domingo, 30 de diciembre de 2012

El segundo número de La Página Escrita, publicado

Acabamos de enterarnos de que ha salido a la luz el segundo número de la revista La Página Escrita, en la que, como ya mencionamos en su momento en este blog, Antonio García Teijeiro colabora como responsable de todo lo referente a la poesía. La revista está publicada en internet por la Fundación Jordi Sierra i Fabra, y podéis acceder a este segundo número a través del siguiente enlace.

Las estrellas de Javier Naranjo

Hace ya cinco años que estuve en Medellín. ¡Qué barbaridad como pasa el tiempo! Aún llevo muy dentro con emoción esos "Gracias por venir" que me decían sus gentes en diferentes momentos de mi estancia en "la ciudad donde siempre es primavera". Palabras de agradecimiento que yo les devolvía, en muchísimos casos, con un abrazo emocionado.

Participé en el Festival Mundial de la Poesía, algo que hay que vivir para poder comprenderlo. Aquí las palabras no llegan para dar una visión certera de la realidad.  Imposible contarlo. Yo leí, ante un auditorio lleno de personas ávidas de poesía, dos poemas de Na fogueira dos versos. Y también trabajé intensamente en la Fundación Taller de Letras Jordi Sierra i Fabra para Latinoamérica ubicada en esta controvertida (para mí, maravillosa) ciudad colombiana. Del trabajo de tan necesaria institución ya hablé y escribí en revistas y en periódicos en aquel momento. Solo decir, que años después, el trabajo, la ilusión y el cariño con que desenvuelven sus tareas siguen siendo algo modélico y ejemplar. Puedo decir que mi visita a Medellín fue una de las experiencias más emotivas y maravillosas que he vivido a lo largo de mi vida.

Mi intención era (y es) no hablar de mí, pero en  unas Jornadas literarias de mi cargada agenda de trabajo, conocí  a un hombre especial.  Un hombre con la poesía a flor de piel. Con la poesía tatuada en el corazón. Un hombre, poeta, muy buen poeta que me cautivó. Su nombre, Javier Naranjo. Como acabo de decir, un gran poeta, pero también  un extraordinario gestor cultural. Lo que más me llamó la atención de todo lo que hacía (y era mucho) fue esa labor docente con niños y niñas que realizaba sobre literatura infantil. Charlamos al final de un taller que yo dirigía y resultó una conversación muy estimulante, al menos para mí. En ella, hablamos de poesía, contrastamos puntos de vista, comentamos diversos enfoques literarios y coincidimos en las múltiples actividades que se pueden llevar a cabo con los pequeños en torno a la lectura y a la escritura.

Más tarde me enteré por medio de la colaboradora colombiana, coordinadora de mis dos eventos, que su poesía figura en numerosas antologías  de Colombia y fuera de ella y que fue, entre otras muchas cosas, director de la Casa de la Cultura de El Carmen de Viboral, donde fundó el prestigioso grupo literario SALVIA.

Así que no puedo resistirme a poner aquí dos poemas de su autoría.


Antonio y Javier Naranjo

El primero se llama Hijos y dice:
Uno
los protege
de morir

uno les evita
el agua vieja
el agua
en la que ciegos se abandonan

uno los alimenta

los disputa
al rostro
que los sigue

a la boca ávida
que los llama

Y el segundo se llama La vida. Leamos:

La vida es la que amontona
los platos sucios
en la cocina

la vida que come
que gasta
que no respeta
lo que se sirve
y va a ser devorado.



En este artículo, voy a centrarme en su labor con los pequeños.
Javier Naranjo me regaló un libro único. Un libro que me impactó.
Un libro curioso, interesante que está formado por definiciones que los niños dan a los hechos, a los objetos, a las instituciones, a los conceptos o a las personas que pueblan esta sociedad bastante enferma. El álbum, precioso, editado por Alfaguara en Colombia en 2005, se llama Casa de las Estrellas. En él, Javier Naranjo, a lo largo de varios años, ha invitado a los niños a definir palabras; sus respuestas, sorprendentes entre lo divertido y lo cruel.
Javier Naranjo pone en las primeras páginas del libro unas citas de Mallarmé, Ítalo Calvino y Hölderlin que hacen referencia a las palabras. Escribo aquí, por corta y por su carácter poético las del autor francés: "Las palabras son monedas gastadas que los hombres intercambian en silencio".
Así comienza el libro. Y tras las citas, una presentación muy interesante, en la que explica un poco la mecánica desarrollada para conseguir definiciones, algunas de las cuales te dejan frío.

Leamos algunos párrafos de lo que dice Javier Naranjo en esta presentación:

"Este trabajo surgió como un juego y quiere entregarse como juego.  En diversos momentos, y a lo largo de varios años, invité a los niños de primaria a dar el significado de algunas palabras, a que su propia mirada revelara.
Las palabras surgieron sin ninguna deliberación particular, salvo - quizás - el que fueran suscitativas. ¿Cuántas y cuáles lo son en el vértigo del lenguaje? (...)
Respetamos la voz de los niños, sus titubeos, dislocaciones, su secreta arquitectura. Sus hallazgos en el milagro de revelar en lo enunciado. Respetamos su voluntad de olvido o profunda memoria. Sinceridad en la intención (...)
Que la indiferencia de los niños con las palabras permita abrir la puerta al gozo que teníamos mientras jugábamos".

De este modo termina su presntación del libro Javier Naranjo.

Ahora, toca leer algunas definiciones  de tan sugestiva propuesta, colocadas en el libro por orden alfabético.


AGUA.   Transparencia que se puede tomar. (Tatiana, 7 años).

AMOR.  Es cuando una persona se quiere y hasta se puede casar y tener hijos y todas esas bobadas. (Ana Cristina,7 años). O esta otra de de Sebastián, 5 años: Dar un besito a la mamá y a la novia.¿Sabe quién es mi novia?, mi mamá.

ANCIANO. Es una cosa muy buena, porque le salen a uno arrugas. (Juliana María, 10 años)

BLANCO.  Es un color que no pinta . (Jonathan, 11 años)

CUERPO.  Es como una cosa que le anda a uno ( Andrés David, 6 años)

DESPLAZADO.  Es cuando lo sacan del país para la calle  (Óscar Darío, 11 años)

DIOS.  Es invisible y no sé más porque no he ido al cielo. (José, 3 años)

GUERRA.  Es un juego que jugamos los niños de ahora.  (Paula Andrea, 9 años)

HOGAR.  El hogar es algo que de repente se separa. (Juliana E., 10 años)

IGLESIA.  Donde uno va a perdonar a Dios  (Natalia, 5 años) y

LENGUAJE.  Cosa que sale de la boca. (Tatiana R., 7 años) 

MADRE. Nace, crece y tiene un hijo y muere. (Fabián, 12 años)

MIEDO. Es que mi mamá maneja un carro y unos señores de la cañería no pueden comer y le rompen el vidrio del carro y la matan y matan a mi papá y vivo solo  (Orlando, 6 años)

MUJER. Esposa de un hombre y de otro más. (Yorlady, 8 años)

NOVIO.  Cosa con la que se hace el amor  (Andrés, 11 años)

PADRE.  Es una persona muy especial porque nos tuvo en su corazón cuando nos tenían en el vientre.

Y vamos a poner la última. Es muy poética.
Corresponde a la letra P y es PALABRA. Dice León Alfonso, 11 años: En donde se ocultan las palomas.

Perdón, como hablamos de poesía, terminaré con la definición  de Eulalia, 12 años : Expresión de reprimidos.

Ahí es nada. Una gran experiencia que dice mucho de Javier, siempre pensando en agrandar el mundo de pequeños y adultos, a través de la palabra poética.

     
ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

jueves, 27 de diciembre de 2012

Outra vez falamos de Malasartes

Quen me coñece sabe da miña paixón por Bob Dylan. Así que un amigo (Grazas, Xan) me envía un enlace para que entre en internet. Fágoo axiña e leo que un cantautor asturiano, Toli Morilla, presenta un traballo curioso: Diez cantares de Bob Dylan n´asturianu. Escribo un mail a unha amiga que vive en Sama de Langreo e, aos poucos días, recibo o CD. (Grazas, Rosa). Estaba a escoitar unha versión moi digna de "Hurricane", cando chega a revista Malasartes. Unha xoia. Un proxecto do que debemos sentirnos orgullosos os que amamos a LIX. Coidadosamente editada, é un agasallo para a vista. Un proxecto aberto, serio, rigoroso. Única revista literaria escrita ao 50% en galego e portugués.

O seu director é o prestixioso escritor luso José António Gomes e a subdirectora, Blanca-Ana Roig, a quen tanto lle debe a nosa literatura infanto-xuvenil. Ademais da elegante dirección artística de António Modesto, debemos salientar un comité científico vencellado a diversas universidades e un equipo de redacción de alto nivel. Son dous números ao ano, nos que atopamos perfís e entrevistas con creadores/as, textos orixinais, estudos profundos sobre as distintas facetas da LIX (álbums, poesía, oralidade…) ademais de experiencias creativas, prácticas lectoras, referencias a coleccións literarias ou críticas de libros de ambas beiras do Miño. Unha publicación de lectura proveitosa, indispensable para mediadores, estudosos, investigadores e toda persoa interesada nestes temas. Hai que denunciar, iso si, a deficiente distribución da revista en Galicia. Unha mágoa, porque proxectos así deben estar moi preto de nós para aproveitalos a fondo.



Escribín este artigo hai un tempo xa, no desaparecido semanario A Nosa Terra.

E mira por onde, volvo insistir sobre o mesmo tema uns anos despois. Fágome preguntas que non me atrevo responder. Unha delas, sería esta: Como é posible que certa pasividade dos docentes que fomentan a lectura non dean a importancia que merece Malasartes?


Procuro non contestar, polo menos, publicamente.




                *          *          *          *

No marco das “I Jornadas Internacionales de LIJ, promoción de la lectura y prácticas educativas “, celebradas en Vigo no mes de novembro, Malasartes volveu a estar presente no programa. Como debe ser, digo eu. Malasartes volveu sorprender, mesmo abraiar a aqueles ou aquelas que non a coñecían. Volveu ser esa referencia indispensable para os que xa sabiamos dela. Malasartes é , sen discusión, unha ferramenta esencial para todos os que amamos/loitamos a prol da LIX, esteamos onde esteamos. Malasartes mantén, malia os atrancos dunha época difícil, a calidade pola que debe ser recoñecida e respectada. Mantén unha liña elegante na súa concepción estética, resulta ambiciosa nos seus contidos, e posúe unha vocación investigadora da que carecen as poucas que quedan. (Por certo, a miña admiración a todas as publicacións que continúan na rúa vencendo todos os problemas para achegar a LIX ás persoas). Malasartes é unha revista pedagoxicamente intelixente, cun carácter didáctico envexable, que aporta prácticas educativas imprescindibles no eido da lectura, para que os docentes se sintan motivados e algúns rachen a monotonía dos seus discursos. Malasartes busca lectores non acomodados. Malasartes ofrece ideas para que, tras reflexións necesarias, os ensinantes teñan unha mellor formación literaria.

E eu pregúntome. Por que non figura nas bibliotecas do noso país? Por que non ocupa un lugar importante nas nosas escolas co obxectivo de mellorar os sistemas de ensino da LIX? Por que pechan os ollos mestres/as e institucións diante desta ferramenta pedagóxica? Supoño que non será porque os docentes pensan que xa saben moito. Non o creo. Iso sería unha necidade. Ao mellor haberá que mellorar a distribución, non o sei, pero non é nada desatinado pensalo. Cada páxina de Malasartes resulta unha fiestra aberta ao coñecemento, así, en xeral. Cada estudo, cada entrevista, cada crítica etc. abren horizontes nidios para que, mirando cara a el, poidamos medrar como persoas e como profesionais.



Nestas Xornadas, unha vez máis, dúas persoas, para min cun alto grao científico nesta materia, José António Gomes (ESE.IPP. Porto / LIJMI), director da revista, e Blanca-Ana Roig Rechou (USC / LIJMI), subdirectora da mesma, falaron de Malasartes e insistiron o apoio que unha revista destas características pode ofrecer para continuar mellorando na formación lectora do alumnado. Unha vez máis falaron, amosaron polo miúdo a publicación e achegaron os seus obxectivos aos asistentes.

E eu penso que, por desgraza, haberá que seguir falando, amosando as súas bondades.


Unha mágoa porque, para min, Malasartes é a mellor, a máis completa revista literaria de LIX que se fai nestes momentos. Cunha periodicidade bimestral, Malasartes está petando na porta de cada un de nós. De Malasartes non se debería falar xa, se esta sociedade nosa estivese normalizada, porque a mesma revista falaría por si mesma.



Malasartes converteuse en algo valioso e necesario, pero, lamentablemente non é coñecida de abondo.

Ata cando haberá que seguir convencendo a xente da necesidade dunha revista como Malasartes?


De verdade. Créanme, por favor. Malasartes agarda a súa atención. Utilicen o boca a boca, pregunten por ela e poden estar seguros de que non se sentirán defraudados.


ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO


miércoles, 26 de diciembre de 2012

Marabillosas recomendacións

Guillermo Fadanelli
Encántame que, algúns dos poucos amigos bos lectores, me recomenden, un libro, un autor ou autora que non coñezo ou que, sabendo que existe, nunca reparase nalgunha das súas obras.


Vexamos. Un amigo, J, descubriume un libro que me engaiolou. Escrito polo meu admirado César Aira, non está publicado en España. O seu nome, La vida nueva. Ed. Mansalva (Bos Aires 2007). Enxeñoso, crítico, ben escrito. Literatura pura. Direi que non me gusta ler libros que, unha vez rematados e saboreados con pracer, non poidan pasar a formar parte da miña biblioteca. As segundas lecturas dunha obra de interese son máis que interesantes e enriquecedoras. Por iso, o bo de J tivo que remover Roma con Santiago e, a través dun amigo, conseguirmo. Eu, visto o tremendo esforzo levado a cabo, agasalleille Hoy, Júpiter, de Luis Landero, de quen non lera nada.

Outro amigo, M, faloume un día dunha escritora, nacida en Kiev en 1903, chamada Irène Némirovsky. Nunca escoitara falar desta muller, cun enorme talento, que viviu unha vida durísima e que morreu traxicamente nun campo de concentración aos trinta e nove anos de idade. Lúcida, brillante, cunha prosa elegante e unha ollada aceda e intelixente, esta escritora deixoume emocionado tras ler El baile, David Golder e , sobre todo, a súa obra mestra, Suite francesa.
Glenn Gould

E o mesmo sucedeu coa música clásica, hai xa ben anos. O meu amigo, G, abriume as portas do mundo xenial do pianista Glenn Gould (xa o sei. Seino ben que moitos o odian por excéntrico e heterodoxo). Eu adóroo. Apaixóname. E non só polas súas dúas edicións das Variacións Goldberg de Bach, inigualables para min, senón porque revoluciona a maneira de tocar o piano e fai tratamentos marabillosos de Schoenberg, Krenek ou Berg, entre outros. Pois a este amigo que vive en Bilbao, eu descubrinlle  un dos grandes mestres da batuta, Sir Georg Solti, mestre de directores. Son trocos extraordinarios que serven para unir e encher tantas e tantas lagoas que temos no coñecemento da vida.

Ben. Hai un mes e algo, atopeime con outro gran lector. De nome, V. Falamos de literatura, porque do tempo non pagaba a pena falar: chovía a cachón. Non lembro como, saíu o nome de John Fante, un autor que eu lera tempo atrás. E de John Fante fóiseme a cabeza ata Guillermo Fadanelli. Mexicano, innovador, nacido en Ciudad de México en 1963. Descubrírao remexendo nas novidades dunha librería e deixoume un impacto tremendo.Comeceille a falar del. O meu amigo semellaba interesado e, deseguida, comenteille que me gustaban especialmente os seus relatos, pero que era dono dunha prosa magnífica,directa, enganosamente sinxela, cuns personaxes moi ben construídos. A súa linguaxe é crúa e ferinte. É un autor que deixa ferida primeiro e logo, cicatriz. Consegue, ademais, un afastamento da súa escrita, máis aparente que real, e fai que a súa literatura rabuñe nos sentimentos do lector. Os seus relatos están feitos con trazos fortes, nada ornamentais, cunha intensidade que non se percibe ata que entras nas historias que, moitas veces, te deixan á beira do precipicio.

Eu recomendeille, para comezar, a novela La otra cara de Rock Hudson e o libro de relatos, para min maxistral, Compraré un rifle. Esperaba que fosen do seu interese e así foi. Como di do autor mexicano, Christopher Domínguez Michael, en Reforma: “Sobre todos los tópicos que su narración le va exigiendo, Fadanelli tiene una opinión aguda e inteligente que dar, pues es uno de esos escritores que no dejan de mirar un objeto hasta extraer de él todas sus posibilidades.”

Estou de acordo con esta afirmación.

E algunhas semanas despois, debería recibir unhas opinións do meu amigo. Enviáramas a través do móbil. Digo debería porque ao meu nunca chegaron. Cando o atopei nunha libraría, díxome que non contestara a súa mensaxe. Eu non sabía que debía contestar.Daquela, colleu o seu móbil do peto e amosoume as devanditas opinións. Boteime a rir ás gargalladas. Eu ensineille o meu móbil. Non había ningunha entrada súa. Como é algo despistado, díxenlle que mas enviase polo correo electrónico. Fíxoo e confesoume que enviara as mensaxes ao número da miña casa.

Non me estrañou nada. Cando volvín ler as súas opinións non puiden menos que botar outras risas perante o seu humor e mais o seu enxeño.

E escribiu isto:

Me jale el pinche libro del Fadanelli. Historias de meros pendejos, no más. Pero está puto. El gringo Hudson debía ser orgulloso de su cara. (Referido á novela)


Pinches relatos. Como sabe el Fad, hijo de la gran chingada! Y como entiende de güebones y de mujeres con cuerpo de lagartija. (Referido ao seu libro de relatos)





Si que lle gustaron. Integrouse tanto nos libros recomendados e gozados, que perdeu algo da súa esencia propia para adentrarse nunha simpática linguaxe mexicana. Esa parte que un autor tan apaixonante como Guillermo Fadanelli lle deixou, malia a lectura dura dos seus libros.



“Isto teño que contalo”, pensei.

E aquí está reflectido.

Marabillosa literatura.

Marabillosas recomendacións.


ANTONIO  GARCÍA TEIJEIRO

martes, 25 de diciembre de 2012

No xardín de Ledicia

En este nuevo artículo, Antonio García Teijeiro nos habla de Ledicia Costas, una de las escritoras jóvenes más interesantes del panorama literario gallego actual, que, como Antonio, ama y cultiva tanto la narrativa como la poesía. Presentamos el artículo en su versión original en lengua gallega, animando a quien lo lea a que se acerque a la obra de esta autora que, como el propio Antonio dice, "ama con locura las palabras".

Ledicia Costas é unha escritora nova, á quen veño prestando unha atención dende hai ben tempo. Agradable, agarimosa, sempre proclive á sorpresa, foi un pracer coñecela nunha mesa da desaparecida cafetaría que había na Casa do Libro. Deille algún libro meu e pareceulle un acto de xenerosidade esaxerada. Ela tamén me agasallou uns volumes colectivos nos que descubrín que alí había unha magnífica escritora.

Eu xa lera a única novela xuvenil que publicara anos atrás. Penso que foi polo ano 1999 cando caeu nas miñas mans un libro emocionante publicado por Edicións Xerais de Galicia, na súa colección Fóra de xogo. Chámase Unha estrela no vento. Leveillo para que mo asinase. E púxome a seguinte dedicatoria: “Para Antonio, esta primeira estrela que, como a maxia das palabras, viaxa no colo do ceo.”. Unhas verbas moi poéticas que me encantaron. Eu sabía, polo que coñecía dela, que no seu interior estaba a agromar unha magnífica poeta.

Gocei coa novela escrita, supoño, arredor dos dezasete anos. Unha novela que anunciaba proxectos sólidos.

Moi pronto descubrín que Ledicia amaba con loucura as palabras. Por iso, porque eu estaba seguro de que tiña talento, animeina a seguir adiante. A conversa foi moi gratificante para min. Estabamos en febreiro do ano 2011. Ledicia tíñao claro. Estaba atrapada pola literatura. Nunca deixou de escribir. Publicou os seus textos en libros colectivos, recibiu algúns recoñecementos na súa época universitaria e pertence a diversos grupos de acción literaria que tanto están a facer pola literatura, dende a óptica da xente nova. Ledicia ten moito que aportar, pensei eu. Afortunadamente non me enganei. Ah! E forma parte actualmente da directiva de Gálix.

No ano 2012 , aparecen no mercado dous libros firmados por Ledicia Costas. A alegría que sentín foi enorme, ademais de moita curiosidade. Un deles, unha novela, publicada tamén por Edicións Xerais, que leva por título O corazón de Xúpiter. En pouco tempo poñereime con ela. O outro libro é un dos mellores poemarios xuvenís? que lin ultimamente. O seu título, Xardín de inverno, editado, nesta ocasión, por Everest-Galicia.

Este poemario conmoveume, chegoume ata o fondo, tanto polos temas que hai nel como pola calidade dos seus versos. Conmoveume dende a primeira páxina ata a derradeira. Versos dunha intensidade emotiva que engaiola. O drama da morte aparece no seu discurso poético e tamén a espera, a necesidade de que os acontecementos volvan cara atrás na procura de perdas sufridas e o recordo das persoas que precisa para vivir. Feitos que han conducila a atoparse ela mesma como poeta. É unha viaxe polos sentimentos, non sempre doada, coa que a autora loita a través dos poemas para coñecerse como persoa e, dende ese punto, axudala a transitar o mundo que está a vivir. Nas catro partes (máis unha paréntese) en que está construído o poemario, fainos sentir a dor provocada pola desaparicións dos seres queridos, e recórdaos e sénteos preto dela. A morte é a etapa final do ser humano, mais coas súas palabras permanecen vivos canda ela. A autora necesita esa permanencia para non caer no baleiro, para que habiten coa poeta en versos que escribe no seu xardín.

Leamos este fragmento dun poema: "e alá / tan alto / tamén penso en que o meu xardín / é o lugar perfecto para pasar os invernos / e as estacións que más doen / habito un xardín / e xiro a cabeza ao compás / do mapamundi da vida".

Sentimentos abertos e íntimos á vez. Espazos creados por e para a vida. En definitiva, pura poesía.

Para rematar vou deixar no vento para que nos recite un dos máis emocionantes e intensos poemas de Xardín de inverno. Pero, aviso, non é o único.

ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO


a miña avoa morreu

levou con ela o corazón da figueira

e a súa sombra de estío



as hamacas no verán eran unha terra fresca

onde os coleópteros trazaban microclimas

arredor de nós



pero xa non,

e aínda que seguimos tendo un galo portugués

que muda de cor cando chove,

ela non vai volver



ela non vai volver

amasar roscas na mesa da cociña,

ela non vai volver pasear os seus ollos de galaxia

a través dos vestidos novos