Literatura e escola. Literatura
nas aulas. Literatura asasinada.
Didáctica que afasta as obras literarias
do alumnado.
A xente le pouco. Mesmo os escritores e
docentes están por debaixo do listón se de nivel lector falamos.
Lectura obrigatoria. Lectura que se
prescribe sen ler os libros. Pais e nais que non están polo labor. Que
argumentan que os libros son caros. E como oín non hai moito “libros, mercar libros. Unha vez lidos non
valen para nada” (unha nai, dixit).
Para quen escriben os escritores e as
escritoras en realidade?
Milleiros de preguntas que están no aire e
que non atopan respostas.
Manuel Veiga escribiu, non hai moito
tempo, un artigo que tivo moito éxito en Versos e aloumiños. Gustou o fondo e
a reflexión que levaba implícita.
Agora, Francisco Castro editor, escritor e ex docente, reflexiona nestes
dous textos (que xa apareceron no seu blog “A
canción do náufrago”) sobre a difícil, e ao tempo apaixonante, relación
entre a literatura e a súa presenza nas aulas.
Un pracer poder seguir reflexionando sobre
o tema con textos tan interesantes coma estes.
 |
| Francisco Castro (Foto de Bernard Betancourt) |
Leamos os dous textos de Francisco Castro e tiremos conclusións.
I
Falei disto hai un par de semanas no
encontro sobre o Ensino da Literatura no Consello da Cultura Galega.
Preocupados porque saiban citar obras, datas, correntes, atopar sinalefas,
contar sílabas e aprobar exames de “comprobación lectora”, identifican
Literatura con Matemáticas ou Historia ou calquera outra cousa (sexa dito con
todos os respectos) nos que haxa que chapar, repetir coma monas, aprobar, e
logo esquecer.
Queremos que non lean? Daquela
preocupémonos porque adquiran “formación literaria”. Obriguémoslles a ler o que
a nós nos gusta ou gustou. Metámoslle, a presión se é preciso, o canon da Gran
Literatura Mundial. Desprecemos best-sellers, libros de moda e sagas
triunfantes no momento. Poñámonos excelsos.
Queremos
que lean? Deixémoslles escoller. Ceibes pola biblioteca. Acompañémolos. Que
vaian formando, coa nosa guía, discreta, distante pero firme, o seu gusto.
Aconsellemos, suxiramos, digamos o que nos parece se nos preguntan. Leamos con
eles na cama cando se deitan. Leamos en silencio cos máis grandes coa tele
apagada. Falemos de historias e de aventuras, máis que de libros.
E que
eles vaian gobernando, tamén neste ámbito, a súa vida.
II
Vaia por
diante que nestes anos atopei, atopo e estou certo que atoparei, ducias de
profesoras e profesores de literatura exemplares no seu traballo, pola paixón
que demostran, polo conscientes que son do difícil do seu traballo, sobre todo
nestes tempos nos que teñen todo en contra.
Iso vaia por diante. Admíroos, admíroas.
Aprendo delas e deles todos os días. E, como digo sempre, se son lector, en boa
medida é grazas a dous profesores, un na EXB e outro no BUP que souberon alimentar
aquel neno melancólico e retraído que eu era de libros preñados de historias
que me fixeron soñar, de poemas que lle aprenderon a latir mellor ao meu
corazón famento de vida.
Dito isto, cómpre que insistamos na
necesidade de lle dar unha volta ao ensino da literatura. E vouno dicir
directamente e sen concesións: hai que abandonar, de vez, esa idea didáctica
(?) de seguir aplicando un sistema que se basea, no básico (por redundar) na
repetición por parte do docente dunha serie de coñecementos (?) en voz alta
diante dunha rapazada á quen, a priori, non lle teñen por que interesar o máis
mínimo todos eses datos que teñen que memorizar para logo cuspir nun papel e
logo esquecer (ademais, na era da Wikipedia iso xa non ten sentido ningún).
A
literatura, quero dicir, a Literatura, así, non se pode aprender.
