lunes, 22 de febrero de 2016

" O DÍA QUE CHOVEU DO REVÉS", de MARÍA CANOSA: UN CONFLITO ENTRE AS NUBES E O SOL QUE PROVOCA UNHA ENORME DESFEITA


Facer unha folga traballando é un acto inverosímil.
     Que as nubes cheguen a quedar sen auga de tanto chover é algo inaudito.
     Navegar entre os tellados das casas de Vila de Portoseco resulta chamativo.
     A quen se lle ocorren tamaños disparates?
     Pois a unha das escritoras que está a crear unha obra sólida, persoal, imaxinativa e intelixente que a min me encanta: María Canosa.
    
     Todo isto (e máis) ocorre no álbum O día que choveu do revés, publicado por Edicións Xerais de Galicia na súa colección Merliño.
     Unha historia, que María Canosa nos conta, chea de humor e enxeño. Unha historia que te transporta a un mundo máxico; a un mundo de tolemias e desaxustes, de conflito entre as nubes e o sol, de caprichos e solucións.

     Son as nubes as protagonistas desta enxeñosa historia. Unhas nubes que se enfadan co Sol,  porque consideraban que o seu traballo de regar os campos era maltratado pola calor abrasadora que provocaban os seus raios .
     
María Canosa
     Así que, diante de tamaña decepción decidiron ponerse a chover a cachón, todas á vez, durante días e días. Remataron esgotadas e ao miraren cara abaixo non daban creto ao que vían: a Vila de Portoseco estaba asolagada, os seus habitantes navegaban entre os tellados e o campanario da igrexa. Unha verdadeira desfeita.
     Perante  o desastriño que acababan de provocar, puxéronse nerviosas, quixeron compensar o problema e atrevéronse a pedir axuda…ao Sol!
    
     A partir de aquí, de xeito fantástico, humorístico, con situacións surrealistas, María Canosa tece unha historia deliciosa, chea de humanidade, coa natureza ben presente, a través dunha prosa coidada, rítmica que nos transporta á necesidade de que as cousas flúan respectuosamente  e en convivencia. Unha historia, tamén, de solidariedade e de unión cando se produce unha catástrofe.
    
     María Canosa fainos sorrir (que choiva do revés é un logro no desenvolvemento da narración), fainos sentir a maxia da palabra ben empregada, cun ritmo axeitado aos primeiros lectores e fainos (a todos e todas) descubrir o pracer de contar”.
    
Ilustración de Dani Padrón
     Un libro imaxinativo, realzado, unha vez máis, polo fantástico traballo de ilustración de Dani Padrón. O ilustrador consegue darlle máis calor, se cadra, á historia pola forza expresiva das imaxes e as cores empregadas, nun libro cheo de auga. O humor e o desexo de supervivencia ante a desfeita está perfectamente reflectido nas ilustracións e a tenrura nos rostros dos personaxes chegan a emocionar.

     En definitiva, un álbum necesario, que non debe pasar desapercibido para todos aqueles lectores/as que, sen prexuízos de idade, queiran gozar da boa literatura.


                                                                                                                         ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

domingo, 21 de febrero de 2016

ESCAPARATE POÉTICO (LXX) Luz Pozo Garza



                                    LUZ POZO GARZA  (Ribadeo, Lugo, 1922)



ESCRIBÍAS AS PÁXINAS SECRETAS
da fábula da vida
cun Ramallo de lilas para a norte

Asbías que no inicio da noite
Luz Pozo Garza
se revelan as almas do infortunio
                   -E o poñías nun libro-

E sabías da transgresión das horas
cando o tempo se anula
                   -E o poñías nun libro-

E sabías que o valeiro das almas
leva de seu a mágoa dunha fonte en penumbra
                   -E o poñías nun libro-

Acaso presentías
cando pechar os ollos cun Ramallo de lilas
                    -E a norte escribe o libro-




ERA O MAR A ESCRITURA
que non revela a luz

Eu ben sei que chorabas polo mar coma a vida
Pero o mar non revela o seu misterio
Era a conciencia cómplice do quebranto

Era o mar unha fábula anónima
Unha flor ignorada en resposta
a un anhelo infinito

Talvez chegou o mar
ata os pés dos que dicen amor no mes de abril
Pero ti non estabas

Tiña o mar a lisura dunha páxina nova
na escritura da vida

Partían sombras mudas
Sombras de alguén que fuxe de si mesmo

¿Era o mar a existencia?
¿O amor?
¿A flor ferida da inocencia?

As aves imprevistas dos anceios
fuxían sobre un mar imposible sen retorno
sempre de cara á norte
                                     Para Manuel V. Villaverde





SOLETREABA EU AÍNDA O MEU NOME
de párvula e sabía desa existencia túa
Rosalía. A ela vai dirixido este poema
xa ensumida
nos avatares dunha sombra

Demoraba nun parque de eucaliptos
na vila tan amada
e souben do regreso daquela sombra ambigua
expresada nos astros
E sabía dun corazón oculto
no manto dos ocasos e as camelias
sabía das vivencias escritas
como follas que murchan sen remedio
nunha tarde letal
perdida nas estancias do outono
nas orelas do Sar sempre de cara á norte




CAMELIA MÍSTICA



Este fulgor tan frío que nos traspasa a alma
flor de carne celeste
flor minuciosa pétalo por pétalo
labios que bican sen rozar apenas

Esta flor que se entrega sen paixón
sen porfía

Contemplación acaso beatífica
para unha mística do Coñecemento




(Do libro Memoria Solar. Obra poética. Ed. Linteo, 2004)



                                                         Luz Pozo Garza cóntanos por que comezou a escribir.





                                         Luz Pozo Garza no acto da conmemoración dos 127 anos do pasamento de Rosalía de Castro

jueves, 18 de febrero de 2016

" LA OBSESIÓN POR DIVERTIR ", OUTRO MAGNÍFICO ARTIGO DE PACO ABRIL

Paco Abril (Foto de Ana López Chicano)


De novo, Paco Abril, unha das mentes máis lúcidas se de Literatura Infantil e Xuvenil falamos (aínda que non só deste tema).

     Neste artigo aborda un asunto tan interesante como controvertido. Fálanos do concepto “divertir” levado ás aulas. Concordo plenamente con el. Non se pode facer unha disección máis lúcida, clara e intelixente sobre algo que, penso eu, pode levar a confusións perigosas, afastadas do fiable.

     Paco Abril escribe cunha enorme convicción, produto dos seus moitos anos reflexionando arredor destes asuntos. E fainos pensar. Provoca estímulos. Marca camiños. Non é algo novo isto que acabo de dicir.Leva pasando  dende hai ben tempo. Paco Abril non deixa indiferente a ninguén.
     
     Paco Abril é un mestre da conversa, de abrir camiños cara a discusións interesantes. Un verdadeiro axitador cultural.
     Admiro moito a Paco Abril  e Versos e aloumiños  séntese moi orgulloso de contar coa palabra aguda e afiada dunha persoa que ten tanto que dicir neste e moitos outros eidos.

     
     Un pracer e unha honra.




La obsesión por divertir

                                                                                    Paco Abril


En todos los simposios, mesas redondas, congresos y otros eventos sobre la educación y la lectura se apela constantemente al vocablo divertir. Parece una exigencia ineludible que todo cuanto posea intencionalidad educativa debe de estar bien impregnado de diversión, so pena de fracasar de manera estrepitosa.

Si se quiere acercar a los niños a la lectura, se intentan diseñar divertidos programas de animación en las escuelas y en las bibliotecas. Si se pretende acercarlos a la ciencia, se considera que lo más eficaz es hacerlo a través de propuestas de ciencia divertida. Si se desea sensibilizar su gusto por la música clásica, casi cae de cajón que se deberán organizar conciertos que capten la atención a través de la diversión.


Un maestro con el que me topo con frecuencia, me comentó, un tanto desolado, que le faltaban recursos para divertir a sus alumnos, y que, por tanto, sus esfuerzos por enseñarles le resultaban baldíos. Me confesó también que no se sentía con fuerzas ni con ganas de ponerse al día en el aprendizaje de nuevas técnicas para entretenerlos.

Y si la diversión es el gran remedio que se quiere aplicar a los niños, también pretende ser la panacea de los adultos.

Una editorial publicaba una antología de poesía y, el compilador, afirmaba: «La idea es divertir a los lectores». Porque la poesía, según su criterio, «tiene que ser divertida».

Parece como si cualquier propuesta educativa, del tipo que sea, que no conjugue el verbo divertir en todos sus tiempos, estuviera de antemano condenada al fracaso.

Pero ha sido la animación a la lectura la acción que más se ha dejado envolver en la seductora red de la diversión, ha caído atrapada en sus persuasivos brazos. Los animadores se han acogido, como si fuera una ley, a la tercera acepción que el diccionario da para animación: «Concurso de gente en una fiesta, regocijo o esparcimiento».


Y en todas sus propuestas procuran con insistencia buscar esa fiesta, ese regocijo, ese esparcimiento.

Los ejemplos de apelación a la diversión en todos los campos son tantos que demuestran una auténtica obsesión por divertir. Todo se contagia cada vez más de esa obsesión. En el Centro de Arte de la Laboral, de Gijón uno de sus teóricos afirmaba:
«Aquí  hay que conseguir que por encima de todo la gente se divierta».

Analicemos el concepto. Divertir es apartar la atención para llevarnos hacia otra cosa. Esto es, procurar no que la atención se centre, sino que se descentre. La persona que intenta divertir a alguien tiene que esforzarse en entretenerle, en distraerle, en sacarle de sí mismo para transportarle a otro lugar donde prime el entretenimiento, la distracción, el alborozo. Quien nos divierte, trata de sacarnos de nuestra rutinaria ocupación, o de nuestra preocupación, y de trasladarnos a otro lado.


¿Por qué esta obsesión por divertir sobre todo en el ámbito educativo? ¿Por qué se ha ido convirtiendo en la tabla salvadora o en la levadura de cualquier acción educativa que se precie?

Pues, entre otras razones, por una comprensible reacción contra esa educación que se encuentra situada en el campo minado de lo aburrido, de lo pesado, de lo fastidioso. Qué fácil es pisar una de esas minas de didactismo tedioso y quedar mutilado para siempre. Hay muchos escolares, por ejemplo, a los que se les atragantan los libros de texto, los rechazan por indigestos y ponen, delante del vocablo texto, el prefijo de, quedando bajo el rótulo de libros de detexto, y extienden esa repulsa a todos los libros y a todo lo escrito en general. Lo peor no es que se lea poco o no se lea, lo peor es que se desarrolle una epidemia de aversión a la lectura. Por eso hay un afán constante de enganchar al público a través de la diversión. La máxima podría ser: atraer para distraer. Y por eso se invierten grandes esfuerzos y grandes sumas de dinero en divertir.


Muchos son ya los que afirman que si convertimos la enseñanza en un divertimento, en juego, erradicaremos el fracaso escolar.

Tarea loable esta de divertir, sobre todo cuando trata de apartarnos de la angustia, de la tristeza, del aburrimiento; pero que, cosa curiosa, no aumenta el deseo de leer, ni de aprender, ni de investigar, ni de pensar, ni desarrolla el gusto musical, ni estimula la lectura, ni despierta la curiosidad científica. El agotador esfuerzo por divertir fracasa en las acciones educativas que emprende, estén dirigidas a niños o adultos.

Lo divertido sólo dura lo que dura la acción de divertir. Practicamos el ejercicio saludable de pasarlo bien con algo animado, pero enseguida se apaga la llama de lo  que nos sacó de nosotros mismos por unos instantes.

Divertir es un fuego de artificio que puede estallar en mil colores, pero que muy pronto se desvanece en el aire. Lo divertido carece de fuerza impulsora para la acción. Es lógico que así sea, porque su función no es la de fortalecernos, sino  la de distraernos.

Si la diversión no es la solución, ¿con qué la sustituimos?, nos preguntan los defensores de la pedagogía del deleite?

La pregunta a la que deberíamos responder, sin embargo, es otra: ¿qué es lo que hace prender nuestra atención en un libro, en una película o en algún proyecto que nos fascina? ¿La diversión? No, por supuesto que no.

Lo que nos engancha de verdad es el interés.
 
Jean Piaget
Los educadores verían cambios radicales si, en vez de divertir, trataran de interesar. «No se trata de que los niños hagan lo que quieran, sino de que quieran lo que hagan», decía el psicólogo Jean Piaget allá por 1940.


Divertir es entretener, que no es poco. Interesar es llenarnos de una energía, de un combustible que nos impulsa, que hace que nos esforcemos en cualquier empresa, en cualquier empeño. El interés, que está formado por una conjunción de deseo y necesidad, es una fuerza, una potencia.  Un niño que está interesado en la lectura, no necesita actividades divertidas para que lea, sólo necesita libros adecuados. Tampoco necesita animadores ni mediadores, sino facilitadores. Cualquier persona interesada por conocer lo que sea, buscará la manera de investigar, consultar, indagar. Y su interés no decaerá con el tiempo, sino que aumentará. Fomentar el interés es consolidar lo duradero frente a lo efímero. El interesado dota de valor al objeto de su interés y se implica en él de manera permanente. Mientras que la diversión huye como la peste del esfuerzo, el interés nos confiere la energía para realizar el esfuerzo necesario que nos lleve a alcanzar las metas que nos propongamos.


martes, 16 de febrero de 2016

"EL NIÑO BISIESTO " (Editorial Kalandraka), de JOSÉ LUIS ALONSO DE SANTOS: LA DIVERTIDA PSICOLOGÍA DE LAS DIFERENCIAS.


Si decimos que un libro es un buen amigo, suena la frase a eslogan. Un eslogan que se repite una y otra vez, cuando de lectura hablamos. Y así es.
     
     Pero si abrimos un libro y sientes de manera clara que alguien muy cercano te cuenta las cosas con claridad, humor, dudas y una cierta intimidad, te das cuenta, enseguida, de que el narrador te trata más como confidente que como lector.
     
     Y eso es lo que le ocurre a Dani, un niño que nació un 29 de febrero, por lo que se siente alguien distinto. Cumple años cada cuatro años y nació en un montacargas. De eso trata el magnífico libro “El niño bisiesto” del autor dramático, guionista y hombre de teatro, José Luis Alonso de Santos, publicado por la Editorial Kalandraka.

     Daniel se inventa un amigo, el lector, y le cuenta ” todas estas cosas que me han pasado, con las mejores palabras que se me han ocurrido, porque es mi forma de ser tu amigo. Y espero que tú, al leer esto, lo seas también mío”.
     
Ilustración de Federico Delicado
     
     Y lo consigue, sin duda ninguna, porque lo que se cuenta en la historia es la vida de un niño cualquiera. Una historia contada con frescura, con humor. Una historia que se hace muy cercana, narrada en primera persona, llena de las experiencias que la vida le proporciona a Daniel (un niño muy travieso). El lector se convierte muy pronto en cómplice de los pensamientos y emociones que el protagonista va refiriendo. Con buenas dosis de humor y de ironía, entras en rebeldías, en incomprensiones, en los primeros amores, en el concepto de la amistad, en los abusos escolares hacia los niños diferentes. Entras también en los sueños, en las desilusiones, en la ingenuidad…gracias a la magia de la palabra bien utilizada por el autor. Situaciones cotidianas, a veces surrealistas, que te hacen reír, que permiten una cierta reflexión, que se hacen cercanas y que te divierten.
     
El dramaturgo vallisoletano José Luis Alonso de Santos
     Un texto trufado de referencias literarias que se agradecen (el Quijote, Alicia en el País de las Maravillas, La historia interminable,  Don Juan Tenorio, Platero y yo…), teatrales (Ricardo III, Fuenteovejuna …) o cinematográficas (La guerra de las galaxias, Con faldas y a lo loco…). Once capítulos que se inician con unas muestras ingeniosas, como si fuesen “greguerías”:  Pasar páginas / del libro de geografía / es ir de viaje / por el papel.

     José Luis Alonso de Santos propone un juego literario original y consigue que haya una interacción narrador-lector que te hace sentir un gran placer y te convierte muy pronto en confidente de “Bisiesto” (que así le llaman a Daniel en el colegio) a lo largo de todo el libro. Un verdadero acierto.

     
Ilustración de Federico Delicado
     
     Las ilustraciones corren a cargo del gran Federico Delicado, que crea unas imágenes llenas de fuerza expresiva, de colores que envuelven y que poseen un tinte de surrealismo y  toques fantásticos que enamoran.

     "El niño bisiesto" puede leerse en castellano, catalán y gallego.

                                                                                                                ANTONIO  GARCÍA  TEIJEIRO

domingo, 14 de febrero de 2016

ESCAPARATE POÉTICO (LXIX) Juan Ramón Jiménez




JUAN RAMÓN  JIMÉNEZ  (Moguer, 1881 – San Juan de Puerto Rico, 1958)



En el trigal, de pronto, ocultos,
qué intimidad de cámara secreta
Juan Ramón Jiménez
con llaves de distancia,
qué dulce resplandor de oro escondido
lleno de sol abierto,
en el rubor sonriente que se agacha;
qué voz bajada
no nos fuera a escuchar el campo, inmenso.
-          Oh qué seguridad de mediodía
en las carnes, desnudas en la tierra!-




Cuando estás entre otras
tu cuerpo se contajia –pecho, brazo, muslo-
de los cuerpos de todas.

    Luego, cuando te quedas sola
conmigo, y te desnudas –muslos, brazos, pechos-,

qué sola eres tú toda.




ESTANCIA

La música era un río vago,
entre el poniente de las sedas
y los espejos.

Nos fuimos por la orilla,
enlazados de amor en nuestros sueños.

…Cuando volvimos, ya de noche, estábamos
en nuestro hogar, ¡tan dulce
¡ay! para ser eterno!




Un poema manuscrito de este libro
¡Qué ola la del amor!
Todo es olvido.
El alma rueda, como
una piedra, al abismo,
llevándose con ella
florecillas y brillos.

¿Cuántos éramos, di, tú y yo?

…Mas nos fuimos
de allí, porque era el cuarto
de los niños.



ANOCHECER

Parece que aún estamos
allí.
Y en tu silencio sonriente
vagamos
Juan Ramón e Zenobia en Puerto Rico. 1953
por la casa
lo mismo que encantados.
Somos dos
ocasos
al borde de un río
como estrellas tempranas.

Las paredes se quedan
en el campo
y hay árboles y agua
y pájaros
de la tarde
dentro de la estancia.
Nos miramos
-entre los dulces
pájaros del sol poniente-
en un silencio mágico.




(Del libro Idilios, editado por Ediciones de La Isla de Siltolá. Sevilla. 2013)



Cargado por elguardiandelaluna, podemos escuchar el recitado de "Y yo me iré".  (El viaje definitivo), un precioso poema de Juan Ramón Jiménez.