ANDEL DE NOVIDADES (4) Dous libros de Neira Vilas, adaptados á "Lectura fácil", un necesario proxecto da Editorial Galaxia

 

Hai proxectos literarios que merecen un aplauso indiscutible. Son proxectos que humanamente resultan dun valor social incalculable.

     Convén deterse neles. Recibín da editorial Galaxia dous volumes de Xosé Neira Vilas que me chamaron a atención: Memorias dun neno labrego e Espantallo amigo. Ambos os dous levaban na tapa, ademais do selo da editora, outro que dicía “Lectura fácil”.

Daquela pensei: unha adaptación máis das que existen no mercado e que a min tan pouco me gustan. Deilles voltas aos libros e reparei axiña en que o texto non estaba completo, que había uns cadros nas marxes a xeito de dicionario que definían palabras e as frases dos parágrafos eran moi sinxelas.

     Curioso como son, púxenme en contacto con Francisco Castro, director de Galaxia, para que me aclarase de que ía esta iniciativa que eu descoñecía ata ese momento.

Francisco Castro, coa amabilidade que o caracteriza explicoume o proxecto e fiquei moi contento.

     Lectura fácil é un estándar internacional polo que se certifican unha serie de obras que se adaptan para que as persoas con discapacidade intelectual as poidan ler.

Xa anteriormente publicara Galaxia Vinte mil leguas baixo dos mares, nada máis chegar Castro á dirección da editorial. Francisco castro é unha persoa moi sensible a temas coma este e é algo que se agradece.

     Os libros de Lectura fácil son editados con letra grande, aliñada á esquerda e todas as frases teñen que ter suxeito, verbo e predicado. Non poden ter máis. Están escritos nunha linguaxe moi básica e sinxela. Nas marxes da esquerda e da dereita levarán uns cadros que expliquen unha palabra que non puido ser substituída por outro sinónimo máis doado de entender.

     Son libros preparados por persoas especialistas que traballan no eido da discapacidade intelectual. Concretamente Memorias dun neno labrego foi adaptado por Lucía Gómez Álvarez e Espantallo amigo, por Desirée Silva Bernárdez, que realizaron un axeitado traballo de edición. Este último foi ilustrado por Xaquín Marín, con ese estilo tan persoal e atraente que o caracteriza.

     Estes libros teñen que pasar moitos filtros e deben cumprir uns estándares técnicos de edición.

Por exemplo, a ilustración, na medida do posible, ten que ser realista e non hai que poñerse moi poético á hora de ilustrar porque estas persoas, se fose así, non lle acabarían de ver a relación co texto, malia que lles poidan gustar as imaxes.

     Non cabe dúbida de que é un reto editorial precioso e moi ilusionante.

É de xustiza que estas persoas teñan materiais adecuados para  ler en galego, un dereito básico que se debe fomentar.

Parabéns moi sinceros á editorial Galaxia por este proxecto imprescindible para que a inclusión literaria en galego sexa algo real.

                                                                                                                    Antonio García Teijeiro

MALORES VILLANUEVA ESCRIBE E FALA DE "Bicos e non balas", de Antonio García Teijeiro

TEXTO DE MALORES VILLANUEVA NA PRESENTACIÓN DE “Bicos e non balas”, de ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

Boa tarde amigas e amigos,

Hoxe convócanos a palabra, a poesía e a forza de Antonio García Teijeiro. O primeiro que debo é agradecerlle a súa confianza e xenerosidade por escollerme para dar a benvida a este libro-aloumiño. Xa hai uns meses que me dixo que lle gustaría quelle presentase o seu vindeiro traballo e ese día confésovos fun moi feliz, sentinme afortunada, pero hoxe aínda máis despois de ler Bicos e non balas.

     Este libro-aloumiño é un canto a prol da solidariedade, da paz, da xustiza, da infancia, un libro para reparar nas pequenas cousas, nos pequenos acenos que cambian o mundo. Unha obra que é chave ou mesmo porta entornada para entrar nun camiño cheo de tenrura, onde se transita entre a tristura e a esperanza.

Alborece nesta fraga,

alborece neste val,

mais non alborece nunca

para aquel que non ten pan.

     Porque Antonio García Teijeiro non mira para outro lado, sabe que non hai tregua para aqueles que sofren e pousa a súa mirada neles, dálle voz. Debuxa nos seus versos a tristura e somos quen de ver nitidamente os ollos dos nenos e das nenas e sentimos dor, unha dor punzante e dela só nos salva o amor e as letras.

Un neno fixo unha vez

un barquiño cun xornal.

Había tantas desfeitas

que á auga lle sentou mal.

As novas tanto pesaban,

que o barco se foi ao fondo.

O neno salvou as letras.

Con elas creou un conto.

     

Malores Villanueva

O mundo presentado coa súa crueza: as guerras, a auxe do fascismo, da xenofobia, en realidade, o desprezo aos pobres, a aporofobia que invade a sociedade e que vemos cada día nas noticias, que como di no verso pesan tanto que nos afunden. E fronte a iso a palabra e a fantasía, os contos para crear utopías, para soñar mundos posibles polos que loitar. Un mundo máis solidario con aqueles que se ven obrigados a deixar atrás as súas raíces. Os pobres tamén cantan, teñen un berro de loito, pero cantan, e a súa voz estremécenos e sentimos frío, moito frío. Sentimos desacougo que se mitiga cando os nenos pintan paraugas vermellos, unha casa de moitas cores, pero tamén bolboretas en branco en negro, porque os nenos de África que non teñen nada, teñen soños, aínda que o seu mundo llos negue. Estes días escoitamos falar dos Menores Estranxeiros Non Acompañados, e hai quen lle chama polas siglas, MENAs, porque así parece unha banda mafiosa e encóbrese que son nenos, nenos e nenas como os dos poemas de Antonio García Teijeiro, nenos e nenas que chegaron nun caiuco procurando “as fronteiras da paz”. Nenos e nenas que senten “a tristura do desarraigamento”, nenos e nenas que son estigmatizados por ollos sen sentimentos, por voces sen corazón. E ante tanta miseria é

Tempo de bicos

tempo de arrolos

tempo de apertas

tempo de soños.

     Fronte á pólvora magnolias, que escribiu o gran Ferrín, e fronte ás balas bicos, escribe agora o noso Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil. A infancia no centro da súa obra e aquí está a que sofre, a que sabe o que é unha guerra, o que significa a morte, a destrución, a miseria, o medo... Están os nenos soldados, as nenas e os nenos refuxiados, as crianzas ás que se lle nega a educación, o futuro, aqueles que non poden camiñar por un campo sen pensar se haberá minas, os nenos e as nenas ós que non se lles permite ter infancia porque precisan traballar...

A lúa chove no río

e bica no corazón

de todos aqueles seres

que perden a súa voz.

A lúa chove no río

e no corpo dos meniños

que vagan de rúa en rúa

na busca dun aloumiño.

    

      Iso é o que debéramos darlle ós refuxiados, ós Menores Estranxeiros non Acompañados, a todos os nenos e as nenas que son vítimas de situacións crueis. Ante tanta indignidade que escoitamos cada día, ante eses discursos aporofóbicos, están as palabras, as palabras como armas para loitar contra as inxustizas e contra os que queren apropiarse dos significados.

     Así pois, este máis ca un libro, é unha arma poderosa coa que loitar, non é un adoquín, un paralelepípedo, é un artefacto cheo de esperanza para cambiar o mundo, para que os nosos nenos e nenas, que tamén sofren, sexan solidarios, recoñezana situación inxusta dos demais e sexan quen de reparar esa tristura con aloumiños e miradas cómplices. Como dixo Agustín Fernández Paz, o único que nos queda é o amor.

Nestes poemas está Antonio García Teijeiro en estado puro, como poeta, como lector, pero tamén como persoa. Un recoñece nestas páxinas as pegadas de Curros, de Celso Emilio Ferreiro, de Aute, de Bob Dylan, de Ferrín, de Iglesia Alvariño e de tantas lecturas que el acumula, porque para escribir cómpre ler e para transmitir tanta emoción cómpre sentila e ser boa xente, como el é.

     Dicía Gabriel Celaya que a poesía é unha arma cargada de futuro e se está nas mans de Antonio García Teijeiro esta poesía é o noso futuro e ten que chegar a todas as casas. El pide a paz e danos a palabra, porque agora son nosas, desta sociedade que está necesitada de referentes reais.

     Grazas Antonio por facer esta antoloxía poética na que mostras o teu compromiso inquebrantable coa sociedade. Grazas por facernos reflexionar e soñar e grazas por invitarme a compartir mesa contigo e con Paz, a miña querida amiga Paz, a paz é o que buscan estes versos e na lectura de Paz acadan de seguro toda a súa proxección, poucas veces os nomes das persoas din tanto, eu só vou engadir que a quero e que estou desexando escoitala. Bicos e non balas é un libro-aloumiño e entre Antonio e eu hai moito cariño, espero que hoxe o sentise e vós tamén. Este libro permítenos “tocar a tenrura que viste de seda as vidas máis duras”, agora está nas nosas mans.

ESCAPARATE POÉTICO (CXXI) Chus Pato

                                             CHUS PATO (Ourense, 1955)

Seriamente

aquí

só estamos nós

as que non podemos ser ouvidas nin ser vistas

sostéñennos as oxivas

imos en tren e dicimos

Chus Pato  (Foto de Xoel Gómez)

¡¡¡ adeus, adeus!!!

imos esbarroando en castelos enormes

ou fragas

e nos cumes

cristas que cortan a pel

e desafían os ventos

quen aquí falamos somos pedras

iso

o voo dos grous

coñecémolo

…………………………………….

Por iso uliamos a óxido

non eramos quen de chegar até os cristais do faro

desexabamos ver a horta do mar

a franxa

ou nadar e chegar á illa

por iso uliamos a brea

a piche negro

a fondo de gamela

os nosos pés abríanse ao contacto co granito

caïamos dereitos

ou en forma de acio

abriamos a tona das augas

por un intre soportabamos o peso do materno

un canto átono

nas dunas

nel

tallamos os músculos da glote

despois

todo desaparece

o salitre e o iodo as algas o aceite a intelixencia

as voces de Deus

os vidros vermellos

todo

………………………………………

Furtiva

rodeada de árbores tan taciturnas coma ela

xurou

que aprendería a arte das palabras

que poñería en xogo a vida

daríalles caza

traeríaas

................................................................................

Sentes unha ameaza

ves as árbores

seguramente ti tamén o estás

envolta pola néboa

como a montaña que escalas

sábeste dentro da alucinación

para iso serven os tapices

para envolver con eles o teu corpo

baixo os cascos dos cabalos

para que te recoñeza na éxtase

e te garde na memoria

…………………………………………..

Non disparei

claro que non

pero a pel da osa era xusto do meu talle

e sei aleitar as crías

Abandonamos o inverno

os cranios das ancestrais

e o negativo das maos nas paredes da caverna

Ti, poeta

deséxasnos

desexas as augas cristalinas do río

e o peixe cru que devoramos

o mel das nosas bocas

sobre todo o enxameo no ceo da túa

a psique

é extensa

non o sabe

(Do libro Un libre favor, editado na colección Dombate  pola Editorial Galaxia, 2019)

REMUÍÑO DE LIBROS (59) "Iridium", de Francisco Castro

TÍTULO: Iridium

 

AUTOR: Francisco Castro.

EDITORIAL: Galaxia. Colección: Costa Oeste.

O escritor, editor e actual director xeral da Editorial Galaxia, Francisco Castro, achégalles aos lectores adolescentes e tamén adultos esta novela que pon de manifesto a importancia de visualización e normalidade da diversidade na sociedade.

     Novela realista e valente ao denunciar certos prexuízos con fortes raizames na nosa sociedade actual. Moitas veces consumista, superficial e hipócrita que prexulga a través das aparencias, sen ser quen de botar unha ollada máis alá do físico.

 

Francisco Castro (Foto Atlántico Diario)

     

     Iris é a protagonista, unha adolescente do seu tempo, estuda primeiro de bacharelato e domina as redes sociais, chegando a ser “ unha raíña” do Instagram con milleiros de seguidores en todo o mundo. Pero agocha un segredo aos seguidores, pois como adolescente, o que pensen e digan dela, impórtalle demasiado. Antes do accidente, Iris era feliz: tiña amigos, fama no instituto e noivo...Pero agora sabe a diferenza entre existir e vivir, mellor dito, sobrevivir porque é o que fai todos os días para intentar vivir a súa vida sen a sobreprotección dos seus pais, nin dos chamados amigos. Será, en boa parte, grazas ao amor como descubrirá o que é real e verdadeiro porque a fará sentir “normal” dentro deste mundo desigual.

     O feito de que estea estruturada en dezaseis capítulos curtos, cunha linguaxe directa, non exenta de humor, e artellada por medio de diferentes canles dixitais, facilita que os lectores mozos conecten axiña con ela.

     Iridium é unha novela necesaria para que os mozos reflexionen sobre o futuro que queren de pluralidade e equidade ou cheo de prexuízos que tapizan a realidade a base de teas superficiais e sen ningún retallo de humanidade.

     

       Algúns exemplos do dito:

Páx.46:”...agora case que ninguén se atreve a dicirme que non a nada por todo o que me pasa...De feito,regaláronme cuarto da ESO e con todas aprobadas.”

Páx.51: “Os profesores e profesoras, as compañeiras e compañeiros, todo o mundo aquel día (aínda hoxe o fan) comportouse exactamente como non había que comportarse. Sei que o fan por ben, coma meu pai.[... ] Quero ser normal. E que me traten normal”.

Presentación en Moaña de Iridium. (Foto Gonzalo Núñez)

                                                                                                                                              ALBA PIÑEIRO  

ESCAPARATE POÉTICO (CXIV) Tamara Andrés

                                      TAMARA  ANDRÉS  (Combarro, 1992)

NON SEI construír barcos.

Tampouco recomponer

camiños que non sexan

o da perda.

Tamara Andrés (Foto, Faro de Vigo)

NON HAI  beleza nas mans

que modelan os corpos.

Porén, nós lembramos o debuxo

ao medrar e competimos no trazo

da mellor silueta para afirmar

unha identidade

quizais efémera.

Mais a arte da natureza

está por enriba de nós

e por iso nos destrúe.

Nós calamos

mentres continuamos

a debuxar.

O CORPO

INUNDO  as miñas mans

co cuspe agoirento que

o meu corpo exhuma.

Escoitade: o verdor esmorece,

e as luces agochan aflixidas a

claridade para non alumar

tanto desterro.

Eu espallo a miña segregación

sobre todos os mares, alongo o

corpo e deito as miñas costas

en todos eles.

Son corpo sobre negro:

o antídoto para fluír

arrastrando o apego

de todas as debacles.

O INVERNO

NON PROCURES  nestas liñas

palabras que non formen parte

da linguaxe común entre

auga,

merlo

e xemas

táctiles

e fráxiles.

O meu corpo dilúe

o seu sabor

na superficie

dese triángulo

sen contido.

Nunca puiden denominar

as miñas moitas cidades

porque fun continuo desterro,

mais agora, o teu nome

-doce inverno-

reclama

ser

único contexto.

Foto de Stella Nine

                                                  (Do libro Corpo de Antiochia, editado pola Editorial Galaxia, 2017)

TRES LIBROS DA COLECCIÓN "ÁRBORE" DA EDITORIAL GALAXIA, QUE CONVÉN COÑECER NESTAS DATAS.

A colección Árbore  (tan querida para min) da Editorial Galaxia continúa con paso firme a súa andaina dentro do panorama da LIX galega.

     Un sempre está a agardar a saída de novos libros da colección, porque achegan moito aos lectores dende diversos puntos de vista.

     E agora que comeza o curso, os mestres e mestras deben ir tomando nota para que as boas lecturas estean presentes nas aulas.

     Tres son as novidades de Árbore que queremos salientar hoxe.

     

     Para lectores de 8 anos en diante, temos un fermoso libro de Enric  Lluch, Almas de algodón, traducido do valenciano ao galego de xeito magnífico por María Dolores Villanueva Gesteira.

     

     Nel atopamos a Carlos, un neno con discapacidade intelectual, a quen os seus pais, os mestres e os amigos intentarán facilitarlle a integración. Non vai ser fácil ata que aparece a figura dun vello misterioso, Tobías, que , a través da maxia e da imaxinación , fará que todo sexa máis doado para o rapaz.

     

     Un libro de literatura, que expresa uns valores determinados , nunca de maneira artificial. As realidades diversas que poboan a nosa sociedade son utilizadas na literatura, demasiadas veces, de maneira insubstancial, ben afastadas do obxectivo fundamental dunha obra literaria: que esteticamente sexa interesante, que estea ben escrita e, en definitiva, que sexa LITERATURA. E isto sábeo ben o autor que convida a reflexionar sobre moitos temas: a integración, a non discriminación, a imaxinación para saber como enfrontarse ao mundo, a función da familia etc. Mais non o esquezamos: todo isto será perfecto se, por riba de todo, notamos que o literario debe prevalecer sobre o demais. Enric Lluch teno claro e permítenos gozar dunha historia ben fermosa.

     

     Emocionante a proposta de Tobías cando invita a ler cos ollos pechados. Poética e imaxinativa.

    

     E non esquezamos a obriga de valorar e entender nos demais (e en nós mesmos) as virtudes e limitacións que todos temos. Algo que queda moi ben reflectido neste precioso libro.

     

     A partir dos 10 anos, atopamos outro libro altamente recomendable: O becho que quería comer á avoa, de Rocío Leira.

     

     Sempre gustei das historias , por outra banda tan comúns na LIX, que contan a relación dos nenos cos avós ou avoas. Ademais, son homenaxes merecidas a esas persoas que nos últimos anos tanto loitaron por levar adiante a familia en condicións moi difíciles.

     

     Rocío Leira cóntanos a historia de Sara, unha nena que adora á avoa, que mantén con ela unha relación tenra, aberta e chea de afecto. Son felices xuntas. Gozan das pequenas cousas da vida. Pero un día as cousas comezan a cambiar: semella que un becho quere comer a boa muller.  A tranquilidade altérase, aparece a preocupación na casa e a nena está desconcertada.

-          Pásache algo, avoíña?  Por que non me fas cóxegas?  Por que non ris?

Eu collinlle os beizos e estriqueillos para arriba, pero a avoa non se movía. E logo comezaron a caerlle babas polos beizos, coma se fose escuma…

   

     Un relato dun tenrura extraordinaria, escrito con sinxeleza, que nos presenta a enfermidade e a posterior perda dun ser querido dun xeito literario, con delicadeza, con naturalidade. A morte, tema tabú non hai moito tempo, xa se comeza a contar nos libros de lectura. A morte, un feito moi próximo aos seres humanos,  que a LIX xa incorporou aos variadísimos temas que nela se tocan. Libro moi recomendable.

      

      E tamén para lectores de 10 anos en diante, aparece o libro O álbum de Garrincha, da escritora coruñesa Beatriz Maceda Abeleira. Un libro que fai do fútbol unha razón para enfrontarse a unha sociedade hostil e que pode servir moi ben para entender o mundo no que vivimos.

    

     O álbum de Garrincha conta a historia dun neno que chega a Galicia procedente do Brasil, porque os seus pais herdan unha casa e queren ofrecerlle unha vida con mellor futuro. João, o protagonista, deixa atrás as súas vivencias americanas: as favelas, as excursións ao mato Grosso co seu avó, os partidos do Botafogo…e terá que asumir a nova realidade, algo que non vai ser sinxelo. Pelexas, problemas cos compañeiros, a dificultade de facer amigos non farán doada a integración.

     

     Nesta difícil situación aparecerá o fútbol para aliviar os problemas. Con Garrincha coma ídolo e tras ser convidado a entrar nun equipo local coñecerá a Xabi, que se converterá no seu amigo e con el dará un xiro enorme na súa existencia.

     

Este foi Garrincha, un futbolista cunha historia dramática.

     Aos que nos gusta o fútbol e, ao tempo, desgústanos moitas das cosas que o rodean, esta historia énos moi interesante. Porque, co fútbol polo medio, e deixando a un lado as banalidades que contén, podemos atopar a camaradería entre mozos e mozas, ademais  de valores coma a superación polo esforzo, a xenerosidade, a forza para vencer adversidades tanto físicas coma psicolóxicas, é dicir, o fútbol, coma escola de vida que tamén o é.

     

     Un álbum de recortes do seu pai trae á vida de João a Garrincha, un futbolista brasileiro, mítico, cunha capacidade inmensa para superar as eivas físicas que tiña. Garrincha suporá para el a ollada ás súas raíces e a lembranza do xogador vaino axudar a vencer moitos obstáculos.

     

     Unha historia que se le con gusto, que anima a pensar e a considerar o ser humano como un suxeito capaz de superar os problemas e relacionarse cos que o rodean, se se lle achegan referencias sólidas.

     Tres propostas literarias, estas de Árbore, que se deben ter en conta á hora de pensar en lecturas para os nenos e nenas que comezan un novo curso.

                                                                                                         

Ilustración de Laura Beleiro para "O álbum de Garrincha".

                                                                                                                        ANTONIO  GARCÍA  TEIJEIRO