A LUZ DAS PALABRAS (40) Elvira Riveiro Tobío

      

Elvira Riveiro Tobío

O primeiro libro que lin de Elvira Riveiro Tobío foi un poemario moi especial que escribiu para os cativos: Palabras brancas. Con el foi finalista do Premio Merlín de LIX no ano 2007. Interesoume moito a escritora deste magnífico poemario, a quen non coñecía. En todas as conferencias, mesas redondas ou talleres, este libro acompáñame sempre.

      

       As casualidades da vida fixeron que coincidísemos na Universidade de Vigo, durante unhas xornadas dedicadas á literatura infanto-xuvenil. Encantoume coñecela. Pero o mundo, como se di en tantas ocasións, é un pano e, un tempo máis adiante, substituíume no centro onde eu daba clase (e sigo a dala), durante unha baixa que se prolongou máis tempo do que eu agardaba.

      

        Coincidimos por última vez nunha mesa redonda en Compostela, a finais de 2013, falando de poesía e ensino (e moitas outras cousas) na compaña de Carlos Negro e Fran Alonso.

      

       Interésame o que escribe Elvira. Hai en todo o que expresa unha reflexión profunda do papel que xoga, como ser humano, nunha existencia que, ás veces, a supera. Elvira non escribe poesía amable, pero vive a súa vida dunha maneira moi profunda. Todo exerce sobre ela unha presión intensa, moi intensa. Para Elvira Riveiro, penso eu, a escrita convértese nunha necesidade para rachar muros, para acadar a luz que precisa para sentirse mellor. Elvira, sigo pensando eu, sabe que coa poesía non pode cambiar o esencial, pero si sabe que lle aporta as forzas necesarias para vivir cos ollos postos nun horizonte necesario, aínda que este se atope máis lonxe do desexable.

En Compostela (2013) con Antonio G. Teijeiro, Carlos Negro e Fran Alonso.

      

       Con Carnia Haikai, gañou a sexta edición do Premio de poesía erótica “Illas Sisargas”. Un poemario valente no que leva o amor e o erotismo polas canles máis profundas:  Je suis la voyeuse: / quero ver como comes, / como nos comes. / Non deixes nada, / dicíanche de nena… / Como aprendiches! / Je suis la voyeuse: / quero vervos comer / a sobremesa.

       Ou este poema dun erotismo sublime e explicitamente fondo:

 Mordo os teus labios,

cada un dos teus labios:

doce abanqueiro.

Intensamente

téñote a lume lento…

e insanamente.

Métoche os dedos

en cada boca, alí,

onde tes fame.

       Xa dixen que me interesa o que escribe Elvira Riveiro Tobío. Paixón, amor, desencanto, loita por sobrevivir.

       Había tempo que lle pedira un texto para Versos e aloumiños.

       E cumpriu.

        Estivemos hai uns días en La Cuchufleta, unha cafetaría que está preto das nosas respectivas casas (outra casualidade: vive na mesma rúa onde eu nacín), e conversamos. Hora e media que pasou a fume de carozo. Falamos de poesía, do que nos rodea…Intercambiamos libros. Un pracer, a verdade.

        E esta muller inqueda, con incursións na videopoesía, que crea espectáculos poético-musicais, performances; que recita en moi diversos lugares, tróuxome os seus últimos libros.  O poético e entrañable, As redes de Inés, publicado na colección “Merliño” de Edicións Xerais e a obra gañadora do Premio Avelina Valladares  de poesía, na súa XVII edición, Corpos transitivos,editada por Edicións Fervenza. Estes dous poemarios aparecerán proximamente nas nosas seccións “Catavento de poemas infantís” e “Escaparate poético”.

       Para Versos e aloumiños, Elvira Riveiro enviounos un impresionante poema, que recita habitualmente  e que non pasa desapercibido. Non é un máis. Quen o escoita pregunta onde o pode atopar. En ningures. É inédito.

        Por iso é unha honra que vexa a luz no noso blog-revista. faloume del. Recibino. Fiquei emocionado. Pedinlle que nos falase algo arredor del.

       E Elvira fíxoo. Expresa a complicación que para ela supón volver sobre o poema de amor. Pero ela regresa unha e outra vez porque (é certo) acredita no amor.

Compostela. 2013.

        Volver ao poema de amor significa, sobre todo, “non intentar caer na cursilería, achegarse ao tema de xeito non convencional, que non soe a repetido, tentar transmitir autenticidade e un pouco da emoción que o sentimento provoca”, segundo as súas propias palabras. E engade: “Pareceume que o tratamento máis clásico do tema incide no amor eterno, no amor para sempre, na celebración do amor que durou moito tempo… Entón, un pouco para poñer o contraste fronte a boa parte da tradición literaria occidental, quixen facer un canto celebrativo dun amor que leva 3 anos (unha data aparentemente insignificante e, por insignificante, co engado das cousas pequenas)”.

        Discurso clarificador e emotivo, que cativa. E continúa a poeta dicindo: “A partir de aí o poema requiriu un pouco de investigación arredor de toda caste de sucesos históricos, míticos,etc. que tivesen que ver co 3. Afortunadamente, a listaxe que saíu da miña pesquisa foi tremendamente evocadora, fermosa, variada… e deu lugar a un discurso que aúna o sorprendente e/ou ocorrente co propiamente emotivo”.

        Que marabillosa maneira de expór que certos espazos dos sentimentos non teñen límites!

        Que magnífico discurso poético para amosar as sendas tan variadas que existen para relacionar emocións dende diversos puntos de vista!

        E remata Elvira Riveiro Tobío con estas palabras: “Por outra parte, non quería caer de ningunha maneira no concepto de amor eterno (para min o amor é eterno exactamente mentres dura), por iso ese final, un final un tanto sorpresivo no que procuro xusto iso: referirme á caducidade do sentimento amoroso, caducidade que pode ser de 3 anos, de 30 ou de 3 días”.

      

       Sobran as palabras. Unha delicia ler esta exposición.

        Así que, unicamente, nos queda ler o poema e gozar dunha poesía de enorme nivel.

        Non sabes, Elvira, o moito que che agradecemos estas palabras e estes versos sublimes.

amor métrico decimal

febreiro ten trampas delicadas

que poden deixarte de improviso

Pintura de Xulio García Rivas

á porta duns labios sen amarre

poñerte no couzón e vas e entras

e ficas 3 anos suxeita no amocelo desa boca

mais ben mirado 3 anos non é tanto

á fin e ao cabo que pode pasar en 3 anos

á parte duns labios polos que ser atravesada?

se aínda un supoñer fosen 30

30 anos dan (é sabido) para unha guerra en Europa

con todo o que iso implica e non é grato facer patente baixo este título

30 para unha paz en Grecia

(digo da antiga Grecia)

comparado co trienio 30 anos xa son algo

algo aínda pequeno

limitado

pero 3 centos é outra cousa

3 centos anos xa dan para unha lúa de mel

para pouco máis en realidade

Pintura de Xulio García Rivas

(Hera e Zeus non fixeron máis ca iso nese tempo)

entón que son 3 anos?

apenas a centésima parte dunha lúa de mel

unha lilaina (eine Nichtigkeit mein Schatz para que entendas)

en 3 mil anos dálle tempo a un imperio

(exipcio por exemplo) a estender o seu poder

presenciar o seu ocaso en todo caso

durante un imperio hai ocasión para entreterse un chisco

se tal construír unhas pirámides

descubrir as bondades da escritura

facer dun río o centro do universo

por iso (en anos) 3 son un tris

algo ínfimo se pensamos en Prometeo e os 30 mil de condena coa aguia devorándolle as entrañas

Prometeo si que tivo tempo de ficar aborrecido da rocha da cadea e por extensión de toda a caste dos minerais metamórficos e aínda dos falcónidos

30 mil anos coitado Prometeo

30 mil a Idade da Pedra

todo pedra nin un único metal

fronte a 3

3 ínfimos anos coa pel estremecida

de pedra de metal de barro ardente

que pouca cousa 3 anos!

que pouca confrontados cos 3 centos mil para que xurda e se extinga toda a estirpe dos mamuts

toda a dos neandertais

deixando só rastros nos glaciares

Pintura de Xulio García Rivas

3 centos mil tamén o universo escuro

fronte a 3 anos do teu tan luminoso

e quizais non saibas que son 3 millóns

3 millóns de anos

milenio arriba milenio abaixo

o que abarca a extinción masiva do Devónico

bota contas

3 anos son un sopro

3 anos non son nada

se 30 millóns de anos é o que dura unha breve idade de xeo

dime daquela que veñen sendo 3 anos

cos seus 3 centos e pico días cada un?

se en 3 centos millóns de anos é normal que retrocedan os océanos xurdan continentes se ergan os Apalaches e o macizo da Guayana comece a vida animal e vexetal aparezan peixes e estes incluso sexan quen de mudar as súas aletas por patas e convertérense en anfibios e logo réptiles

se 3 centos millóns de anos dan para que as plantas poboen a terra para os artrópodos para os insectos para a orde dos quelonios que sorte de ridícula medida son 3 anos?

se 3 mil millóns ten a vida na terra dirías que 3 anos é un exceso?

3 anos debruzada na pradería solleira dos teus bordos

3 anos pondo nomes á brancura da tona acesa que te cingue

Pintura de Xulio García Rivas

3 apenas 3 sabendo cal é o significado certo da luz

aínda non me doen as trampas de febreiro

e dáme o corpo que sería quen de estar

quizais non 3 mil millóns pero

polo menos

3 anos máis

gozando do orbe intenso que se incendia neses labios

(ou 3 días)

OS MEUS OLLOS ENTRE A MEMORIA E A PAISAXE NA PINTURA DE XULIO GARCÍA RIVAS

O día 13 deste mes de setembro, inaugurou a súa exposición Memoria da paisaxe o pintor nado en Agolada de Borraxeiros (Pontevedra) no ano 1947, Xulio García Rivas, un dos artistas máis interesantes do mundo pictórico galego. Memoria da paisaxe atópase no Centro Cultural Marcos Valcárcel (Deputación de Ourense) e a inauguración foi un acto de reivindicación cultural (cada volta máis precaria) e, sobre todo, un canto ao feito creativo deste home bo, (como don Antonio Machado), a quen, precisamente, o Parlamento Galego acaba de mercarlle unha das súas obras.

Non vou falar de Xulio, porque deseguido poderán ler un texto que escribín sobre a súa pintura. Eu, que non son especialista neste terreo, deixeime levar no meu escrito polas sensacións sutís, polo fermoso que resulta entrar nos cadros de Xulio, con quen o espectador se sente identificado cando pousa a súa ollada nos seus lenzos. Como di  Xosé Luis de Dios no tríptico da exposición sobre a súa obra son "pinturas de lírica abstracción, non pretenden dominar ou apropiarse da natureza figurada ou imitada, senón talvez captar o seu alento etéreo, a levidade das formas, sen perfís e acoutacións, sutileza  de ritmos e cadencias que reclaman a complicidade do espectador para completar a proposta..." Totalmente de acordo coa visión que dá de Dios que eu comparto plenamente.

Levo ben anos vendo a evolución dun mestre da pintura. Un home bo, no sentido machadiano, como dixen antes; alguén que foi evolucionando nos diversos estudios, tan íntimos, das cidades onde viviu; unha persoa modesta, sinxela, que foxe dos círculos e que fai da súa pintura a súa vida. Esa vida que leva compartindo dende hai moitos anos con ese anxo (se existisen) chamado Alicia Alonso, unha muller dunha creatividade excepcional, dun gusto exquisito, que se converte na principal crítica do artista.

Reflicto aquí unhas liñas de Luis Cochón, unha desas persoas que ama as artes por riba de todo, sobre García Rivas: "Pintor. A súa pintura, íntima, silenciosa, tan súa que se produce nos obstinados limos da creación, onde - se cadra - o que sobra no cadro son as cousas e o que queda é o ámbito, o espacio do fulgor. O territorio vougo da memoria poética. Tamén a verdade se inventa. Pintura, sábese que debería ser máis coñecida do que é, por riba dese succés d´estime que acada nos mellores entendedores: a victoria do prestixio".

Xosé María Ávarez Cáccamo diríxese ao público

Non se pode dicir mellor. Son palabras que sinto. Son afirmacións que comparto. Son realidades que vivín dende o mesmo momento no que coñecín a Xulio García Rivas.
Na inauguración houbo arte. Pintura e Poesía sorriron  felices da man. Sei que esta mestura a Xulio e mais a Alicia lles encanta.


Non puiden asistir a un acto no que se leron poemas (Pepe Cáccamo, Mª Xosé Queizán) referidas á pintura do mestre, palabras de loanza ao pintor e un texto poético meu, que é o que figura a continuación, a cargo da miña muller Susi Fernández.
Eu participaba noutro acto, á mesma hora, en Vigo.

Isto é o que eu escribín para un catálogo sobre a pintura de Xulio García Rivas, a quen tanto quero e admiro.

Susi le o texto de Antonio García Teijeiro

                                     OS MEUS OLLOS GOZAN DO PINTOR

Levo ben anos gozando coas pinturas de Xulio García Rivas. Téñoas na casa e visitei os últimos estudios nos que o pintor se pecha, para acadar ese silencio, esa calma que precisa para pousala con mestría nos lenzos, papeis ou madeiras cos que traballa.Neses estudios, lugares máxicos onde hai decote un olor especial, un sentaba, vía cadros de diferentes épocas, tan evocadores, tan acougantes que non quería  abandonalos, porque temía  perder o feitizo que o envolvía.E segue a pasarme así. Pero non só a min, como persoa. Non.

Quizais non se vexan entre as mesturas de cores nas súas paisaxes, entre o negro resistente da súa arquitectura pictórica, entre a delicadeza dos vexetais, flores e demais. Quizais non se vexan nos seus fermosos e xigantescos dípticos ou trípticos, nin nesas pequenas marabillas  nas que hai un encanto especial, pero nos orixinais de Xulio viven os meus ollos. Si, dende o primeiro día que me deixei enfeitizar pola obra do pintor, os meus ollos non quixeron saír dese silencio provocado polo artista e nel conviven cos seus trazos,cos vaivéns do pincel sobre a superficie na que pinta, coas teimas lóxicas do creador, con esa concepción da pintura total que Xulio García Rivas posúe. Non quedei cego porque eles, os meus ollos, non deixan de dotar de cores as miñas miradas sobre o mundo. E niso Xulio é un mestre. A súa evolución creativa, as súas inquedanzas como ser humano fusionadas coas de creador, así o demostran. 

Xulio ten, hai xa ben tempo, un estilo recoñecible, pero a repetición non forma parte do seu esquema artístico. Xulio García Rivas pescuda no seu interior, sen esquecer o que o rodea. Deste xeito, os novos elementos aparecen e a súa obra engaiola. Unha obra que parte do intimismo e do talento do pintor  e bate no corazón de todos aqueles que se emocionan diante da arte auténtica. E aí seguen os meus ollos, emigrantes nun espazo enigmático, asomando á fiestra da vida que Xulio abre no seu estudio, porque precisa dela.Os meus ollos, felices, compartindo os bos e os malos días co artista. Convértense, en silencio, en testemuñas fieis das súas dúbidas, das correccións e dos seus logros. Talvez xa formen parte da esencia do pintor.

 

Mª Xosé Queizán, na súa intervención

O espazo pictórico de Xulio ten que ver moito co seu espazo vital. Os meus ollos fálanme da marabillosa chegada á natureza do creador. E viven entre a néboa mesta, ou non, dos seus golpes de inspiración co pincel. Ven a vida dende dentro, cando a luz se deixa ver. E voan cos ventos, atordan coas treboadas, camiñan pola cidade.

No espazo de Xulio García Rivas atópanse os meus ollos, e así mo din, coa pintura de auga, pintura de luz, pintura de aire.

Xulio non esquece os ocres que tanto gustan aos meus ollos. Non perden vixencia. Forman parte da substancia  do artista, do seu espírito anovador dende a primeira pincelada que deu.

No espazo de Xulio, hoxe mesmo, vive un feitizo que invade os que pousan a súa ollada nos seus lenzos e papeis. Dinme os meus ollos, sempre en contacto cos acrílicos, coa tinta chinesa ou coa acuarela, sen esquecer o óleo, que Xulio foxe dun clima abafante que pode afogar a un artista, para crear un clima sensual e lírico. Xulio García Rivas sempre rachou as cadeas que, demasiadas veces, oprimen o pintor. Intentou e conseguiu ser dono das súas sensacións para plasmar aquilo que desexaba comunicar e facernos partícipes da súa creación.

Dentro deste novo período creativo, ese que os meus ollos chaman o silencio das delicias, estes papeis fanche sentir o olor da brisa, a frescura dos verdes que visten os xardíns. Xardíns sen valados. Xardíns que se espallan ao longo dun espazo aberto ateigado de flores e cores. Aparece o mar coa súa enigmática beleza.E iso emociona aos meus ollos e a min.

 

Xulio e Alicia Alonso

Xulio García Rivas sente o concepto de liberdade, cando fai da delicadeza  pintura. Esa pintura que non quere ancorarse na superficie, senón que esvara ata o fondo da alma do pintor sen ningún tipo de rasgos inútiles.

 

Alicia escríbelle un poema a Xulio

Os meus ollos voan cunhas andoriñas que se albiscan entre manchas ben controladas polo pintor. Controladas, pois Xulio procura o equilibrio entre o que imaxina e o que peta insistentemente na súa man de creador. Xulio presenta un discurso que, de cando en vez, permite rebordar as súas expectativas e a obra toma outra vertente. Unha vertente que vai permitir que esa liberdade flúa polos poros da súa alma de pintor.

Por iso a súa obra emociona. Por iso os seus cadros enfeitizan.

Fluír é un verbo axeitado en relación con todo o que estou a dicir.

A través da acuarela, a pintura chinesa e o acrílico ben utilizados polo pincel do artista, non os meus ollos, senón eu mesmo, son feliz nese pouso acougante da pintura chinesa, taoísta que me transporta a un parque con luz, delicado, suave e suxestivo.

Nese parque atópase a fusión da idea e do resultado. Se tapo os oídos e non escoito as verbas dos meus ollos enfeitizados, pérdome nas treboadas azuis e grises, soño nos xardíns que arrolan os meus sentidos, teño forzas para fuxir dos negros e dar coa luz que preciso para respirar e que o pintor me brinda xeneroso. E, sen dúbida, déixome atrapar polas cores tan variadas (os amarelos, os rosas, os malvas,os vermellos, os xa mencionados ocres…)  para que sigan a acariñarme, para que non deixe de percibir os sentimentos que se agochan ao noso redor e que, en demasiadas ocasións, encrespan a miña pel.

Os meus ollos seguen nos lenzos de Xulio. Vixían a súa pintura arquitectónica. Falan con seres que se adiviñan fundidos cos elementos ingrávidos das súas pinceladas.  Aplauden o recendo salgado do seu mar. Xogan entre as flores e as plantas, buscan algún pendello antigo que Xulio lles ensinara noutrora, fan unha escapada á cidade que o artista tan ben plasmou nos seus cadros e diríxense cara aos horizontes que Xulio vai perfilando co seu pincel.

Non podo facer que os meus ollos volvan. E, ademais, para que?

Onde se pode estar mellor que na obra dun pintor reflexivo e honesto?

Onde se pode estar mellor que gozando da sensibilidade estética dun artista que domina a arte do milagre pictórico?

Que sigan no seu mundo de manchas informes, que continúen gozando desa relación tan directa entre pintor e pintura. Iso si, que non me rouben as cores, e os trazos cos que Xulio García Rivas vai subindo os banzos que levan ata o cumio da gran pintura.

                                                                           

O pintor diríxese aos asistentes moi feliz

                                                                            

                                                                                      ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO