TRES LIBROS PARA OS PEQUENOS LECTORES PUBLICA EDICIÓNS XERAIS: DE MEDOS, ANIMAIS EN VERSO E CANS TRISTEIROS.

    Novo ano, novos libros. Novidades ben interesantes.

     

     Edicións Xerais de Galicia acaba de publicar tres novidades de LIX que amosan o gusto con que esta editorial coida as súas edicións.

     

      Son tres libros para pequenos lectores. E un, ben que se alegra cando aparecen títulos para idades nas que é preciso achegar aos cativos poemas ou historias próximas que os axuden a medrar por dentro. Que os fagan cómplices da palabra literaria. Que os empurren cara á satisfacción de ter un libro preto, a través  do hábito lector e da calidade dos textos e ilustracións.

      

Así, así, os libros preto deles dende ben pequenos.

     Unha tarefa necesaria, chea de atrancos e máis, se cadra, se falamos de que están editados en galego. Os mediadores e mediadoras agradecerán estes volumes, porque con demasiada frecuencia se esquecen as editoriais destes tramos de idades.

     Os libros que nos ocupan aparecen na colección Merliño dous deles e o terceiro, un álbum en Pequeno Merlín.

     

      A alegría é dobre, para min, ao ver que a poesía é a protagonista de Coller as rendas e que O can Gastón anda tristeiro évos un conto rimado.

     

Yolanda Castaño. Oxalá nunca deixe de escribir poesía para os nenos e nenas.

     

     En efecto, dende aquí volvo a alegrarme de que a gran poeta Yolanda Castaño, unha das mellores voces líricas do noso panorama literario, siga a escribir poemarios para os pequechos. Un luxo e un recoñecemento de que a poesía, se é boa (e a dela é magnífica), non ten idades nin prestixios diferentes.

      

     Coller as rendas (col. Merliño) é un poemario fresco, cheo de humor, moi ben artellado, arredor de animaliños que teñen camiños por trazar. Hai animais de moitas especies: unha berberecha, unha escaravella, unha carracha, un can, un percebe etc. Bechos mariños, insectos, animais que teñen amigos e veciños, que comparten, que se dan ánimos para que ao emprender os seus camiños se sintan libres para facelo sen que ninguén os dirixa.

    

     Velaquí un dos poemas:

Ilustración de Xosé Tomás.

Un cullarapo

topou cun sapo

que inchaba o papo

por ser maior.

“Ti vas de guapo

e es un cazapo.

Quen salta logo,

salta mellor”.

    

      

     Un libro de poemas imprescindible para os máis novos. Un libro delicioso, irónico, festivo, magnificamente ilustrado por Xosé Tomás, un ilustrador con máis de vinte títulos de LIX que realza os poemas cos seus debuxos plenos de orixinalidade e dunha expresividade que fascina. Crea un ambiente moi propicio para que plástica e verso fagan un todo suxestivo.

      

     O segundo, tamén en Merliño, chámase O can Gastón anda tristeiro. Un conto rimado traducido ao galego por Carmen Torres París, cuxo autor e ilustrador é Pablo Rosendo (vigo, 1984), director artístico da serie de animación Berto´s diary, colaborador de diversas revistas e que publica semanalmente unha viñeta no xornal “La Voz de Galicia”.

       

Pois si que está deprimido. Que lle ocorre? Il. de Pablo Rosendo.

     Un conto sinxelo, simpático, sen pretensións, escrito na súa maior parte en pareados, que trata dun can tristeiro, que nada, nada o fai feliz. O seu dono, Antón, pensa o indicible para que cambie, para velo sorrir, ata que un día…

     Nótase moi ben que o autor traballou na animación pois os seus debuxos, planos, con moita viveza e cor, así o confirman.

      

     E o terceiro, está asinado por Sabela Fernández Torres, mestra especializada en Audición e Linguaxe, licenciada en Psicopedagoxía e autora de materiais e artigos no ámbito pedagóxico.

      

     Dentro de Pequeno Merlín, Augusta e os seus medos cóntanos a historia dunha nena, que está chea de soños, pero que é tan medrosa que non consegue que ningún se lle cumpra. Isto o que lle di a miúdo o seu avó. Tiña tantos medos que a Augusta non a deixan nin ulir, nin viaxar, nin falar, nin sorrir. Un día decidiu comentar aos seus pais que quería ser valente. Daquela comezou a atopar notas e caixas e tras lelas ou abrilas… “Sorprendida quedou co que dentro encontrou”. Un conto que, dun xeito sinxelo, nos fala da necesidade de enfrontarse aos medos para superalos.

      

     Ilustrado, con trazos lineais en cor, cheos de tenrura e humor por Alicia Suárez, este libro fará gozar aos lectores e lectoras pola súa sinxeleza e o seu optimismo.    

 

Ilustración de Alicia Suárez.

      

     Demos, pois, a benvida a estes tres títulos que aparecen nas librarías para faceren que a xente miúda poida sentirse moi ben lendo.        

                                                                                     

 

E rematarán lendo e consultando libros coma este...

                                                                                            ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

ELLA FITZGERALD E LOUIS ARMSTRONG: UNHA REUNIÓN NO CUMIO DO JAZZ

Xa nolo dicía Irving Berlin nunha das cancións que compuxo para a película Holiday Inn: "Let's start the new year right", é dicir, "Comecemos ben o aninovo". E que mellor para seguir o consello do gran compositor de "Cheek to Cheek" e tantos outros standards que escoitarmos dous excelentes elepés que se atopan entre as mellores colaboracións vocais da historia do jazz? É que hai ocasións nas que a maxia non ocorre soa, senón que é preciso amañala un chisco, poñer as condicións necesarias e xuntar as persoas adecuadas para que xurdan eses intres especiais que fican gravados para sempre na historia da música. Por dicilo doutro xeito, ás veces fan falta intermediarios.

O productor Norman Granz en 1947

E un dos intermediarios por excelencia no eido do jazz—xa o teño dito en moitas outras ocasións e non descubro nada ao dicilo—é Norman Granz, un home adiantado ao seu tempo, cun oído e unha visión de futuro coma poucos. El creou selos importantísimos (Norgran primeiro; Verve despois) e actuou como catalizador para innumerables reunións musicais, tanto en forma de concerto coma en forma de sesión de estudio, que, simplemente, non terían ocorrido sen a súa mediación. E a música en xeral, e os bos aficionados ao xénero en particular, terían quedado sen momentos que, parafraseando o libro que Jaime Urrutia vén de publicar (e que, por certo, é moi recomendable e de doada e interesante lectura), son para enmarcar.

Louis e Ella nunha etapa posterior das súas carreiras

Dous destes momentos tiveron lugar durante a sempre fructífera década dos anos cincuenta e o resultado foi a edición de dous discos que recollen unha das colaboracións máis memorables que o jazz ten agasallado á música do século XX. Os títulos dos dous elepés son concisos e mencionan simplemente os nomes propios dos protagonistas: Ella & Louis, publicado en 1956, e Ella & Louis... Again, que saíu á rúa un ano despois. Os apelidos non son precisos, pois todos sabemos que se trata de Fitzgerald e Armstrong, dúas lendas do jazz que, coas súas sólidas discografías, se ocuparon de trocar a dirección tanto do jazz coma da música popular do seu tempo. Tiña sentido, sen dúbida, que alguén pensase en reunilos nun estudio de gravación para que, alí xuntos, cos acompañantes axeitados, creasen unha música pola que non pasa o tempo. Ese alguén, claro está, foi Granz, que foi quen de ver tanto as posibilidades artísticas coma as posibilidades comerciais da reunión. E, coma tantas veces, Granz non se trabucaba nin nunha cousa nin na outra.

Un dos songbooks de Ella, adicado á música de Cole Porter

Armstrong e Fitzgerald atopábanse nestes intres en puntos álxidos das súas carreiras. Pasaran xa dúas décadas dende as súas influentes gravacións cos seus quintetos e septetos nos anos 20 e 30, os chamados Hot Fives and Sevens, e Satchmo estaba a facer excelentes discos (coma os tributos a W.C. Handy ou Fats Waller), ademais de dar concertos arredor do mundo con pequenos grupos caracterizados polas súas formacións estelares. Con estas xiras estaba a poñer os alicerces da súa reputación como embaixador internacional do jazz. Fitzgerald estaba tamén a alicerzar a súa reputación como Primeira Dama do jazz, e viña de comezar a súa longa e exitosa serie de songbooks, eses discos adicados á obra de diversos compositores famosos, como Cole Porter, George Gershwin, Johnny Mercer ou Irving Berlin, entre outros. A reunión entre estes dous grandes supuxo unha oportunidade para que o talento de un complementase o do outro, e o resultado non podía ser máis que máxico.

Isto queda claro dende as primeiras notas de "Can't We Be Friends," o tema que abre Ella & Louis: a compenetración e o entendemento entre Satchmo e a Primeira Dama son totais, e o repertorio, formado por unha serie de melodías inmortais saídas da pluma de Berlin, Gershwin, Vernon Duke ou Hoagy Carmichael, representa o material perfecto para a creación dunha obra mestra. Se engadimos a isto que o cuarteto que os acompaña inclúe a Oscar Peterson ao piano, Herb Ellis á guitarra, Ray Brown ao contrabaixo e Buddy Rich (que non é realmente un membro do trío de Peterson) á batería, non hai dúbida de que Granz se asegurara de mercar todas as papeletas para que lle tocase a lotería. Armstrong canta coa súa inconfundible voz rouca, pero afortunadamente ten espazo para tocar a súa non menos inconfundible trompeta. Algúns dos temas estrela do disco? Pois "Cheek to Cheek", "Isn't This a Lovely Day?", "Stars Fell on Alabama" e "The Nearness of You".

Pouco despois, xa en 1957 (un ano no que Verve editou nada menos que oito discos de Armstrong), Granz tentou repetir a fórmula, e fíxoo con éxito, xa que Ella & Louis... Again é un magnífico complemento do seu antecesor. Fiel ao adaxio que di que cando algo funciona ben non hai razón para cambialo ou complicalo, o productor rodeou a Armstrong e Fitzgerald dos mesmos músicos, coa excepción de que Louie Bellson substitúe a Buddy Rich á batería. Nesta ocasión o disco é dobre, pero segue a ser unha colección de standards escritos por grandes nomes como os anteriormente mencionados, aos que hai que engadir os de Walter Donaldson, Gus Kahn, Jerome Kern ou Dorothy Fields. Tampouco non é este só un disco de duetos, pois os dous protagonistas cantan algúns temas en solitario, case un por cara do disco: Louis interpreta "Makin' Whoopee", "Let's Do It, Let's Fall in Love", "Willow Weep for Me" e "I Get a Kick out of You"; Ella fai o propio con "Comes Love", "These Foolish Things" e "Ill Wind". Hai críticos que protestan—e penso que con razón—porque Satchmo non goza de tantas oportunidades para tocar a trompeta neste disco, pero aínda así, o álbum non desmerece nada ao anterior, e se estivesemos nos anos 90 e non nos 50, ben podería terse chamado Ella & Louis II. Ademais destes dous discos, Ella e Louis gravarían, tamén para Verve, a súa versión de Porgy & Bess, a ópera en clave de jazz de George Gershwin. Pero iso xa é outra historia.

                                               ANTÓN GARCÍA-FERNÁNDEZ

CATAVENTO DE POEMAS INFANTÍS (XLIV) Carmen Gómez Ojea

CARMEN GÓMEZ OJEA  (Gijón, 1945)

            MARTES

     Este día así se llama

por un luchador muy fiero,

Carmen Gómez Ojea.

el dios Marte de la guerra

de casco y armas de hierro.

     Al llegar la Primavera,

el pueblo romano honraba

con fiestas a este guerrero,

empezando las batallas

que acababan en invierno.

No me gusta mucho el martes,

   porque el viernes está lejos,

     ni me gustan las peleas

ni ese dios de sangre y fuego.

        JUEVES

El jueves me encanta,

  el jueves me chifla,

porque, ¡vaya suerte!

es del viernes víspera.

    Júpiter del trueno

     y señor del rayo,

padre de los dioses,

  para los romanos,

que no era tan fiero

   ni era tan bravo

celebraba el jueves

   su día de fiesta.

Hoy ceno en un pas.

    Me trago el puré.

    Me bebo la leche.

   Me zampo el jurel.

Y en un pis me como

   el yogur con miel.

Me lavo los dientes.

 Me voy a la cama.

   La Luna lunera

 con su cara guapa,

  su vestido verde,

  y su voz de plata,

 peinada de moño,

  alegre y descalza,

cantando y bailando,

   cruza mi ventana.

   Se mira al espejo.

Me besa y se marcha.

     

           (Del libro Canta que cantarás, editado por la Editorial Everest. 2005.)

NOA É A NENA DO PARQUE (OU CANDO AS NARRACIÓNS MEDRAN COAS PERSOAS).

     

Os meus fillos, Antón e Noa.

     Adoro os meus fillos. A súa existencia permíteme ver claro nos espazos sombrizos que debo ocupar acotío.

      

     Son bálsamo diante das necidades que nos agasalla a vida.

      

     Son a causa de moitas decisións tomadas que, de non ser por eles, irían por camiños diferentes. E seguro que máis pobres.

      

     Axudan a ver a vida con distancia; o horizonte, como punto de encontro; as apertas, como necesidades fondas; as palabras, como medio para abrir canles; os seus proxectos, como gromos de flores coidadas no xardín dos afectos.

      

     Moitos pensaredes que a este home lle deu unha arroutada de nostalxia familiar, non?

      

     Pois nada máis lonxe da realidade. Non é nostalxia: é agarimo e recoñecemento a unha traxectoria impecable. Chea de soños.

      

     No ano 1989 publicouse, con ilustracións de Penlope Ares, o libro Noa (Galaxia. Col. A chalupa), un conto sinxelo, ecolóxico, cun punto crítico, no que a miña filla, que daquela tiña cinco anos, foi a fonte de inspiración para crear a protagonista. Ambas compartían, ademais, o nome.

      

     O libro era unha coedición e saíu en todas as linguas do Estado.

      

     Pasaron vinte e cinco anos e o libro, loxicamente, quedou descatalogado. En min bulía a idea de recuperalo. De facelo medrar. De axustalo á figura daquela nena marabillosa, a miña filla, que se fixo muller. Homenaxeala, dalgún xeito, e dicirlle, outra vez, o importante que é para min. Sábeo ben, pero non está de máis demostrarllo.

       

Noa pequeniña.

     Un día púxenme a iso. Transformei o relato. Incluín algúns poemas, cambiei o desenvolvemento da historia, engadín certos feitos ditos e vividos pola miña filla e o resultado foi un conto que me deixou moi feliz. Nel estaba o espírito de Noa.

      

     Daquela, quería que alguén o publicase. Era un conto curto pero dun valor afectivo para min ben grande. Ofrecinllo a Edicións Embora. E Miguel Toval non dubidou en aceptalo. Sentinme de marabilla. Era un relato longo para un álbum e curto para un libro de peto.

      

     Acabo de recibilo. As ilustracións de portada e interiores son de Nuria Díaz. Gústanme. Saíu en rústica, cun deseño elegante. O libro é delgado, mais posúe un carácter simbólico enorme.

      

     Noa, xa muller, é a destinataria destas páxinas. E Libby, a andoriña que vive nos EE UU, voa da súa man polo parque xa verde.

      

Noa e Libby. Decembro 2014.

      Que feliz me sinto, ao ver que a literatura pode vestirse coa roupa dos afectos sen deixar de ser literatura. Ou iso, alomenos, foi por riba de todo o meu propósito. Non sei se o conseguín.

      

     E chegado a este punto, quero referirme a un mestre fundamental, á hora de escribir esta clase de contos: Fernando Alonso. Nel, nos seus relatos, inspireime para crear  A nena do parque. No seu estilo, directo, espido, de linguaxe coidada, crítico… bebín para utilizar as miñas ferramentas literarias. Con elas artellei esta historia e moitas outras.

      

Con Fernando Alonso en Fuenlabrada. Maio 2014.

     Quero deixar aquí, ben clara, a influencia do autor d´O homiño vestido de gris e outros contos, cando escribo narrativa curta. Unha influencia que non nego e da que me sinto ben fachendoso.

      

     Así que, xa na rúa A nena do parque, cumpro un obxectivo que me marquei hai xa tempo: que Noa tivese esta narración máis preto dela, se cadra, e que estou moi contento de que servise de modelo para protagonizar unha historia poética e crítica como é ela.

      

     Bicos, Noíña.

                                                                                                      ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO