Mostrando entradas con la etiqueta educación. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta educación. Mostrar todas las entradas

martes, 5 de noviembre de 2024

CONFERENCIA DE ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO NA ESCOLA DE EDUCACIÓN E TRABALLO SOCIAL EN OURENSE

 

Antonio García Teijeiro nun intre da conferencia



Sempre me gustou ir falar ás Escolas de Maxisterio, hoxe Facultades de Educación. Coido que o alumnado que estuda para ser mestra ou mestre debe ter un coñecemento profundo dos libros que se publican para elixir as mellores obras coas que compartir nas aulas cos pequenos a maxia da lectura.

Non é moi doado. Sinto que falta esa inquedanza cultural nas novas xeracións, que se le menos do que se debería e que hai que actualizarse nun eido tan importante.

Falándolle ao alumnado

E se falamos de poesía (e de teatro) as eivas que existen son inmensas. De aí o meu interese para enchelas de contido.

Non pode ser. A poesía gusta aos rapaces e rapazas se hai alguén que os motive. A figura do mediador/a faise imprescindible para contaxiar ese amor pola literatura.

Dáme medo que sexan as editoriais, a través dos comerciais, quen  marquen as prescricións nas escolas. A calidade debe primar sobre outros obxectivos que pouco (ou nada) teñen que ver coa paixón pola lectura.

E se o alumnado non le, estamos perdidos.

O venres, 25 de outubro, estiven na Facultade de Educación e Traballo social en Ourense.

Alí, dentro dunhas xornadas – Ciclo de Literatura infantil e xuvenil. Lecturas dende a diversidade- falei deste tema para moito alumnado e tamén lle comentei a necesidade da poesía na escola.


 

Un programa moi interesante no que estiveron escritores e ilustradores como Carlos Labraña, Érica Esmorís, María José Floriano e Pablo Otero, baixo a dirección entusiasta de Isabel Mociño, Carla Míguez e María González.

Tamén fun entrevistado por alumnas na radio da Facultade, que me preguntaron sobre múltiples temas, tanto persoais coma literarios.


Un momento da entrevista radiofónica


A miña conferencia, con lectura de poemas meus incluídos, foi gravada e Versos e aloumiños recóllea no audio que vén deseguido.

 

Outro momento da charla

 

Agardo que resulte interesante para todas esas persoas que cren na poesía como unha ferramenta de formación intelectual dende xa as primeiras idades.








martes, 1 de diciembre de 2015

DE NOVO, A VOZ DE MARIANO CORONAS: "UN COMPROMISO COLECTIVO".


Mariano  Coronas
   Vimos mantendo dende este blog-revista a necesidade de que a biblioteca escolar sexa o eixe principal do funcionamento da escola.
     Mantemos, dende hai ben tempo, que xa se poden cambiar todos os plans de estudo, pero que mentres non haxa un mestre/a-bibliotecario/a dedicado a este espazo suxestivo e case máxico, o índice lector seguirá a ser baixo e a formación dos nosos alumnos continuará a resentirse.


     De aí que saudemos con ledicia cada artigo do gran Mariano Coronas (de quen non vou falar de novo, pois quedei xa sen palabras), porque pon decote o dedo na chaga dos problemas que abafan o sistema escolar.
     Tirado dos seus Cuadernos de Macoca (2) e publicado en Cuadernos de Pedagogía (nº 426- setembro de 2012), ofrecemos un artigo imprescindible: un decálogo de acción a desenvolver nas escolas a prol da lectura, dos libros e da biblioteca escolar. Un obxectivo común que marcasen todos os membros da comunidade escolar.

     Unha vez máis, a palabra atinada deste mestre de mestres que, aínda que xubilado, non pode disimular o seu compromiso serio coa educación e formación dun alumnado excesivamente despistado nestes eidos.

     
     Tomade nota, por favor.




COMPROMISO COLECTIVO


     Sería deseable que un objetivo común inspirase las actuaciones de todos los miembros de la comunidad escolar a favor de la lectura, los libros y la biblioteca escolar. Y para marcar el camino que nos condujese hacia ese objetivo, podríamos definir un decálogo de acciones como el siguiente:

     Un centro comprometido con lo anterior es aquél que considera a la biblioteca escolar como un equipamiento necesario y la cuida convirtiéndola en un espacio de alto interés para todos los miembros de la comunidad educativa.

     Es el que dedica anualmente una parte del presupuesto general de la escuela a la compra de nuevos materiales con el fin de mantenerla actualizada y llena de sorpresas.

     Es aquél en el que se considera la lectura como compañera de la aventura, fuente de información y vehículo de aprendizaje.

     Es aquél en el que el profesorado da ejemplo leyendo a su alumnado y acudiendo frecuentemente a la biblioteca escolar.

     Es aquél que se preocupa de acompañar a los niños y niñas a la biblioteca para que conozcan sus contenidos, sepan utilizarlos con diversas estrategias y disfruten con su lectura.

     Es aquél en el que se cuentan cuentos, se lee en voz alta, se atiende a la tradición oral y se estimula la realización de publicaciones escritas: revistas, libritos, monografías...

     Es aquél en el que, tanto el profesorado como las familias están comprometidos con el fomento de la lectura y animan a su alumnado, a sus hijos e hijas, a practicarla.

     Es aquél que enseña a tratar a los libros con delicadeza y respeto e inculca en el alumnado que una biblioteca es un espacio mágico donde se guarda una muestra del pensamiento, la imaginación y el conocimiento de muchos hombres y mujeres que en un momento de sus vida lo dejaron escrito.

     Es aquél que en cada clase dedica un rincón, especialmente cuidado, a la biblioteca de aula y que se ocupa de nutrirla periódicamente con nuevos fondos, con novedades llegadas de la biblioteca escolar central.

     Es aquél, en definitiva, que no solo cree que la lectura -en cualquiera de los soportes disponibles hoy- es una actividad altamente recomendable, sino que pone todos los medios a su alcance para estimularla y trabaja para que el alumnado que pase por sus aulas tenga un bagaje lector muy alto, tanto en cantidad como en calidad.

     Son solamente algunas ideas, pero pueden ser un punto de partida para debatir, acotar y tomar algunas decisiones que orienten el proceder individual hacia un horizonte de compromiso colectivo.

                                                                      MARIANO  CORONAS  CABRERO

viernes, 11 de julio de 2014

MANUEL VEIGA REFLEXIONA SOBRE XUDEUS, NENOS E PALABRAS



      
Manuel Veiga. (Foto de Sabela Veiga)
Que Manuel Veiga  aterre neste blog-revista, de cando en vez, é unha maneira de encher os sentidos de claridade intelectual e convertelos nun prisma de múltiples arestas.
        
       Este escritor e xornalista ten unha visión moi lúcida sobre os avatares da vida, endexamais trivilizándoos, pero poñendo o sentido común en cada unha das opinións que os sucesos desta nosa vida lle merecen.
       
        Manuel Veiga manéxase nun ámbito amplo de xuízos, máis ben reflexións, que provoca, naqueles que conversamos con el, unha necesidade de pensamento que enriquece.
       
        Pode ser de política, de economía, de literatura, de cine, de pedagoxía e, mesmo, de fútbol, entre otras moitas disciplinas, do que chegamos a falar naqueles momentos de faladoiro. Sempre sen dogmatismos, sen imposicións, os seus pensamentos están patentes para debatelos dun xeito intelixente.
        
       Cando escribe artigos, ocorre igual. É quen de fixarse nos temas que pasan desapercibidos á maioría. E dálles unha categoría presencial que se agradece.  Pon o dedo na chaga nas pequenas cousas que, curiosamente, son menos pequenas do que semellan ser e, a partir de aí, o seu discurso faise moi interesante.
        
       A Manuel Veiga preocúpanlle moitos feitos que están no seu universo. E, de maneira especial, fai da literatura o centro da súa vida intelectual. Nada ten  máis importancia  para el que a palabra escrita. É habitual velo visitando librarías, lendo nunha cafetaría ou levando libros diferentes na súa carteira.
        

       A literatura vén sendo, para Manuel Veiga, unha compaña cotiá que lle permite sentirse máis seguro e feliz.
        
       É un gran lector, céntrase e subliña parágrafos que son importantes e a min encántame  que mos lea para , deseguido, comentalos xuntos.
        
       Non nos estrañe, pois, este artigo tan esclarecedor, que parte da lectura dun capítulo dun ensaio de  Amos Oz e da súa filla sobre xudeos, rapaces, educación e, como non!, da palabra escrita.
        
       Artigo curioso que merece se lle preste moita atención.





Os xudeus, os nenos e a palabra escrita


 Estou a ler Os xudeus e as palabras, un ensaio que vén de publicar Siruela, redactado a dúas mans polo gran escritor israelita Amos Oz e a súa filla, historiadora, Fania Oz-Salzberger. Ambos son, segundo eles mesmos se confesan, xudeus laicos, é dicir, non crentes, o que non os aparta de ser tamén grandes defensores (aínda que non cegos nin excluíntes) do xudaísmo.
 
Amos Oz
     Autor e autora tratan, ante todo, de explicarnos que de existir algún fío condutor entre o antigo pobo hebreo e o actual, ese fío non pode ser outro que o da palabra e, en concreto, o da palabra escrita. Unha liñaxe así, entre Abraham, se é que existiu, ou en todo caso entre o Xénese e as propias novelas de Amos Oz; unha liñaxe polo tanto non verificábel pola arqueoloxía nin pola xenética, senón através da análise dos textos.

     Ninguén máis que os xudeus lle terían outorgado, desde hai cando menos dous mil trescentos anos, esa relevancia á palabra escrita. Os libros sagrados serían para eles, non só sagrados, senón tamén un motivo permanente de debate, unha fonte habitual de preguntas e incluso un espazo para exercitar o humor, aínda que isto último sucedese nunhas épocas máis que noutras. De aí, din os Oz, ese continua verbosidade que mostran e esa estraña maneira de falar do seu Deus e dos seus profetas e rabís, combinando irreverencia con devoción.


O neno non é un anxo inocente

  Unha das especificidades do xudaísmo radicaría en que a transmisión da fe –que é á súa vez un código legal e unha ética social– se realiza, sobre todo, en familia e, máis en concreto, na mesa. É o lugar onde os xudeus introducen sempre algún tipo de narración, sagrada ou non sagrada, acompañada tamén sempre de doces, que axudan a que a asimilación da lectura resulte máis fructífera. Nese vínculo habitual están moi presentes os nenos. O mandato bíblico ordena expresamente: “Nárralle ao teu fillo”.


  Familia, mesa, doces, lecturas unhas veces repetitivas outras non tanto, van unidas entón á aprendizaxe e neste capítulo ocupan un lugar predominante as criaturas, os nenos sobre todo, posto que as nenas, aínda que tamén están presentes e escoitan, teñen vedada, en boa parte, a posibilidade de participar. 

   O ámbito onde transcorre a instrución ou mellor dito un dos ámbitos, pois tamén existen, por suposto, as sinagogas ou as academias rabínicas, chamadas yeshivás, non é, polo tanto, un lugar célibe nin espartano. Nel transmítese a fe e respectase a autoridade, pero tamén hai espazo para as preguntas e para as risas. O fillo discrepante ou airado sempre merece unha resposta, aínda que vaia acompañada da correspondente reconvención.
Rabino. (Marc Chagall)

     No xudaísmo, segundo nos contan os Oz, ten máis importancia que noutras culturas, a relación, non xa pai-fillo, senón mestre-discípulo, sen que ambas cousas, e de aí outra das súas particularidades, resulten incompatíbeis. O discípulo non só debe escoitar, senón que tamén se lle aconsella preguntar e incluso cuestionar as ensinanzas do rabino. Deste hábito nacería a característica inclinación dos xudeus ao debate e á controversia.
          
O Talmud
       Aínda sen existir daquela unha literatura infantil, moitas das obras transmitidas tiveron moi en conta esa presenza dos nenos e así non é estraño atopar nelas xogos, bromas e enredos, aspectos miúdos da vida, dos que tamén se podía tirar unha ensinanza. “Por que un camelo ten o rabo pequeno?”, pregúntanse, por exemplo, os talmudistas. Ou ben: “Que debería facerse cun ovo que a pita puxo durante un día de festa sagrada?”. Ou “que ocorre cando un rato entra nunha casa, que xa foi expurgada de pan leudado antes da festa do Pésaj (a que conmemora a saída de Exipto), cun anaquiño de pastel no bico? E se despois ves un rato que sae da casa cun botín parecido, como saberás se é o mesmo rato ou o mesmo pastel?”.
          
Festa do Pésaj
        A palabra escrita nunca foi, na cultura xudía un privilexio dos ricos e sempre vinculou os seus membros desde unha idade moi temperá. De cada rapaz, agardábase que asistise á escola entre os tres e os trece anos. O xudaísmo, dinnos os Oz, non considera os nenos adorábeis como seres inocentes, tal e como ás veces se observa no cristianismo, senón agradábeis cando recitan e xogan cos textos, cando mostran as súas habilidades coa palabra. A inocencia, tal e como a entenderían os cristiáns, equivale a ignorancia, e os xudeus nunca farían loa da ignorancia, senón o contrario.
 
Fania Oz-Salzberger
    Desde moi antigo, en moitos países onde había xudeus, era natural que as nais enviasen ao neno á escola con algunha galdrumada ou pastel ou ben con améndoas ou pasas, para que a primeira letra que o infante lía por si mesmo, a primeirísima palabra no primeirísimo libro, viñese rematada por un doce, de maneira que, din os autores, “tiña que saber como unha delicia”.
 
Doces xudeus
Medo á disgregación e complexo de culpa

A maiores desta visión positiva, sen dúbida, podemos pensar que a forma de instruír desde moi cedo, desde que o neno comeza aos dous anos a entender as palabras e desde os tres cando comeza a lelas, é dicir practicamente desde o destete, e cunha especial pedagoxía gastronómica, deriva do medo dos xudeus a perder a súa relixión e cultura, a diluírse dentro de sociedades nas que eles eran habitualmente minoría. Trátase do medo “a que se afogue a chama da memoria colectiva”, en palabras de Amos e Fania Oz. Ese “nárralle aos teus fillos” bíblico é ante todo un modo de imbuír na mente das criaturas o seu “destino xudeu”. O seu lado escuro significa: converte os teus fillos en portadores dunha antiga maldición, a de ser perseguidos, ou cando menos en portadores dunha historia triste.


Unha das consecuencias de todo isto atoparíase na característica ansiedade que manifestan os xudeus. A familia xudía (termo moitas veces identificado na Biblia coa nación) asociase así, desde hai séculos, co complexo de culpa.

Chegados aquí, só podemos dicir que a propia lectura deste libro nos incita igualmente a poñer sobre a mesa as nosas propias preguntas, a poder ser acompañándoas dalgún doce.

                                                                                          MANUEL VEIGA TABOADA

domingo, 17 de marzo de 2013

A luz das palabras (18): Mariano Coronas Cabrero


Mariano Coronas
Hablar de Mariano Coronas no me resulta fácil.

Es un hombre de principios. Es un hombre con una fuerza y una energía que ya provocaba mi admiración, antes de conocerlo personalmente.
Es un hombre auténtico, honrado, dedicado a promover toda clase de innovaciones para que la educación sea más abierta, más rica y mejor.
Hablar de Mariano Coronas Cabrero es hablar de Bibliotecas Escolares.

Hablar de Mariano es hablar de su admiración por los maestros y el arte de enseñar deleitando. Como muestra, esa carta abierta a los maestros y maestras que se puede leer en internet.

Hablar de Mariano es hablar de esa maravillosa y útil revista bibliotecaria que se llama Bibliotelandia, en la que podemos ver dibujos, textos varios, poemas, colaboraciones y actividades que nos enseñan a ser mejores maestros. A sentir la importancia de las bibliotecas en las escuelas, esas que necesitarían más atención y personas formadas para atenderlas y que él lleva con entusiasmo como BEV, es decir, Bibliotecario Escolar Voluntario. Bibliotelandia ya cumplió más de 25 años saliendo con el esfuerzo de su equipo  y sus alumnos y alumnas.

Hablar de Mariano es hablar de maratón de cuentos, de la Avenida Literaria, del sabor de Aragón, de la atención a la naturaleza y de amar, igual que yo, a Labordeta.

Hablar de Mariano es conocer la dignidad humana.

Hablar de Mariano es hablar de los Movimientos de Renovación Pedagógica, que tanto cambiaron el enfoque educativo en este país.

Hablar de Mariano es hablar del Sobrarbe, de la revista El Gurrión, que yo leo cada mes con un cariño entrañable.

Hablar de Mariano es aprender hermosas palabras que se dicen en A Buerda / Labuerda. Palabras propias de esta comarca como aguatillo, carrasquizo, dulzaina, mallata, tajadera y tantas otras. Él mismo se define como un coleccionista de palabras.

Hablar de Mariano es hablar de Aula Libre y su colección Creativa, que te anima, entre otros aspectos, a mirar alrededor de ti para descubrir cosas hermosas, seres diminutos. Mirar con los ojos visibles de la cara y con los ojos ocultos de la sensibilidad.

Hablar de Mariano es hablar de leer las miradas de un niño, las arrugas de un rostro, la alfombra amarillenta del otoño, el susto y el sobresalto, un apretón de manos o el significado de un abrazo.
Mariano, mi amigo, es un poeta de los sentidos. Hablar de él es querer a Mercè, su compañera inseparable que lucha con él, codo con codo, para conseguir los mismos objetivos.

Hablar de Mariano es hablar de luz en épocas de tinieblas, como la que estamos viviendo en este momento.

¿Sigo? Llenaría folios y folios hablando de este maestro de primaria al que adoramos los que lo conocemos y adoran sus alumnos.

Conocí personalmente a Mariano Coronas en Cuenca. Ambos impartíamos talleres literarios para enseñantes en unas Jornadas organizadas por la Universidad de Castilla-La Mancha. Fue conocerlo y sentir la caricia de su cercanía, de su amistad. Luego, coincidimos en Baeza, en otras Jornadas y seguí sintiéndolo muy cerca.  Desenfadado, divertido, irónico. Un abrazo suyo sabe a lealtad. En las primeras, estaba Mercè, un encanto de persona, dulce y cariñosa.

Mariano es un soñador que, aparte de soñar, tiene los pies en el suelo.

Vale la pena que se lea el interesantísimo texto que regaló a Versos e aloumiños, al que hace más rico. Un texto que es una joya de principio a fin.

Es un hombre con tanto que decir y enseñar…!

Galardonado en múltiples ocasiones, gracias al trabajo que realiza en conjunto con sus alumnos y por su trabajo individual, Mariano es una persona sencilla que no tiene un ápice de presunción ni ánimo de protagonismos estúpidos.

No puedo dejar de resaltar aquí, el 1º Premio Nacional de Nuevas Prácticas para la Innovación y Dinamización de Bibliotecas Escolares, a la Biblioteca que dinamiza desde hace más de veinte años en el CEIP "Miguel Servet" de Fraga (Huesca).

Antes de que leáis el texto que nos envió, voy a poneros un poema de su autoría, contenido en un libro de Aula Libre (nº 3 de Creación), Mirando alrededor  y un cuento de medio minuto que está en el mismo volumen.

TARDE DE INVIERNO

Tarde breve de invierno,
llueve suave;
el crepúsculo deja sin luz
todo el paisaje.
Se escuchan  los últimos pájaros
en los zarzales;
las chimeneas humean
y se vacían las calles.

……………………………………….

Cuando en otoño los árboles
desgranan sus hojas amarillas;
¡explícale al barrendero
la magia de la poesía!



UN CUENTO DE MEDIO MINUTO


Había una vez un SALTAmontes tan cansado de su nombre que un día decidió ponerse a ANDAr para ver qué pasaba…Y le siguieron llamando saltamontes…

Y, ahora, sigamos gozando de su palabra con el texto enviado.



LEER “CON LAS MANOS EN LA MASA”

El libro y el pan, con la mano se dan

Recuerdo todavía ver funcionar el horno de mi casa. Mi abuela y mi madre hacían de avezadas panaderas. Tomaban harina y agua, sal y levadura y amasaban con dedicación y cuidado la mezcla hasta el punto adecuado. Si en lugar de pan, querían hacer postres: tortas, magdalenas, pastillos, etc. podían añadir otros ingredientes. Las manos eran las partes del cuerpo que moldeaban aquellos ingredientes, las que entregaban la masa fermentada al horno, las que sacaban el pan o los postres cocidos del mismo y las que nos lo ofrecían en la mesa.

Mariano Coronas Cabrero
Probablemente algo de lo anterior debería de haber en el ritual de animar a leer. Tomamos el libro en nuestras manos, acariciamos la portada, pasamos sus páginas hasta encontrar la que queremos, elevamos la voz para leer lo que habíamos preparado y, una vez finalizada la lectura, cerramos de nuevo el libro y lo ofrecemos con la mano a un posible lector, a una emocionada lectora. Creo que niños y niñas deberían ver llegar a su maestra o a su maestro cada día con libros en las manos. Esa estampa visual del maestro o de la maestra trajinando con libros (y no precisamente los de texto) suele dotarlos de una elevada autoridad moral y de un reconocimiento especial.

Es cierto que resulta bastante complicado, en estos tiempos, fomentar el gusto por la lectura entre chicos y chicas. La curva descorazonadora de la afición se torna claramente descendente a medida que aumenta la edad de los mismos. Yo siempre he confiado en el “poso fértil”. Maestros y maestras debemos trabajar pensando en alimentar ese depósito individual y particular de cada alumno, de cada alumna con buenas sensaciones, con materiales significativos, con ejemplificaciones naturales y originales… Si conseguimos que los chicos integren su experiencia escolar como una suma de momentos memorables (es decir, relacionados con la memoria y, por tanto, con la posibilidad del recuerdo), es posible que en el futuro, de ese almacén significativo, de ese humus sedimentado, broten comportamientos, se retomen actuaciones, se generen actitudes que pudieron quedar dormidas un tiempo. Es posible que esa conversión excesivamente temprana de muchos niños y niñas en “ex lectores”, se dé la vuelta en algunos casos por efecto del “poso fértil”.

No he encontrado en todo este tiempo que llevo en la escuela, mejor forma de fomentar la lectura que leerles yo todos los días en voz alta. Me refiero a empezar la clase matinal pidiéndoles a los chicos unos minutos de atención a la voz del maestro que lee un capítulo de un libro nuevo, un poema, una noticia de prensa, un cuento, una reseña de un libro…y que muestra el libro porque ya ha entrado en la clase con él en la mano y a continuación lo deja en la mesa o lo ofrece a quien quiera llevárselo para terminar de leerlo, para explorarlo un poco más.
En Baeza
Ni una palabra (o las menos posibles) hablando de las virtudes maravillosas de la lectura. Sermonear en ese sentido no suele producir ningún efecto y, en ocasiones, es probable que produzca el efecto contrario. Esa actitud de involucrarte de lleno en la actividad que propones, de practicarla en lugar de hablar ampulosamente de ella, de dar ejemplo con su práctica siempre suele ofrecer mejores resultados. Cuando bajamos a la biblioteca escolar y nos planteamos la exploración de alguna de sus secciones: la de cómics, la de poesía, la de ciencias naturales, la de historia y geografía…, además de las ya consabidas de literatura Infantil, también es conveniente desarrollar, de entrada, un ritual semejante. Es muy importante que el libro sea, al menos por un momento, prolongación amable de la mano; mano que abre, que pasa las hojas, que toca, que palpa, para que se lea y se comente y, finalmente, se ofrezca. A continuación, cada cual, moviéndose ya con fluidez por los anaqueles de la primera biblioteca de su vida (descontando en algunos casos la pequeña estantería de su habitación en la casa familiar) tomarán un libro de su elección y colocándose en la posición más cómoda, iniciarán la lectura silenciosa de los libros ofrecidos, de los libros elegidos o bien los tomarán en préstamo, al finalizar la sesión para llevarlos y leerlos en su casa.

La lista que podríamos elaborar de actividades, defendidas por unos y por otros, de animación o fomento de la lectura sería interminable (y habría que hacer una criba importante de muchas de ellas), pero hoy sólo quiero hablar de ésta: la mano que acaricia, que transmite apoyo y da seguridad, la mano que se estrecha en señal de amistad, de saludo o de agradecimiento, la mano que se agita para indicar situación o decir adiós, la mano que acompaña los primeros movimientos, la mano en el hombro… esa mano que da tantas cosas, deposita en la otra mano un libro y una esperanza.

Mariano Coronas Cabrero
Maestro de Primaria y Bibliotecario Escolar Voluntario (BEV)


Con Andrea, Juan Mata, Antonio y Mercè en Cuenca