.

     

Liliana Heker

     Eu levo ben anos predicando (como din os meus bos amigos Xabier DoCampo, Paco Martín e David Otero) as excelencias da lectura.

     Levo ben anos en contacto con alumnos/as, con ensinantes, bibliotecarias ou promotores de lectura tentando convencelos dos beneficios indiscutibles da literatura. Anos e anos de reflexión continua (e tamén de dúbidas) para contaxiar o meu amor pola palabra escrita a tantas persoas dispostas a caer na rede dos meus argumentos. Canseime de dicir que a literatura divirte, relaxa, estimula. Que provoca pracer, esperta a sensibilidade, alenta a imaxinación, desenvolve a capacidade crítica no lector e introdúceo en novas realidades e experiencias.

     

     Sempre mantiven que un bo libro pode favorecer a madurez psicolóxica dun neno, ademais, se cadra, de fomentar actitudes de tolerancia e solidariedade. Todo isto pode soar demasiado grandioso, demasiado transcendente. E xa dubido destas afirmacións que noutrora me parecían incuestionables.

     Hai quen afirma que o importante é que o lector ou lectora goce lendo con calquera tipo de libro.  Non o sei. Cada día teño máis dúbidas. Do que si estou seguro é de que, por desgraza, o acto de ler non nos fai necesariamente mellores persoas, pero nesta experiencia intensa, variada e rica que é a lectura, un séntese máis libre e comprometido coa dignidade que a miúdo desprende a palabra literaria.

                                                                                                                            ANTONIO  GARCÍA  TEIJEIRO

" A TELLA DO LOBO ", UN ARTIGO DE PACO MARTÍN DA SÚA SERIE "Auga lizgaira"

Paco Martín

Un xa botaba de menos a palabra de Paco Martín en Versos e aloumiños. Unha palabra cálida, irónica. Unha palabra ateigada de humor fino. Unha palabra que, por outra banda, acariña  o lector, quen se sente seducido pola humanidade que desprende.

     Nesta ocasión fálanos de telefilmes, lobos, medos, loitas pola supervivencia, avoas sabias e invernos duros.

     Unha auténtica delicia lelo.

     Paco Martín é un mestre sabio que nos convida a entrar no seu mundo fantástico-realista, para que alimentemos decote os nosos soños.

     Todo un pracer que, grazas á súa imaxinación, saboreamos felices.

     Un texto máis da súa sedutora serie Auga lizgaira.

                         

                                 A tella do lobo  

                                                                                              

                                                                                                  Paco Martín

           

        

     Nun telefilme de produción francesa e argumento con base nun documentado estudio antropolóxico, que eu un día vira na compaña de Uxío Novoneyra, entre outros –non sei con exactitude onde estabamos nin cantos eramos, pero teño unha pouco menos que irresistible tendencia a crer que fora na súa casa de Parada polo ben que o tema acaía ó lugar e ó momento- e do que conservo unha lembranza bastante nidia e favorable polo interese do relato e o cumprido da súa feitura, contábasenos a loita pola supervivencia dunha pequenísima comunidade rural situada no agreste das montañas no noroeste do Macizo Central daquel país acosada, no máis cru dun rigoroso inverno, por unha grea de lobos famentos e desesperadamente feros. 

Novoneyra na súa casa de Parada

     Hai na aldea unha muller, vella e sabia, que será a encargada de preservar a integridade de veciños e familiares grazas a unha ancestral experiencia e a un profundo coñecemento da natureza, coa que demostra unha enorme capacidade de comuñón até o punto de ser quen a se meter na propia esencia da fera e mesmo chegar a ser case coma unha delas. As artes daquela avoa, froito da aprendizaxe de moitas xeracións de xentes montesías, abondaban para vencer o perigo que ameazaba á comunidade e, ó mesmo tempo, ían sendo lección a asimilar polos seus elementos máis novos, aqueles nos que un día viría dar a responsabilidade de manter a integridade da tribo.

“A tella do lobo”, creo, era o título do telefilme, e viña dado porque nalgunha das casoupas que formaban a aldea aquela os encargados de lle poñer a cuberta colocaban unha ou dúas tellas dun xeito especial e estudado de maneira que cando sobre o lugar sopraba un vento de características moi definidas producía, ó bater nelas, un agudo asubío, avisador do violento temporal que se aveciñaba coa conseguinte baixada do lobo famento. Despois lin que idéntico artificio aparecía tamén en determinadas cabanas de pastores do Tras os Montes portugués e do occidente zamorano, nunha clara demostración da universalidade dos recursos cos que as persoas de todas a latitudes houberon de se enxeñar para a súa supervivencia.

 

Unha vista de Tras-os-Montes

   E hoxe, cada vez que a nós nos toca vivir un inverno de mar brava, ventos fortes, chuvias longas, xeadas duras e neves incómodas é cando comprendemos que xa hai demasiado tempo que deixaramos a avoa sabia abandonada en calquera estación de servicio e non queda ninguén capaz de colocar a xeito as tellas do lobo na cuberta da nosa casa,acabamos tendo medo...

PACO MARTÍN ESCRIBE SOBRE "CONTAR O CINE".

Paco Martín

Volve, unha vez máis, Paco Martín a Versos e aloumiños.

 E faino cun fermoso artigo, unha crónica sentimental de hai xa uns cantos anos. É a relación entre o cine que, cando eramos novos , se convertía nunha auténtica fábrica de soños e o pracer de contar as películas entre nós, os rapaces, que producía un pracer aínda máis grande.

Coa ironía e a graza de sempre, poñendo a memoria ao servizo do artigo xornalístico, case literario, o escritor lugués volve a deleitarnos coa súa prosa aguda para que coñezamos algo máis do que moitos vivimos nun tempo difícil que nos obrigaba a gozar das pequenas cousas.

 E deixa ben claro un sentimento fondo da xente das nosas idades, ano arriba ou ano abaixo: un amor sen fendas polo mundo enfeitizante da sétima arte.

Como é habitual é esta unha columna da súa marabillosa serie “Auga Lizgaira” que Paco Martín publicaba habitualmente en “El Progreso” de Lugo.

De novo, grazas, mestre.

 

                                Cine contado                                                                                                                                            

            Aquí en Lugo, cada ano ó empezo do outono, celébrase a Semana de Cine de Autor e desta volta convidáronme a lembrar canda eles a miña relación co cine na miña infancia. E teño que llelo agradecer. Volvo vivir agora aquel cine que era a principal, ou se cadra a única, ventá visual aberta ós mundos que había máis aló dos límites do barrio, nun tempo e nun lugar no que as viaxes soamente se entendían como recurso para facer pola vida e non se lles concedía máis finalidade que a da emigración e comprendo que gracias a el podiamos chegar até o máis fragoso da selva africana para alí axudar a Johnny Weissmuller no seu esforzo por manter abertas as temibles fauces do crocodilo enorme e salvar así a vida de Jane, ou retroceder no tempo e compartir os áxiles esforzos de Errol Flyn na súa loita para volverlle o trono ao bo rei Ricardo, e pasar o paralelo 38, visitar a India fascinante de Sabú, as rúas deprimidas da Roma da posguerra, a inmensidade do Munument Valley polo que atravesa a lenta caravana, o París e Maurice Chevalier, a Viena do terceiro home ou a Serra Morena dos bandoleiros xenerosos.

 

Aquela maxia reflectida no pano branco da pantalla permitía que cada un de nós fose Tarzán, e Robin Hood, e Shane, e El Tempranillo, e Scaramouche..., iso cando conseguías xuntar os cartos precisos para unha entrada de galiñeiro –en Madrid chamábanlle paraíso, segundo souben moito despois-, algo que, por desgracia, non resultaba nada frecuente. No meu barrio –e sospeito que tamén era así en todos os demais- faciamos por amañar estas carencias botando man da antiquísima arte do relato oral. Aquel dos rapaces que un día tivera a sorte de poder asistir a algunha das proxeccións que se daban en calquera das cinco salas que en Lugo había daquela cargaba con algo semellante á obriga tácita de ter que contar ós demais a película que o día antes vira. Ó saír da escola pola tarde procurabamos un lugar abeirado e cómodo, sentabamos no chan formando roda e o afortunado que fora ao cine, protagonista el agora, situábase, dereito, no medio do círculo e ía contando o mellor que podía todo aquilo co que a véspera rira, sufrira e se emocionara. Era, polo xeral, unha relación cumprida de canto o guionista, o director e mais os actores conseguiran plasmar na cinta co seu traballo pero sempre acompañada con certas aportacións da propia colleita do relator que servían para achegar ó pequeno mundo local dos que formabamos o auditorio aquel outro universo, case irreal e afastado, no que se desenvolvía o filme.

Era o cine feito palabra. E algúns contadores había que eran quen de facelo de xeito maxistral, tanto que non teño reparo ningún en confesar que non foron poucas as veces eu gustara máis da versión falada que da que despois tivera oportunidade de ver proxectada.

Pasaron os anos, fíxenme decididamente devoto da chamada sétima arte e procurei gardarlle fidelidade, o que non quere dicir que, ás veces, non bote de menos aquel meu infantil cine contado, en especial se na sala é moi alta a consumición de flocos de millo.


                                                           PACO MARTÍN