 |
| CHUS PATO (Foto de Pieter Van der Meer) |
Coñecín
literariamente a Chus Pato, grazas a unha amiga, profesora do colexio
“Guillelme Brown”, tan querido por min, cando me agasallou un libro do que non tiña noticia.
Corría
o ano 1991. Estabamos en novembro e Rosa Luengo regaloume “Urania”, cuxa autora
era María Xesús Pato.
Encantoume
o libro. Sacudiume. Lin unha poesía diametralmente diferente ao que estaba a
ler.
Este
foi o primeiro poema lido por min:
Ondean os lombos dos bois
coa voluptuosidade do océano.
Aínda a meio corazón
a corazón partido
ondean os lombos dos bois
coa voluptuosidade do océano.
(A contradición principal
Os centros de tormenta a escala planetaria)
Doce xugadas de bois
árbore
outeiro.
O
poemario engaiolárame. Sentín rachar moitas correas que apreixaban a poesía. Eu
precisaba, coma lector, algo así.
Dende
aquela, intentei seguir a esta poeta. Interesábame. A súa poesía non era doada.
Lía algún dos seus libros, deixábanme algo desconcertado, pero había unha forza
interior que me empurraba a facer outra lectura, e outra e outra máis.
Nunca
me defraudaban. Remataba
decote rearmado para seguir a miña loita a prol da presenza dos versos en todos
os lugares. Unha loita na que sigo mergullado e non abandonarei mentres me
queden forzas.
Despois,
á parte das lecturas en revistas dalgúns dos seus poemas (“Festa da palabra
silenciada”, por exemplo), viñeron outros poemarios como “Heloisa”, “Fascinio”,
"Nínive” ata o máis recente, “Carne de Leviatán”, e seguín gozando cos que ela me
enviou como “Hordas de escritura” ou
“Secesión”.
Persoalmente,
coñecina en Cuba, con motivo da Feria do Libro de La Habana no ano 2009.
Pareceume unha muller próxima, aínda que non tiven con ela excesiva relación.
E
foi no ano que remata, formando ambos parte do xurado que decidía os Premios da
Crítica Galega (creación literaria), onde puiden falar máis con ela.
Aí
decateime de que era unha muller sensible, amable e cun discurso moi claro e
directo sobre poesía. Non me estrañou nada, por outra banda.
E
descubrín, ademais, a súa faceta de avoa garimeira. Que orgullosa está do seu
neto Antón. Díxome nun momento: “Esquecín
a túa antoloxía Un rato díxolle á lúa na casa. Estou facéndolle ao meu neto
unha biblioteca con libros dedicados polos autores e autoras”. Brilláballe
o rostro cando mo dixo. Que grande idea!
E,
despois, foi moi sincera cando me confesou que nunca seguira a poesía para os
nenos ata ese momento. E agora semellaba interesarlle.
Iso
é moi común, pensei para min. Non sei se llo dixen, pero está claro que cando
se ten un fillo ou un neto ou neta, cambia moito a perspectiva das persoas e,
xa que logo, tamén no literario.
Tras
ler “Carne de Leviatán”, introducinme en “Secesión”, un libro que escaravella
no acto creativo e propón un discurso moi interesante sobre a creación e sobre
os diversos elementos que axudan a soportar a nosa vida.
Unha obra pouco habitual que nos presenta textos coma este:
5
de abril
Un idioma danza sobre
este gume, ouvea no deserto, sobre esta independencia.
Un poeta é o máis parecido a unha
privación da lingua que se pacta. O idioma pasa ao seu través – como camiñamos
un campo aberto – pasa polo inorgánico, pola república vexetal, aplaca as
bestas, enfeitiza, acouga.
Destórgame / este drama / lóstrego
escuro (ti)
Chus
Pato non podía faltar en Versos e
aloumiños. É
máis: tiña que estar.
Pedinlle
un texto para esta sección e tivo a amabilidade de enviarme este magnífico
poema. E dime, tras desexarme un 2014 feliz : “… escribín un poema, o primeiro do ano e eu cho achego por se o sentes
acaído para Versos e aloumiños…”
Sentinme
un privilexiado diante deste agasallo, que este blog quere compartir con todos
os seus lectores e lectoras.
E
quero escribir aquí outro pequeno texto de “Secesión” que me chegou ben
adentro:
1
de abril
O poema di identidade, cando a estrela nos
leva ata unha potencia da lingua que é identidade, contra os soños e os
sepulcros.
Pero
ante
a calidade e a comunicación tan entrañable que mantiven con ela,
atrevinme a pedirlle algo máis a Chus Pato. Sabíame a pouco.
E
ela, xenerosa por enésima vez, non só me enviou unha colaboración, senón dúas.
Unha fermosa carta postal escrita en Samarkanda, O ceo de
Ulughbek, e un segundo poema emocionante , É un cristal este nome.
Sen
palabras, porque esvaecen perante tanto agarimo, deixo aquí todo un marabilloso
recital dunha poeta que marcou un camiño indiscutible na poesía galega de
sempre.
Grazas,
Chus. Todo un privilexio.
E vós, lectores e lectoras de Versos e aloumiños, que gocedes coa lectura destes textos.
 |
| Chus Pato (Foto de Ricardo Silveira) |
Aninovo
Algún rastro na neve
unha camelia branca
non os nomees
non a concibas
vai onda eles
chámaos
adora
adora os rastros os restos a
reliquia
é lixeira a flor
pesada
moi pesada
a ausencia
 |
| Chus na Praza do Registán en Samarkanda |
O
ceo de Ulughbek: carta postal
A cidade, como corresponde, é turca –maioritariamente
tixica e usbeca– con lixeiras achegas mongois. As arterias principais enormes,
abeiradas por centos de árbores coidados con esmero: plátanos, bidos,
salgueiros, moreiras. O vento é constante de tal maneira que o rumor das follas
e os trilos dos paxaros sonlle no verao música á antiga Maracanda, chamada
desde hai séculos Samarcanda. A condución é
temeraria e segura. Máis que rúas estas avenidas son camiños que unen lugares
de tránsito continuo, diríase que ese é o ser da cidade, ese tránsito e de
ningunha maneira un espazo no que os e as que a habitan se deteñan nalgunha
praza ou lugar común, só os mercados, os bazares teñen forza para xuntalos, sen
que por esa razón se reúnan máis aló do intercambio de mercadorías. Eles, elas
veñen e van, fano xuntos pero non reunidos. As rúas entre as vivendas tamén son
camiños, aquí as árbores son substituídas por parras procedentes dos pequenos
xardíns dianteiros que poden, en moitos casos, chegar a enlazarse e formar un
dosel que protexe e separa do calor máis ardente. As vivendas son en xeral de
planta baixa e nada que mencionar sobre o exterior, un patio amplo articula os
cuartos habitables e interiores.
Preto do gran boulevard e en
medio de paseos que de vez son xardíns, érguense os monumentos timurís ou
timúridas. O mausoleo Guri Emir, onde xacen os restos de Timur –en europeo
Tamerlan– incomparábel e exemplo para
calquera outro mausoleo futuro que fronte a el esmacia; a sen par praza do
Registan (praza de area) coas tres madrazas, entre elas a construída polo
astrónomo Ulughbek, neto de Timur, coa súa fachada acugulada de estrelas; a
mesquita de Bibi Khonun ou o conxunto funerario de Shakhi-Zinda (tumba dos reis
vivos) entre os que se encontra o sartego do curmán do profeta. Todos estes
edificios erguen o seu poder, único no mundo, as súas fachadas e os altísimos
tambores nos que descansan as cúpulas galladas, practicamente cubertos da
fermosa escritura cúfica das que os ollos non quixeran separarse endexamais. A
arquitectura timurí ou timúrida é síntese perfecta entre os elementos zoroástricos,
persas, islámicos e mongois. Desde as súas ruínas a antiga cidade de Afrosiyab,
orixe de Maracanda e contemporánea da nosa cultura castrexa, contempla e
protexe o esplendor que fundou Timur e sábese eterna.
As tribos de Asia Central
levan escrito, ao longo da súa Historia, con tantos alfabetos que podería
pensarse que as súas palabras non foron fixadas en ningún deles, senón máis ben
nun demorado tránsito entre as grafías cúficas, gregas, chinesas, persas,
cirílicas e latinas. Hai algo que me fai relacionar o deseño urbanístico de
Samarcanda e este ir e vir polos debuxos marabillosos de tanto silabario. Un /
unha habitante de Samarcanda fala, na actualidade, polo menos tres idiomas: taxico,
usbeco e ruso, e domina dous alfabetos, o cirílico e o latino.
Elas visten eses indicíbeis traxes das mil e unha
noites adaptados á vida cotiá. As teas son, polo xeral, unha mestura de algodón
e seda e os seus estampados representan os reflexos dos astros nas augas dos
ríos, sempre en movemento, nunca os mesmos.
Estando aquí en Maracanda éme imposíbel non pensar
en Don Álvaro Cunqueiro, os samacardenses ou samacardís son corteses coma os
personaxes das súas novelas e demoran tempos incontábeis en saúdos e despedidas.
Onte visitamos unha fábrica de
alfombras de seda –sen dúbida, as voadoras–. Ao írmonos o seu propietario, un
ancián afganí ou afgán, vestido á vella usanza, veu darnos as grazas pola
visita, eu desexei entón mercar non unha –o prezo da máis pequena destas
alfombras é duns 1500 dólares– senón todas as alfombras
da fábrica e poder así remediar minimamente o mal infinito inflixido ás tribos
que viven no territorio chamado Afganistán e que son mesturadas, coma en toda
Asia Central.
Estando aquí en Maracanda éme
imposíbel non pensar en Herat, a súa cidade xemelga e tamén capital do imperio
Timúrida ou Timurí. Nada sei do estado das súas magníficas madrazas, dos seus esveltos
minaretes, das construcións erguidas pola nora de Timur e que foron asombro da
súa época, tanto como para ser ela considerada pola súa cultura e magnificencia
como a raíña de Saba de Asia central. Nada logo de tantos anos de guerra.
Estando en Samarcanda penso en Herat, en Kabul, en
Lahore, en Delhi.
É
un cristal este nome
Desde o cerebro contra o
amencer
pai nai irmaos
era violento todo canto eu
amara
e os soños e os grandes
colectivos fozan profundo
cal lle tiras a tona a unha
mazá
así te esfolan
e non das un chío
soportas
onde me torturan
tal nubes
as asas brancas da noite
un sol que adormece
todos os coitelos envaíñanse
cada un no seu poro
se o poema ten a estrutura do
espertar
garza que volve no setembro
pousa no prado
xeróglifo
non hai ceo maior respiración
a túa vibra a bóveda
de ouvido a ouvido a miña vida
é sosego na súa rotación
enlouquecida nos polos
da banda do amencer ciclamino
e xeo ábreme
fume camiñando os tellados
memoria única
os nomes
un Nilo cae unha volta
e outra
 |
| Tras o Xantar das Letras. Premios da Crítica Galega en Vigo |
.jpg){kind=spacer}
