PRESENTACIÓN DE "DETRÁS DEL HORIZONTE" NA LIBRARÍA ARENAS DA CORUÑA

A TENRURA E A CURIOSIDADE NUN NOVO LIBRO DE PACO MARTÍN MIRANDO CARA Á LIBERDADE

    

      A rula, o peluche e a nena  é a historia dunha rula moi curiosa. Pero que moi curiosa.

     Airosiña, que así se chama, foi a primeira das irmás en botar a cabeciña fóra do  niño feito polos seus pais na póla dun vello carballo que había por tras dunha casiña de fiestras verdes.

     E que viu Airosiña, ademais do ceo, das nubes e da silueta das montañas ao lonxe?

     Pois os cristais que pechaban unha galería e, a través deles, un oso de peluche.

      Ese foi o punto de arranque dunha fonda amizade. O  comezo dunha historia marabillosa escrita co bo saber e a sensibilidade dun dos máis grandes escritores da nosa LIX: Paco Martín.

     

Paco Martín

     O noso autor tece un relato no que fai das descubertas e da tenrura o centro do mesmo. Salferido, ademais, cun lúcido diálogo con Jimena, vai contando o nacemento desta nena entre trazos de aventura e de curiosidade. Esta curiosidade que levará a Airosiña (e a súa irmá, Voandeira) a descubrir diversas características vitais dos seres que poboan o mundo.

     Enxeñosa a maneira de contar, por exemplo, quen lles pon nome ás rulas, que son as tías (si, si, as irmás dos pais ou nais), que son os papaventos e de que materiais están feitos, que son as rodas e algunhas cousas máis.

 

Ilustración de Belén Martín

    E Quemitraste, que ese é o nome do oso, vai abríndolle os ollos a Airosiña con simpatía, con agarimo e, aínda que algunhas veces parece algo pedante, entre eles comeza o que será  unha fonda amizade que  vai ser moi positiva para os tres personaxes desta historia.

     Na casa onde vive o peluche vai nacer unha nena. E Airosiña decide quedar alí ata que naza. Coa axuda de Voandeira vai gardando nunha caixa de madeira grans e outras sementes para cando chegue o inverno e non poida saír na procura de alimento.

     Voandeira e os seus pais marcharán polas rotas do sur ao chegar o frío, pero ela non. Ela vivirá agochada preto de Quemitraste para gozar do nacemento da pequecha. Porén, tamén o peluche sairá gañando con todo isto, algo que o fará feliz. Algo que os lectores e lectoras do conto descubrirán con deleite. Airosiña e Voandeira serán as "culpables" desa felicidade.

Ilustración de Belén Martín

     Paco Martín, unha vez máis, escribiu un relato moi rico literariamente (linguaxe coidada e viva, forma novidosa para estas idades, personaxes ben deseñados, situacións magnificamente construídas...) e ateigado dunha tenrura que envolve cada aventura, cada momento, cada pasaxe.

Na presentación, Paco comentou o seguinte: 

     «A rula representa a ansia de liberdade, que tamén ten o peluche, que vive arrombado no cuarto da nena, mais ao que lle gustaría viaxar e coñecer o mundo, o que conseguirá grazas a axuda de Voandeira, outra rula viaxeira. Pensei que a rula e o peluche facían unha simbiose bastante agradable.»

     

Con Manuel Bragado na presentación do libro en Lugo

     Unha historia para ler e para contar. Unha invitación para emocionarse e para gozar, cunhas ilustracións de Belén Martín, moi vivas, que acaen perfectamente ao espírito do libro.

     "A rula, o peluche e a nena" é  unha historia tenra que engaiola e que ole a liberdade.

     Unha historia fermosa que nos permite respirar o aire puro da boa literatura.

                                                                                                                        ANTONIO  GARCÍA   TEIJEIRO

DE NOVO, PACO IBÁÑEZ CANTOU A EMOCIÓN DOS VERSOS QUE SEGUEN VIVOS NO TEMPO.

Paco Ibáñez durante o concerto en Vigo

      E Paco Ibáñez, una vez máis, cantou en Vigo. E fíxoo cun repertorio magnífico e, ademais, galeguizado.

     Ata catro cancións cantou na nosa lingua. Un fermosísimo “Chove” de Celso Emilio Ferreiro e tres cancións baseadas nos meus poemas: “Que ocorre na terra?”, que xa é habitual nos seus concertos , “O vento dorme” e “Pomba de lume”.

     Chegado o momento de interpretar esta última, convidoume a  subir ao escenario. Momento incrible, único, máxico. Fíxome cantar con el !!! Non o podía crer.

Pois ben, alí arriba, despois de loitar coas letras que esvaraban polo atril, cantei co mestre a esa pomba de lume, de amora, de menta, pomba que chora. A emoción invadiume. Superei o nerviosismo para non quedar mal no intento. Paco sorría, tocaba a guitarra, cantaba. E o público, que tiña o fermoso cartón coa pintura da pomba que creou Xulio García Rivas, acompañaba no retrouso. Éxtase.

 

Con Paco no escenario. A emoción viva.

     Uns intres para non esquecer. Algo fondamente emotivo.

     Eu sen Paco Ibáñez non sería o mesmo. Tería máis eivas das que teño. Débolle moitísimo. Sempre estivo nas alturas e, ao tempo, moi preto da xente. E eu acababa de cantar, ombro con ombro, con el no teatro García Barbón.Sen palabras.

     Paco estivo dúas horas longas no escenario. Repasou una chea de cancións que son memoria viva de todos nós.

     

     Vibramos con Celaya, Góngora, Quevedo, Goytisolo, Lorca, Miguel Hernández, Brassens, Neruda, Alfonsina Storni … Esa nómina inmensa de poetas que encheron de forza e compromiso poético a miña vida e a de tantos outros.

     Sobrepasados os oitenta anos, Paco Ibáñez segue emocionando pola calidade dos seus temas e a autenticidade nos seus comportamentos.

     Próximo coma poucos artistas, o público vibrou coas súas interpretacións (marabilloso coa súa guitarra Mario Mas, nos tres temas nos que interveu) e aplaudiu con forza  as mesmas.

 

Mario Mas acompaña a Paco Ibáñez  (Foto de Tito Toscano).

     Paco Ibáñez é un mito. Un mito que vive preto de nós. Un mito que nos agasalla versos e que nos fai sentirnos máis felices despois de escoitalo.

     Así saímos todos do concerto: felices e renovados por dentro.

     Un pracer sen límites.

                                                                                                                         ANTONIO  GARCÍA  TEIJEIRO

A BIBLIOTECA ESCOLAR, UN ESPAZO DE "ALTO INTERESE" PARA TODAS AS PERSOAS QUE FORMAN A COMUNIDADE EDUCATIVA.

Biblioteca do C.E.I.P. "Miguel Servet" de Fraga (Huesca).

        Opino dende hai ben tempo que xa se poden inventar toda sorte de plans de estudos, de encher de ordenadores as aulas, de facer reválidas nun claro paso atrás, de eliminar humanidades dos currículum, de primar a educación memorística en prexuízo daquela que promovía o traballo en grupo e a reflexión, de crear treitos diversos para os alumnos e alumnas de Secundaria… Si, xa se poden facer estas e outras cousas máis, porque se non se crea a figura do mestre / mestra bibliotecario/a nos centros de ensino seguiremos nas mesmas.

     Vivimos nun país que vive de aparencias. Temos os premios literarios institucionalizados máis rimbombantes do planeta. Non fai falta que os recorde, pois, entre outras consideracións, danme noxo.

     E danme noxo porque non hai apostas claras polos plans lectores como habería que facelo. Fican sempre na superficie. Non valen para nada. Queremos dar unha imaxe de potencia literaria cando o que realmente estamos construíndo son fachadas sen contidos dentro. Dependemos claramente dos esforzos de ensinantes que cren no que fan e non teñen axuda ningunha.

Vista da biblioteca do Colexio Possumus de Vigo.

    Arrúbianse os responsables do sistema educativo cando aparecen os informes PISA e non se obteñen os resultados apetecidos. Daquela, todo é buscar nos plans anteriores ou presentes as causas de tamaño fracaso. Os políticos guíndan dardos envelenados uns aos outros e ninguén, con seriedade, é quen de reflexionar sobre as causas reais do fracaso.

     Sen ningunha dúbida, as causas son variadas. Pero a falta de bibliotecas escolares ben dotadas, con persoas dedicadas a iso durante toda a xornada brillan pola súa ausencia. Non se contemplan, en ningún caso, mestres ou mestras dedicados toda a xornada a levar adiante unha biblioteca que dinamice o centro educativo e faga desa sala con libros o centro neurálxico da escola.

     Todo o que se avanzou neste sentido ao longo dos anos reside no voluntarismo de docentes implicados, que saben da importancia da lectura e que rouban tempo persoal ás súas vidas para empregalo en proxectos bibliotecarios e literarios a prol do alumnado que teñen ao seu cargo. E fano en soidade, loitando con pais e nais que non valoran a función do libros de lectura e, o que é peor, sufrindo a ignorancia e o desprezo dos compañeiros que non dan importancia a labores coma este.

     Así de clara e crúa é a realidade que se vive. Por iso non poden sorprendernos o ínfimo grao lector, o baixo nivel de autonomía literaria que existe, o escaso valor que se lle dá ao libro nesta sociedade baleira e enferma. Agora lese máis que anos atrás, só faltaría!, pero estamos moi lonxe dos índices lectores da Europa desenvolvida. E xa non falo da nosa literatura galega. Dan ganas de chorar.

     O pouco que se le é grazas a eses docentes comprometidos coa cultura literaria e que levan ben anos loitando a prol da lectura nas aulas, para que os cativos non pasen polos cursos de costas a unha actividade fundamental na súa formación.

     Un deses docentes é Mariano Coronas Cabrero. Un home avalado pola súa dedicación a crear un punto de acción sobre as bibliotecas escolares. Un traballador “a pé de obra” que foi (e segue, malia estar xubilado) levando o seu discurso por toda España, partindo dun traballo persoal moi rico e suxestivo dende a escola onde traballaba.

Mariano Coronas en acción.

     Mariano foi alumando persoas con inquedanzas a través de obradoiros, conferencias, cursos, publicacións sobre a biblioteca e as súas vantaxes. Recibiron unha chea de premios as propostas que realizaba no seu centro. Era o faro que brillaba neste eido e noutros moitos que acometía con ilusión.

     Mariano converteuse nunha referencia pola súa sabedoría, pola autenticidade que mostraba e pola intelixencia coa que expoñía as experiencias das que falaba.

     Acabo de recibir un díptico, editado polo Seminario de Biblioteca y Literatura Infantil do C.E.I.P. Miguel Servet de Fraga (Huesca) sobre a Biblioteca Escolar.

     

     O seu autor? Pois Mariano Coronas, faltaría máis! As ilustracións son de Josep Figueres. Unha magnífica invitación a acudir ás bibliotecas escolares, gozar delas e aproveitar as enormes canles que descobren. A biblioteca, un lugar onde imaxinación, curiosidade, información e coñecemento son piares fundamentais da formación integral dos cativos e cativas.

     Reproducimos a continuación o devandito díptico, para que os lectores e lectoras de Versos e aloumiños poidan saborear a extraordinaria tarefa que Mariano Coronas, Mercè

e algúns compañeiros levan adiante no centro escolar oscense dende hai vinte e sete anos.

     Todo un exemplo a imitar.

                                                                                                                        ANTONIO  GARCÍA TEIJEIRO

"A DELGADA LIÑA DA ESPERANZA", UN TEXTO DE ARMANDO REQUEIXO, QUE PERMITE UNHA LECTURA PLENA DE "DETRÁS DEL HORIZONTE".

   

Edurne Baines, a editora, presenta os compoñentes da mesa.

 Foi un pracer compartir a presentación de “Detrás del horizonte” en Compostela con Armando Requeixo, un dos críticos máis prestixiosos da nosa literatura.

     

     Un crítico que, ademais, non só non trivializa a LIX, senón que a ten en alta estima.

     

     Nos tempos que corren é para valorar a visión de persoas coma el,que levan ben tempo pescudando entre os moitos títulos literarios que aparecen en Galicia. Persoas necesarias no sistema literario galego que aluman e nos falan das luces e das sombras do que se escribe neste noso país.

     

     E, entre esas numerosas obras,  Armando non baixa o listón nas súas reseñas, cando se trata de comentar os libros dirixidos aos mozos e cativos.  É de agradecer que sexa así, porque aínda hai demasiada xente que intenta menosprezar a literatura infanto-xuvenil.

     

     Na  prestixiosa libraría Couceiro Armando Requeixo falou de “Detrás del horizonte” con agarimo, sen perder de vista a edición orixinal  en galego, “Trala liña do horizonte”, e salientando os valores que, ao seu xuízo, contén esta obra.

      Coa súa xenerosidade habitual, Armando Requeixo enviou para ser publicado en Versos e aloumiños  o texto completo da presentación. Un texto fermoso, intelixente, cheo de pistas literarias para un maior gozo dos lectores e lectoras que se acheguen a esta historia.

     

     A continuación podedes ler as palabras de Armando Requeixo.

     

     Sobran os comentarios.

Armando Requeixo fala de "Detrás del horizonte".

A delgada liña da esperanza

                                                             Armando Requeixo

Detrás del horizonte é unha pedra angular, unha pedra base. Na estesa e dilatada obra de Antonio García Teijeiro este título funciona como un miliario, unha marca do camiño a partir da cal se referencia moita outra da súa produción. Dalgunha maneira, na escrita deste autor vigués houbo un antes e un despois deste libro. E non sen razón.

            

     A narración publicouse por vez primeira en galego, no ano 2002. O título daquela edición orixinal foi Trala liña do horizonte e inseriuse no catálogo de Edelvives-Tambre, concretamente na súa Colección Catavento, serie na que tamén apareceron textos de Paco Martín, Paula Carballeira ou Xosé Manuel Martínez Oca, entre outros.

            

     

Esgotado hai tempo, o libro volve ver a luz agora da man de Belagua, nunha edición traducida ao castelán por Alba Piñeiro Estévez e revisada polo propio autor. Entre os notables cambios que se operaron nesta nova entrega cómpre salientar a inclusión de fotografías de Ricardo Grobas tiradas durante o transcurso dunha operación de axuda humanitaria en Albania liderada por Nacións Unidas en 1997. Estas instantáneas substitúen as ilustracións que Andrés Meixide dispuxera na edición galega, acentuando o diálogo entre as imaxes e o texto e retroalimentando ambos os discursos, pois García Teijeiro realizou intelixentes modificacións no texto de partida para a máis sólida integración no relato conxunto dos materiais de Grobas.

            

     A obra que no 2002 se abría cunha dedicatoria que rezaba “A Susi, Antón e Noa. A Alba, a miña amiga. Todos están comigo trala liña do horizonte” veu agora como se sumaban outros nomes queridos a García Teijeiro: os de Libby e Erin, tamén o do escritor Alfredo Gómez Cerdá, quen tanto animou o autor para que dese ao prelo esta nova edición, que mantén as citas cabezaleiras de persoas do mundo da literatura e da música unhas si e outras non; as que agora figuran son: Mario Benedetti, Manuel María, Silvio Rodríguez, Miguel Hernández, Ismael Serrano, Bob Dylan, Martin Monestier e José Agustín Goytisolo, incluíndose tamén a testemuña dunha rapaza vítima dos horrores da guerra.

           

Ricardo Grobas, autor das fotografías de "Detrás del horizonte".

 

     Esta tradución ao castelán engade unha breve “Nota del autor” na que dá razón da obra e o do seu sentido e advirte que non é “un libro amable”, pero si “un libro tierno y duro. Poético. Necesario. Un libro por el que circula, pese a todo, la esperanza. Una esperanza que sirve a algunos de sus personajes para vivir y mirar, a lo lejos, detrás del horizonte”.

            

     Un último paratexto antecede o relato: a reprodución dos artigos 38 e 39 da Convención sobre os Dereitos do Neno aprobada pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas o 20 de novembro de 1989, articulado que xa figuraba tamén na edición galega.

            

     Argumentalmente a obra presenta un narrador en terceira persoa que relata a fuxida dun mozo soldado quen, non podendo aturar máis nas entrañas da guerra, escapa desta loucura colectiva para refuxirase nunha casa pequena e abandonada. Alí atopa unha carpeta de cartón azul cunha serie de follas escritas e prendidas por uns clips a uns recortes de xornal con fotografías de guerra, que comeza a ler. Así, nas seguintes páxinas, a voz do narrador, que aparece en letra cursiva e se vai centrar na acción e descrición do estado de ánimo do soldado, vai alternar coa lectura das citadas historias, que se reproducen a modo de capítulos independentes. Trátase dun conxunto de dezanove historias protagonizadas por nenos danados física e psicoloxicamente pola guerra, nas que o asolagan todo os sentimentos de dor, de pánico, de tristura. Neste ambiente tan desolador, recreado por medio dunha prosa acentuadamente poética que mesmo incorpora versos á narración, ábrese ao final unha luz de esperanza, unha procura alén do horizonte inmediato, da anguria dun vivir baixo a chuvia dos morteiros, unha luz ao futuro nun tempo e un espazo de irmandade que deixe atrás o pesadelo das armas e os conflitos.

            

     Como se bota a ver, é esta unha obra descritiva sobre a guerra e a súa incoherencia vista a través dos ollos dos nenos, unha novela na que se narran situacións dramáticas de momentos bélicos puntuais en dezanove flashes ou microrrelatos que son, dalgunha maneira, testemuña da impotencia perante tanto odio, destrución e guerra. Dezanove fotografías de rexeitamento e visceralidade, de tenrura narrativa e compromiso para desterrar a dor e o sufrimento, para sensibilizar ante o horror e desbotar a indiferenza. Historias buriladas cunha prosa ben harmonizada, depurada, directa, sen adornos gratuítos e que se serve estruturalmente do recurso do manuscrito atopado, de longa tradición literaria, mais que deixa transparentar tamén as influencias cinematográficas; poño por caso, a célebre A delgada liña vermella (The Thin Red Line), que García Teijeiro admirou, sobre todo, na versión de Terrence Malick.

            

     En Detrás del horizonte García Teijeiro idea dezanove desacougantes epifanías sobre a barbarie bélica. Un papaventos fuxidío aos ollos dun neno que acaba resultando ser un bombardeiro mortífero; a reclusión nun campo de concentración dun mozo que se evade da súa gris existencia debuxando nas paredes con xices de cor; un neno que, cheo de carraxe e desesperación, vence a amargura guindando pedras aos tanques de ocupación; nenos e maiores escapando da morte nun éxodo imposible; inocentes medos dos contos infantís que cobran forma na dureza terrible das armas; xentes que, cal procesión de formigas, foxen do exterminio; unha nena que, asolagada pola impotencia, propina pancadas aos panzer destrutores; unha mina antipersoal que augura a proximidade debeladora da guerra; unha bomba que vén romper a tranquilidade dunha aldea remota e pacífica; a tristura inmensa dun campo de refuxiados; a desolación dun pai que ve morrer o fillo entre os brazos malia estar agochado tras as trincheiras; a tolemia da mocidade que se ve obrigada a participar nunha guerra na que non cre; a tímida esperanza de tres nenos que xogan ao balón entre cascallos, tentando recompor unha normalidade que non existe entre tanto síntoma de destrución; o afogo dun neno que perde o seu ceo de cores e formas ideais mudado nun campo de morte polo que sobrevoan, cal paxaros mortíferos, avións de guerra; o alistamento absurdo ao que os confrontamentos armados obrigan, esgazando familias e vidas; a loita pola supervivencia dos que, coas mans, tentan inutilmente frear as máquinas de guerra invasoras; a fuxida para salvar a vida entre os bombardeos e a xenerosidade dunha nai que se sacrifica para librar os fillos; a cruel realidade que substitúe os inconscientes xogos dos nenos pola oufegante masacre ordenada polos señores da guerra. Velaí os fotogramas cos que Detrás del horizonte amosa, con toda fereza, o horror e a destrución que sobreveñen tras cada guerra. Historias coas que García Teijeiro se afirma nunha mensaxe pacifista, liña esta que xa abrira moito antes en obras precedentes (aí o está, por exemplo, o tan próximo polos temas e sensibilidade O que ven os ollos dos nenos, 2000), mais que ten neste libro unha concreción dunha contundencia dificilmente superable.

            

     Alén do dito, a liricidade da súa prosa, o xogo sinestésico e metafórico dos períodos e o esencializado sucederse dos sintagmas fan de Detrás del horizonte un texto de alto valor literario, no que o continente foi coidado tanto coma o contido, véndose todo orquestrado nunha intelixente estrutura enmarcada que non só dá unidade ao conxunto, senón que serve de pautado climático ao decorrer das historias.

            

     Non quero rematar sen chamar a atención sobre o coidado labor de tradución levado a cabo por Alba Piñeiro. Quen lea estas páxinas atoparase cunha fluencia idiomática agradecida, onde todo vai de seu e o propio relato pide as palabras que a tradutora sabe darlle. A competencia demostrada de Alba Piñeiro consegue amosarnos o máis xenuíno Antonio García Teijeiro nunha segunda lingua que é tamén, para ambos os dous, lingua de escrita e de expresión.

            

      Se ao anterior sumamos a forza das imaxes en branco e negro de Ricardo Grobas, esa súa habelencia para captar coa cámara todo un mundo avolto que se desangra e esfarela no caos pero que, asemade, é quen de non perder o sorriso e confiar nun futuro esperanzado, teremos un poderoso conxunto de razóns para entender por que Detrás del horizonte é unha certeira aposta editorial de Belagua, que se honra engadindo ao seu catálogo o nome de Antonio García Teijeiro, a quen edita con dignidade e feitío que non poden menos que aplaudirse.

            

     Sexan, pois, parabéns tanto a Antonio García Teijeiro por este Detrás del horizonte como a todos os que, dunha ou doutra maneira, axudaron a volver a pór en circulación unha obra que moito merecía abrirse a novas fronteiras, a novos horizontes, sempre alén.

Fotografía de Ricardo Grobas.