PAPEIS RECOBRADOS (15) "Poesía infantil"

                               Foto de Anxo Cabada


Cando me concederon o Premio Nacional de LIX en outubro de 2017, non deixei de reiterar o meu desexo de que este galardón servise para que a poesía escrita pensando nos nenos e nenas estivese máis presente nos fogares e nas casas. E seguirei cantando esta mesma canción día a día, porque non é nada doado acadar este obxectivo.

     De aí que quixese recuperar a columna que escribira hai tempo n “A Nosa Terra” sobre a necesidade de abrir poemarios infantís sen medos nin prexuízos. Temo que este asunto non ten unha solución inmediata pero seguiremos insistindo para paliar esta eiva nunha sociedade que dá as costas demasiadas veces á expresión dos sentimentos.

                                        
                                            


                                        POESÍA  INFANTIL

                                                                          

                                                                                                        ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

Poesía infantil, poesía para nenos, poesía…Que máis dá! Cuestións de terminoloxía. O máis importante é falar de poesía.

     Para moitos, a poesía é a expresión da beleza por medio da palabra. A beleza e o compromiso, os sentimentos, a necesidade dos silencios nos versos, as dobres lecturas, a conciencia do individual  e mais do colectivo, entre tantas cousas.

     Cando falamos de poesía infantil, debemos ter en conta que non é unha poesía feita con diminutivos, como ben  afirma Pedro Cerrillo, nin unha poesía escrita cunha linguaxe melindreira, adozada, superficial, fácil.

     

Pedro Cerrillo

     A poesía infantil é sinxelamente poesía escrita para que gocen uns lectores en proceso de desenvolvemento físico e intelectual, con capacidade evidente para ir chegando a poemas máis complexos que non deixen de emocionalos co paso do tempo. Pero non é un subxénero nin algo menor. A poesía infantil, como poesía que é, amosa os mundos subxectivos de cadaquén, cos seus ritmos propios, coa utilización intelixente de recursos estilísticos ricos e variados, ademais de ter, moitas veces,un compoñente lúdico, musical, humorístico e, mesmo, surrealista. Na poesía infantil innóvase. Os poetas rachan moldes, respectan os seus lectores e son conscientes da importancia dos versos.

Blanca-Ana Roig

     
     Encántame esa clasificación de Blanca-Ana Roig ao referirse á poesía para os cativos. Ela  di que “poesía é xogo, poesía é música, poesía é conto, poesía é maxia”. Moi atinada a definición, sobre todo se a palabra maxia contén agarimo, sorpresa, afecto e gusto pola palabra ben empregada. Iso e moito máis  é a poesía infantil.

     

     Abramos os poemarios sen complexos, por favor.

REMUÍÑO DE LIBROS (39) "O valo", de Carlos Labraña

TÍTULO: O valo.

AUTOR: Carlos Labraña.

ILUSTRACIÓNS: Nuria Díaz.

EDITORIAL: Edicións Xerais.

O valo é unha obra teatral coeditada pola AGADIC ( Axencia Galega das Industrias Culturais) e mais Edicións Xerais de Galicia dentro da colección Biblioteca Dramática Galega e que vén avalada por recibir o IX Premio Manuel María de Literatura Dramática Infantil, 2016.

     O seu autor, Carlos Labraña ten un longo percorrido profesional no eido do teatro galego infanto-xuvenil, tanto no seu labor de creador coma de divulgador da palabra representada, traxectoria que o levou a ser merecedor de diferentes premios.

 

Carlos Labraña

     O valo é unha pequena gran peza de teatro, co transfondo da guerra de Siria e  construída nun só lance, nun único espazo simbólico e con dous protagonistas aos que o tempo da historia dunhas poucas horas, chegaralles para coñecerse e descubrir a verdade e as mentiras que se agochan tras o valo da falta de liberdade, da opresión, da crueldade e toda a ruindade que hai tras as palabras guerra e fronteira territorial.

 

Representación de "O valo". Pallasos en Rebeldía

     

     A través dunha linguaxe coidada artellada con intelixentes e fluídos diálogos, que convidan á reflexión, coñecemos a historia dos protagonistas. Unha nena orfa, Sahara, a rosa do deserto, sobrevivente da guerra que levou a todos os seus parentes e un soldado novo encargado de marcar os territorios e acoutalos con fronteiras arbitrarias como sinal  da intolerancia, a insolidariedade e mais a inhumanidade. Os dous pertencen a mundos antagónicos. Ela onde a barbarie se cebou cos máis desfavorecidos pero, aínda así, conserva a lembranza das voces dos seres queridos e a forza da palabra capaz de darlle vida a todo o que nomea, bisbea ou canta. El, un simple e triste soldadiño que nunca tivo criterio de seu, pois vive nun mundo intransixente, inxusto e de chumbo, dirixido pola involución do pensamento único que outorga o poder totalitario. O deserto vai ser o escenario do seu encontro e tamén a testemuña xunto coas estrelas do nacemento da súa amizade e, xa que logo, da esperanza dun futuro mellor no que xuntos derriben as fronteiras e poidan realizar os seus soños.

 

Ilustración de Nuria Díaz

     As expresivas e tenras ilustracións de Nuria Díaz afondan na caracterización dos personaxes e están en sintonía co ton textual.

                                                                                                       ALBA PIÑEIRO

                                                                                                                    

DÚAS PROPOSTAS EDITORIAIS IMPRESCINDIBLES PARA O LECTORADO INFANTIL

Seguindo cos máis pequenos, falaremos hoxe de dúas propostas ben atraentes. Dúas propostas que nos presentan senllas editoriais que posúen nos seus catálogos libros dedicados a todas as idades e que coidan moito as publicacións para os máis pequenos.

     

     A primeira destas propostas vén da man de Edicións Xerais con dous álbums ben chamativos: Cincenta e as zapatillas peludas e Brancaneves e os 77 ananiños. O seu autor, Davide Cali, que naceu en Suíza en 1972, é un especialista en álbums ilustrados e novela gráfica. Dirixe o seu traballo, sobre todo, ao lectorado infantil e xuvenil. Un traballo que está traducido a numerosas linguas.

    

     

     Estes dous libros son recreacións dos contos clásicos (Cincenta e Brancaneves) e neles, ademais das moi expresivas e vivísimas ilustracións de Raphaëlle Barbanègre, atopamos un verdadeiro canto á liberdade, cuestionando os estereotipos aceptados que tanto impiden a educación na igualdade de dereitos e oportunidades de nenos e nenas. Todo isto contado cun humor desbordante, un forte sentido do ritmo e destaca, ademais, polos diferentes niveis de lectura que podemos apreciar na narración.

Maurice Sendak

     

          A segunda proposta ofrécenola a editorial Kalandraka na súa colección Tras os montes e trata, nin máis nin menos, do mítico Maurice Sendak, de quen non fai falla falar. Quen non lembra o fantástico Onde viven os monstros? Un pracer enorme velos deitados ao galego na versión de Xosé Ballesteros.

     

     Un dos varios libros que nos ofrecen é O un era Xoán. Un libro para contar, no que o talento de de Sendak nos leva a contar e a rimar do un ao dez para que vaian aparecendo personaxes e acontecementos neste singular libro de números. Poderán contar tamén á inversa e gozar de imaxes divertidas e lúdicas.

     

     Outro é Os caimáns van de paseo. Un alfabeto. Nel atopamos, ademais das maxistrais ilustracións de Sendak, a posibilidade de coñecer unha familia de crocodilos que pasean, xogan, cociñan e fan unha chea de cousas máis. Rimas cheas de humor a partir das letras do alfabeto para dicir en voz alta e gozar da inventiva sinxela pero lúdica deste escritor e ilustrador nacido en Brooklyn.

     Hai outros títulos desta minibiblioteca como Miguel. Conto exemplar ou Sopa de polo con arroz. Libro dos meses.Como os demais, atractivos e de lectura aconsellable sen ningún tipo de dúbidas.

     

     Dúas propostas editoriais necesarias, imprescindibles nestas datas de agasallos bastante irracionais, entre os que debe haber libros de calidade para os pequenos.

     

     Un luxo para a vista e unha necesidade para que os pequenos e pequenas da casa gocen dos libros que provocan pracer e axudan a un mellor desenvolvemento das súas capacidades.

                                                                                     ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

CATAVENTO DE POEMAS INFANTÍS (LXIII) "Garagotes", de Mar Pavón

                                            MAR  PAVÓN  (Manresa, 1968)

MARIMANDONA

Mar Pavón

Yo digo cuándo

y cómo y dónde

y esto es así

porque lo mando

y porque sí.

No hay quien me ronde

(de mí se esconde

la mayoría);

yo vengo y voy

y hagfo la mía

con tu pesona.

¡Por algo soy

Marimandona!

MALA PESCA

 

El marinero pescó

un resfriado en el puerto;

¡el cebo fue un desgarrón

en su bufanda de fieltro!

PAULA…

Es Paula la hija

de Toribio Tina

Ilustración de Anna Hermoso

y Mercedes Mente.

Pobrecita mía,

padres tan dementes;

¡llamarse la niña

PAULA  TINA  MENTE!

¡UN GATO CON GARRA!

Gato revendía chatarra,

luego se hizo regatista.

Como tiene mucha garra

Gato es hoy gran guitarrista.

Cuatro gatas y una guarra

(la cerda María Calixta)

vitorean desde la barra

a Gato, que está en la pista:

-¡Miau, miau, miau por la guitarra!

-¡Oink, oink, oink por el artista!

En el bar La Gatabarra

triunfa Gato, GATO…RRISTA.

(Del libro Garagotes, editado por Hiperión, 2003)

ALFREDO GÓMEZ CERDÁ ESCRIBE UN TEXTO SOBRE A FIGURA HUMANA Y LA LABOR LITERARIA DE JORDI SIERRA I FABRA

Jordi explica curiosidades na súa Fundación en Barcelona

Alfredo Gómez Cerdá é un moi bo escritor. Candidato actual por España ao Premio 

 Hans Christian Andersen, a súa obra ten unha calidade excepcional. Linguaxe pulcra, sentimentos moi ben expresados, personaxes perfectamente trazados e novelas ben intelixentes sexa a idade que sexa á que van dirixidas.

     Alfredo, ademais, é o meu amigo. Un grande amigo. Compartimos ambos a amizade  con Jordi Sierra i Fabra. Unha amizade fonda que supera os quilómetros de distancia que nos afastan.

     A Jordi acaban de concederle a Medalla de Ouro das Artes 2017. Algo tan merecido coma importante para a LIX. Esa LIX que el axudou a dignificar e, se cadra, facela máis grande.

     Alfredo, coma ser xeneroso que é, dedicoulle nas redes unhas fermosas liñas  cheas de respecto e admiración pola inxente obra do escritor barcelonés.

Alfredo Gómez Cerdá

                                    JORDI

                                                                                                         Alfredo  Gómez  Cerdá

Jordi Sierra i Fabra es uno de los fenómenos más interesantes de la literatura española. Nos asombra su enorme producción, que imagino que rondará los quinientos títulos y, ligado a lo anterior, su capacidad de trabajo, que no disminuye con el paso de los años (no creo que queden aún cretinos que piensen que tiene un ejército de negros trabajando para él). Nos admira su pasión desmesurada por la escritura. Le he oído decir varias veces que la literatura le salvó la vida y él, con su generosidad inabarcable, le ha devuelto el favor multiplicado. Es de una versatilidad que en ocasiones parece imposible, puede cambiar de registro, como un camaleón cambia de color, o de estilo, o de género. Sabe que el escritor solo tiene sentido en función de la obra, y la obra es la que manda; puede ser directo como una bala, o ensimismado como una flor en la orilla de un estanque. Su obra es un abanico desplegado sobre el mundo, sobre el planeta Tierra, sobre la galaxia. Sus libros son un viaje inacabable que tan pronto atraviesa territorios sombríos como luminosos; es un viaje y una búsqueda permanente, que él quiere que sea colectiva.

Antonio, Jordi e Alfredo na Fundación con Dylan vendo e Lennon xogando ao xadrez

co noso autor

     

     Jordi, además, es una persona entrañable. Eso sí, hay que rascar un poco en ese caparazón en el que suele refugiarse. Jordi es una persona solidaria y generosa. No es preciso que repita aquí en qué causas ha empleado el dinero que ha ganado con los libros.

      Cualquiera que tenga interés puede informarse fácilmente. Y no solo ha empleado dinero en esas causas, sino también tiempo, mucho tiempo, entusiasmo, mucho entusiasmo, ilusión, mucha ilusión… Desde que era niño no deja de correr detrás de un sueño y aunque a veces tiene la sensación de que lo ha alcanzado, no cejará nunca en la carrera.

 

Unha vista parcial da Fundación Jordi Sierra i Fabra en Barcelona

     Jordi ha abierto caminos a la literatura infantil y juvenil, a la que tanto ama. Lo ha hecho con sus reconocimientos, con sus logros, con sus viajes a lo largo y ancho del mundo con los libros bajo el brazo. No sé si todos los que escriben para niños y jóvenes querrán agradecérselo. Yo, sí.

Con el último reconocimiento que ha obtenido, la Medalla de Oro al Mérito en las Bellas Artes 2017, Jordi sigue abriendo caminos. He visto la lista de galardonados y no hay ninguno que la merezca tanto como él, a pesar de que hay nombres muy conocidos y reconocidos. Y digo esto porque estoy seguro de que Jordi ha tenido que superar un listón muy alto, más alto que el de los demás, pues llevaba a la LIJ por bandera, tal y como ha reconocido el jurado, que al final habrá caído rendido, apabullado, ante sus méritos. Todos sabemos de las dificultados cuando nuestra única bandera es la de la LIJ.

 

En Santiago de Compostela con Antón, Libby e Antonio

    

                                                    ¡Qué alegría tan grande!

    Sé que Jordi y yo somos amigos aunque vivamos a quinientos kilómetros de distancia y nos veamos de pascuas a ramos. Sí, es así, son cosas de la literatura. Para ilustrar este comentario he elegido una foto, que para los tres que aparecemos en ella es ya histórica. Está tomada en Barcelona en torno al año 2000, o 2001. El tercero es Antonio García Teijeiro, reciente premio Nacional de LIJ, otro amigo entrañable que, curiosamente, también vive a quinientos kilómetros. ¡Qué jóvenes estábamos y qué poco hemos cambiado!

Foto á que fai referencia o autor do artigo tomada en Barcelona en 2001