Mostrando entradas con la etiqueta pedagoxía. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta pedagoxía. Mostrar todas las entradas

domingo, 2 de julio de 2017

PAPEIS RECOBRADOS (13) "Reivindicando un mestre excepcional: Gianni Rodari"

                             Foto: Anxo Cabada




Un novo “papel recobrado”. Unha figura imprescindible para entender o que significou a renovación pedagóxica: Gianni Rodari.
     
Gianni Rodari

          Non quero ser paxaro de mal agoiro, pero teño para min que este escritor e pedagogo italiano – universal, diría eu- está caendo no esquecemento. E non se pode consentir.
     Sobre todo nestes tempos de ensino inmobilista. Neste tempo de estúpidas reválidas e de informes que confunden o persoal. Neste tempo de noxentas burocracias, de comodidades diversas e de falta de rumbo e de criterio na docencia.
    


     Resístome a que Rodari e mailas súas técnicas tan abertas e motivadoras sexan algo remoto. Non pode ser. Non perderon vixencia endexamais para ese maxisterio que  segue a motivar o seu alumnado máis aló da monotonía e da rixidez do libro de texto


     De aí que recobre outra columna publicada en A Nosa Terra sobre o mestre italiano. Sigamos as súas liñas de acción alegres, intelixentes e divertidas.


                           

                                              GIANNI  RODARI

                            
                                                                                           


Hai xa ben anos, coñecer o seu nome significou unha auténtica revolución para aqueles que desexabamos que a imaxinación, á hora de crear historias, estivese presente nas aulas.
     
     Gianni Rodari, de vocación escritor, sempre quixo que os nenos descubrisen por si mesmos quen son. E non só por medio da lectura, senón tamén a través do uso da palabra, Rodari teimaba con que os nenos escribisen. Por iso, a Gramática da fantasía foi unha descuberta, un libro innovador, no que expoñía as ferramentas necesarias para motivar o alumnado na marabillosa tarefa de crear.
    

     Técnicas, tan simples coma orixinais, que nos permitiron revisar a nosa concepción literaria e que motivaron a escritores,pais e docentes a inventar historias fantásticas e diferentes.
     
     A obra literaria de Rodari, ampla e, ás veces, algo descoñecida, é unha referencia esencial polos seus finais abertos, pola fina ironía que destilan os seus relatos, pola xenerosidade dos  planteamentos, pola cordialidade que desprende e pola súa xenial visión crítica do mundo desde o humor, a fantasía e a imaxinación. Rodari revisouno todo.
     
     El fala dos ensinantes como animadores e promotores de creatividade. E fala, ademais, dunha escola capaz de favorecer nos cativos aquelas cualidades e tendencias que foron sinaladas ao longo do tempo como características do modelo creativo. A creatividade por riba de calquera outra cousa. 

     O seu é un legado con plena vixencia que debemos coñecer e ter presente. Na casa ou na escola, sós ou acompañados, os nenos deberán tomar a palabra.
     
     Para iso están os libros de Rodari.

                                                                                                      
                                                                                                     
                                                                                                     ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO



domingo, 2 de octubre de 2016

CUADERNOS DE MACOCA (3) "Animando la lectura"





Sei que é unha dura e longa batalla.  Unha batalla que non remata nunca, porque o libro segue a ter un descrédito lamentable.
     
     Sei que hai centros que se cargan a infraestrutura literaria, que deixan sós os mestres ou mestras que loitan por levar adiante a maxia da lectura. Poñen paus nas rodas porque son un mal exemplo para eles/as.
     
Forges
     Hai, por desgraza, mestres e mestras que NON LEN UN SÓ LIBRO ao longo do curso, pais ou nais que os ignoran, que lles parecen inútiles. Centros escolares coa biblioteca de adorno, pechada ou como lugar de castigos. Claustros que non teñen un programa lector definido, pensado e aberto á marabillosa literatura que existe para os estudantes.
 
Quino
     Isto ocorre no século XXI, cando un pensa que estas eivas deberían estar cubertas. pois non. Queda tanto por andar que, supoño, non chegarei a ver o camino cuberto de follas…de papel!
     
     De aí que insistamos coa palabra dun mestre: Mariano Coronas.
     
Mariano Coronas
     
     Un novo artigo de Cuadernos de Macoca (2). Un artigo que leva por título “Animando la lectura”, publicado no seu momento en Cuadernos de Pedagogía.
     Un artigo absolutamente necesario, claro e pedagóxico (no mellor sentido da palabra) para que moitos se animen a poñer en práctica actividades lectoras, para que saiban que non están sós, que quedan persoas que pensan e reflexionan sobre a formación do alumnado. E, tamén, para aqueles e aquelas que lles dan as costas aos libros para que sintan rubor e saiban que non están á altura dos que se lles esixe nas aulas.

     
     Grazas, unha vez máis, Mariano, pola túa palabra directa e chea de intelixencia e calor.





ANIMANDO LA LECTURA


                                                                                                          
                                                                                                                                 MARIANO CORONAS CABRERO



Seguimos dedicando esfuerzos, invirtiendo recursos, diseñando estrategias para fomentar un hábito, el de la lectura, que no acaba de consolidarse a gran escala en nuestra sociedad.

Cada cierto tiempo, una nueva encuesta viene a decirnos cosas poco agradables sobre el estado de la cuestión. Aunque bien podríamos hacer una lectura de esos medidores estadísticos, como la que proponía El Perich, en una de sus celebradas viñetas (hace casi veinte años): "No seamos cenizos diciendo que cuatro de cada diez españoles no lee... ¡Digamos que seis de cada diez españoles lee! ¡Aún somos más los que leemos que los que no leen!"
 
El Perich
Leer es un práctica necesaria, nadie lo pone en duda, también en este tiempo de exhuberancia tecnológica; pero es cierto que podríamos hablar de lecturas diferentes y que, donde puede resentirse la cuestión es en la lectura placentera, libremente elegida e íntimamente practicada.
Retrocedamos hasta la familia, que es donde se amasa buena parte de la consecución del hábito y allí podemos encontrar algunas actuaciones y aún hay algunos márgenes de intervención. Como no resulta fácil, nos trasladamos rápidamente a la escuela y al instituto: instituciones públicas, universales que pueden realizar una labor importante al aportar tiempo, materiales, sabiduría y afición... Sin olvidarnos de que estamos hablando de algo que no puede imponerse, pero que se puede contagiar.


Los mediadores deben estar profundamente infectados por el virus lector para poderlo transmitir con convencimiento, determinación y naturalidad. Han sobrado y sobran sermones que canten las virtudes de la lectura y también parafernalias que difícilmente podrán tener algún efecto; tampoco parece que el derroche en tiempos de bonanza para propiciar festivas presencias tengas efectos duraderos.
 
El Roto
Lleven un libro en la mano, ábranlo al llegar al aula o a la biblioteca, lean en voz alta, relacionen la vida, la actualidad con los libros cuantas veces puedan... No confundan la lectura con un divertimento; los libros no son necesariamente divertidos; tampoco la vida lo es y asumimos con pasión el reto de vivirla. Que el libro sea extensión de la mano, la del aspirante a lector o lector iniciático, el libro presentado, comentado y leído... Y que cada cual decida qué quiere hacer.

miércoles, 21 de septiembre de 2016

"SER MESTRE", SEGUNDO A OPINIÓN DE EMILIO LLEDÓ

Con Mercedes Zas Rey en Santiago



                                                                                      Para Alba, que ten claro o que é ser unha boa mestra.

Un sempre se preguntou como debía ser a actitude dun mestre ou mestra na escola. Como debía comportarse diante de moitos ollos dispostos a espir todo o que os rodea. Como chegar a ter a sensación do traballo ben feito. Como enfocar os seus coñecementos para que fosen un punto de partida para o alumnado e non unha meta sen máis. Como….


     Despois de corenta anos dedicado a esta bendita profesión, estou xubilado (se é que un mestre se xubila algunha vez) e reflexiono sobre o que van recibir tantos milleiros de cativos no curso que comeza, sobre o que van ser quen de asimilar, de descubrir, de asumir.
     E penso se lles poñerán un libro axeitado nas mans, se o profesorado lerá algo máis que o curso pasado, se a poesía terá cabida no desenvolvemento das clases, se se falará dos libros en voz alta, se as humanidades terán un espazo amplo nas aulas ou seguiremos por canles afastadas do pensamento.


     Preguntas sen contestación. Reflexións que talvez  se disipen no acontecer dos días. Desexos que, probablemente, nunca chegarei a ver cumpridos. Ilusións dun mestre namorado da súa profesión e de tantos alumnos e alumnas que fixeron posible o pracer de ensinar.

     Estamos a primeiros de curso e no facebook detéñome diante dunha entrada marabillosa de Mercedes Zas Rey, unha muller encantadora, que vai abrindo os ollos a todo aquel que queira ler o que vai deixando na rede. E digo que é un encanto porque a coñecín en Santiago e fiquei prendado do seu entusiasmo e da súa intelixencia.
     Ben, pois animando os docentes e desexándolles un curso positivo deixou un texto marabilloso, lúcido e moi significativo dun home que admiro fondamente pola súa claridade de ideas, o seu progresismo e a súa maneira de conectar coa mocidade. Falo do filósofo Emilio Lledó, un sabio, un docente eximio, unha persoa excepcional.
     Do seu libro “Ser quien eres”, Mercedes tomou estas liñas, que non poden ser máis claras, sobre o que é para el un mestre.
 
Emilio Lledó
     Emocioneime, outra volta, co mestre e decidín compartilo con todas as persoas que seguen “Versos e aloumiños”, porque son esenciais para comprender que é e que non debe ser un/unha ensinante.

     Lédeo e reflexionade sobre o texto.
     E grazas, Mercedes, por poñelo no ceo dos que seguimos loitando por un ensino gratificante; un ensino que enriqueza; un ensino vivo e motivador.

                                                                       




"Un maestro no es aquel que explica, con mayor o menor claridad, conceptos estereotipados que siempre se podrán conocer mejor en un buen manual, sino aquel que transmite en la disciplina que profesa algo de sí mismo, de su personalidad intelectual, de su concepción del mundo y de la ciencia. Ser maestro equivale a decir abrir caminos, señalar rutas que el estudiante ha de caminar ya solo con su trabajo personal, animar proyectos, evitar pasos inútiles y, sobre todo, contagiar entusiasmo intelectual. "

                                                  
                                                                                           
                                                                                             EMILIO LLEDÓ

jueves, 18 de febrero de 2016

" LA OBSESIÓN POR DIVERTIR ", OUTRO MAGNÍFICO ARTIGO DE PACO ABRIL

Paco Abril (Foto de Ana López Chicano)


De novo, Paco Abril, unha das mentes máis lúcidas se de Literatura Infantil e Xuvenil falamos (aínda que non só deste tema).

     Neste artigo aborda un asunto tan interesante como controvertido. Fálanos do concepto “divertir” levado ás aulas. Concordo plenamente con el. Non se pode facer unha disección máis lúcida, clara e intelixente sobre algo que, penso eu, pode levar a confusións perigosas, afastadas do fiable.

     Paco Abril escribe cunha enorme convicción, produto dos seus moitos anos reflexionando arredor destes asuntos. E fainos pensar. Provoca estímulos. Marca camiños. Non é algo novo isto que acabo de dicir.Leva pasando  dende hai ben tempo. Paco Abril non deixa indiferente a ninguén.
     
     Paco Abril é un mestre da conversa, de abrir camiños cara a discusións interesantes. Un verdadeiro axitador cultural.
     Admiro moito a Paco Abril  e Versos e aloumiños  séntese moi orgulloso de contar coa palabra aguda e afiada dunha persoa que ten tanto que dicir neste e moitos outros eidos.

     
     Un pracer e unha honra.




La obsesión por divertir

                                                                                    Paco Abril


En todos los simposios, mesas redondas, congresos y otros eventos sobre la educación y la lectura se apela constantemente al vocablo divertir. Parece una exigencia ineludible que todo cuanto posea intencionalidad educativa debe de estar bien impregnado de diversión, so pena de fracasar de manera estrepitosa.

Si se quiere acercar a los niños a la lectura, se intentan diseñar divertidos programas de animación en las escuelas y en las bibliotecas. Si se pretende acercarlos a la ciencia, se considera que lo más eficaz es hacerlo a través de propuestas de ciencia divertida. Si se desea sensibilizar su gusto por la música clásica, casi cae de cajón que se deberán organizar conciertos que capten la atención a través de la diversión.


Un maestro con el que me topo con frecuencia, me comentó, un tanto desolado, que le faltaban recursos para divertir a sus alumnos, y que, por tanto, sus esfuerzos por enseñarles le resultaban baldíos. Me confesó también que no se sentía con fuerzas ni con ganas de ponerse al día en el aprendizaje de nuevas técnicas para entretenerlos.

Y si la diversión es el gran remedio que se quiere aplicar a los niños, también pretende ser la panacea de los adultos.

Una editorial publicaba una antología de poesía y, el compilador, afirmaba: «La idea es divertir a los lectores». Porque la poesía, según su criterio, «tiene que ser divertida».

Parece como si cualquier propuesta educativa, del tipo que sea, que no conjugue el verbo divertir en todos sus tiempos, estuviera de antemano condenada al fracaso.

Pero ha sido la animación a la lectura la acción que más se ha dejado envolver en la seductora red de la diversión, ha caído atrapada en sus persuasivos brazos. Los animadores se han acogido, como si fuera una ley, a la tercera acepción que el diccionario da para animación: «Concurso de gente en una fiesta, regocijo o esparcimiento».


Y en todas sus propuestas procuran con insistencia buscar esa fiesta, ese regocijo, ese esparcimiento.

Los ejemplos de apelación a la diversión en todos los campos son tantos que demuestran una auténtica obsesión por divertir. Todo se contagia cada vez más de esa obsesión. En el Centro de Arte de la Laboral, de Gijón uno de sus teóricos afirmaba:
«Aquí  hay que conseguir que por encima de todo la gente se divierta».

Analicemos el concepto. Divertir es apartar la atención para llevarnos hacia otra cosa. Esto es, procurar no que la atención se centre, sino que se descentre. La persona que intenta divertir a alguien tiene que esforzarse en entretenerle, en distraerle, en sacarle de sí mismo para transportarle a otro lugar donde prime el entretenimiento, la distracción, el alborozo. Quien nos divierte, trata de sacarnos de nuestra rutinaria ocupación, o de nuestra preocupación, y de trasladarnos a otro lado.


¿Por qué esta obsesión por divertir sobre todo en el ámbito educativo? ¿Por qué se ha ido convirtiendo en la tabla salvadora o en la levadura de cualquier acción educativa que se precie?

Pues, entre otras razones, por una comprensible reacción contra esa educación que se encuentra situada en el campo minado de lo aburrido, de lo pesado, de lo fastidioso. Qué fácil es pisar una de esas minas de didactismo tedioso y quedar mutilado para siempre. Hay muchos escolares, por ejemplo, a los que se les atragantan los libros de texto, los rechazan por indigestos y ponen, delante del vocablo texto, el prefijo de, quedando bajo el rótulo de libros de detexto, y extienden esa repulsa a todos los libros y a todo lo escrito en general. Lo peor no es que se lea poco o no se lea, lo peor es que se desarrolle una epidemia de aversión a la lectura. Por eso hay un afán constante de enganchar al público a través de la diversión. La máxima podría ser: atraer para distraer. Y por eso se invierten grandes esfuerzos y grandes sumas de dinero en divertir.


Muchos son ya los que afirman que si convertimos la enseñanza en un divertimento, en juego, erradicaremos el fracaso escolar.

Tarea loable esta de divertir, sobre todo cuando trata de apartarnos de la angustia, de la tristeza, del aburrimiento; pero que, cosa curiosa, no aumenta el deseo de leer, ni de aprender, ni de investigar, ni de pensar, ni desarrolla el gusto musical, ni estimula la lectura, ni despierta la curiosidad científica. El agotador esfuerzo por divertir fracasa en las acciones educativas que emprende, estén dirigidas a niños o adultos.

Lo divertido sólo dura lo que dura la acción de divertir. Practicamos el ejercicio saludable de pasarlo bien con algo animado, pero enseguida se apaga la llama de lo  que nos sacó de nosotros mismos por unos instantes.

Divertir es un fuego de artificio que puede estallar en mil colores, pero que muy pronto se desvanece en el aire. Lo divertido carece de fuerza impulsora para la acción. Es lógico que así sea, porque su función no es la de fortalecernos, sino  la de distraernos.

Si la diversión no es la solución, ¿con qué la sustituimos?, nos preguntan los defensores de la pedagogía del deleite?

La pregunta a la que deberíamos responder, sin embargo, es otra: ¿qué es lo que hace prender nuestra atención en un libro, en una película o en algún proyecto que nos fascina? ¿La diversión? No, por supuesto que no.

Lo que nos engancha de verdad es el interés.
 
Jean Piaget
Los educadores verían cambios radicales si, en vez de divertir, trataran de interesar. «No se trata de que los niños hagan lo que quieran, sino de que quieran lo que hagan», decía el psicólogo Jean Piaget allá por 1940.


Divertir es entretener, que no es poco. Interesar es llenarnos de una energía, de un combustible que nos impulsa, que hace que nos esforcemos en cualquier empresa, en cualquier empeño. El interés, que está formado por una conjunción de deseo y necesidad, es una fuerza, una potencia.  Un niño que está interesado en la lectura, no necesita actividades divertidas para que lea, sólo necesita libros adecuados. Tampoco necesita animadores ni mediadores, sino facilitadores. Cualquier persona interesada por conocer lo que sea, buscará la manera de investigar, consultar, indagar. Y su interés no decaerá con el tiempo, sino que aumentará. Fomentar el interés es consolidar lo duradero frente a lo efímero. El interesado dota de valor al objeto de su interés y se implica en él de manera permanente. Mientras que la diversión huye como la peste del esfuerzo, el interés nos confiere la energía para realizar el esfuerzo necesario que nos lleve a alcanzar las metas que nos propongamos.


lunes, 29 de junio de 2015

"LEER EN CASA", UN NOVO ARTIGO DE MARIANO CORONAS DOS SEUS "CUADERNOS DE MACOCA".



Cando estaba escribindo esta introdución, chégame o novo número da revista El Gurrión, que dirixe Mariano Coronas Cabrero. Teño que recoñecer que a actualidade da comarca aragonesa de Sobrarbe e a creatividade reflectidas nesta publicación me enchen de ledicia. Hai tanta humanidade nas súas páxinas! Ole a autenticidade, a lama, a aldea, a muíños, a natureza, a afectos. Como gozo dos seus contidos interesantes e variados.
     

     Ademais, sinto a Mariano máis preto de min. Teño a sensación de penetrar na súa “terriña”, extensión da forma de ser e de actuar deste home íntegro, loitador e dunha sensibilidade que aloumiña.
           
     Pois co número 139  (Maio,2015) á miña beira, dou paso en Versos e aloumiños  a outro dos artigos prometidos de Mariano Coronas, publicados no seu momento en Cuadernos de pedagogía, e que o autor recompilou nun libriño, CUADERNOS DE MACOCA (2), co nome de La senda de las palabras.
     
     O tema non pode ser máis suxestivo: a lectura na casa. Un novo apuntamento de Mariano sobre algo que debería ser hábito, pero que non o é.
     
     

     Podería eu escribir bastante sobre o asunto. Interésame, e moito. Porén, non paga a pena. Mariano Coronas, con quen  coincido ao cen por cen, explícao cunha claridade e unha lucidez impresionantes.
     
     Así que vos convido a que o leades e tomedes boa nota. Por aí debe comezar a iniciación na lectura literaria dos nosos cativos e cativas.

     
     Grazas unha vez máis, mestre!




LEER EN CASA


                                                                                  MARIANO CORONAS CABRERO

     Algunas personas acabaron siendo lectoras, a pesar de crecer en hogares sin libros. Es posible que las carencias estimulen de una manera extraordinaria y que uno desee de manera especial aquello a lo que no tiene acceso. Hubo un tiempo en que en muchas casas no había libros, y tampoco los había en las escuelas e institutos... Hoy estamos en una situación bien diferente. Las bibliotecas escolares son un hecho feliz en muchos centros y las bibliotecas públicas han mejorado de manera definitiva; y ambas actúan como equipamientos compensadores de posibles carencias familiares. Hoy, el acceso a los libros se ha facilitado notablemente y, además, debemos contar con las posibilidades que han abierto el ordenador e internet.

     Pero no estará de más releer una cita del libro de Matilda, del celebrado Roald Dahl, en la que la protagonista le dice a su padre: -”Papá, ¿no podrías comprarme algún libro?” El padre responde, sorprendido: -”¿Un libro?, ¿para qué quieres un maldito libro?” Pues, “para leer”, replica su hija. Y el progenitor finaliza con un categórico: -”¿Qué demonios tiene de malo la televisión?” 

     No hace falta que la tomemos al pie de la letra, pero, no cabe duda, que nos hace reflexionar, pues es probable que aún haya unos cuantos padres como el de Matilda
Mariano Coronas Cabrero

     Algunos hábitos nacen y se contagian en el seno del hogar. Esa actitud indiferente o despectiva de algunos progenitores hacia los libros y la lectura es real en muchos casos y, seguramente, difícil de modificar, incluso aunque lleguen desde la escuela latidos positivos y animadores de una práctica tan aconsejable y necesaria. Sabemos que nada es definitivo en este asunto de la adquisición de hábitos, pero parece razonable que la familia debería, desde que el niño o la niña llegan al mundo, tener en cuenta que el ejemplo de sus actos puede ser buena parte de la guía ética que esa criatura necesita para un crecimiento saludable en todos los órdenes. 

     Cuando el padre o la madre le cuentan y le leen a su hijo o a su hija, éstos no solo escuchan historias; no sólo oyen la música de las palabras envolviéndolos; aprenden a leer la voz, la entonación, el afecto, la proximidad, la protección y el cuidado, la expresión de la cara de quien lee... Esas lecturas en voz alta, esos cuentos repetidos son un acto de amor que emociona y las emociones calan hondo, nos moldean y de esa práctica casi diaria, emocionada y significativa, es probable que sí salga un futuro lector o una futura lectora.

jueves, 26 de febrero de 2015

PERCORRENDO A SENDA DAS PALABRAS DA MAN DE MARIANO CORONAS.



Mariano e Mercè. Innumerables recoñecementos.

    Falei del hai case un ano na sección “A luz das palabras” deste blog-revista, con ocasión dun dos seus magníficos textos co que nos agasallou.
    
     Agora está xubilado. Xa o precisaba, porque Mariano Coronas Cabrero gastou toda a súa vida na docencia. Foi un mestre exemplar. Segue a selo. Esas cousas non prescriben.
      
     Recibo “El Gurrión”, a revista que dirixe e que leva 34 anos alumando conciencias e tecendo ilusións e lembranzas, mentres escribo estas liñas. Encántame lela. Hai nela un perfume natural e afectivo de amor á terra que me engaiola. E sentes o espírito deste home aberto, innovador, punxente,amante da natureza en cada unha das súas páxinas.
   Porque Mariano Coronas abre canles en todas as direccións que leven o ser humano a ser máis libre e máis auténtico. El é así. Intelixente, aberto, afectivo e, tamén, duro e crítico con todos eses feitos e todas as persoas que coutan liberdades e soños. Aí, con todo iso, é intransixente. Por iso o admiro. Por iso o quero.
    

      Ben, pois hai unhas datas recibín o segundo caderno de “Cuadernos de Macoca”. Leva por título “La senda de las palabras” (Nueve columnas).  Nove columnas que nacen do convite que lle fixo en 2011 Jaume Carbonell ( daquela director da revista Cuadernos de pedagogía) para que en nove números da publicación que sairían ao longo de 2012 houbese un texto del. Aceptou o reto e cumpridamente foi enviando, unha tras outra, as columnas solicitadas (2.455 caracteres ou 35 liñas). Escribiu en liberdade. Un reto que aceptou con agrado e que enriqueceu a revista, xa de por si imprescindible no eido da educación.
    
      Reuniu neste segundo caderno as súas colaboracións: “un territorio común onde se xuntan as ideas e as palabras, para celebrar aquel convite e para agasallárllelas ás amizades e a quen lle poida interesar”, explica.
     
      Eu vin o ceo aberto.
      
     Púxenme en contacto con el. E tan xeneroso coma sempre deume o permiso para publicar o que quixese. Fenomenal! Temos neste caderno auténticas alfaias pedagóxicas, que iremos publicando pouco a pouco.
    
     Unha sorte, mestre!
     
     E vós, lectores e lectoras de Versos e aloumiños, a gozar, a aprender e a tomar nota de tan sabias palabras.

     Grazas, amigo.







LA MANO QUE ESCRIBE

                                                                                       MARIANO CORONAS CABRERO

Hablaba en el texto anterior de animar a leer y no hice ninguna mención –pero sí lo hago en esta ocasión- a la relación existente entre lectura y escritura.

     Si leemos declaraciones, autobiografías, entrevistas, etc. con escritores y escritoras, la mayor parte se confiesan lectores convulsos o empedernidos, e incluso en muchos casos, ante la disyuntiva de tener que elegir entre no volver a escribir o no volver a leer nunca más, un alto número, tal como nos cuenta Rosa Montero en su libro El amor de mi vida, elegirán seguir leyendo. En todo caso, parece innegable que el bagaje lector de un escritor puede ser un depósito fértil del que podrán brotar nuevas historias, con el que construirá nuevos mundos imaginarios…

     Si nos trasladamos a la escuela o al instituto, podemos aplicar una estrategia parecida. Animamos a leer, leemos en voz alta, ofrecemos libros y lecturas… y sugerimos que se escriba. Para ello, mejor proponer asuntos que tenían sentido; mejor proponer estrategias diferentes; mejor diversificar los soportes de escritura; mejor realzar acompañamientos razonables y ofrecer modelos… En todo caso, no descuidar esa relación entre lecturas y escritura o viceversa, porque aunque tengamos claro que no todos serán lectores, ni todos acabarán escribiendo novelas, sí podemos convenir en que ambas cuestiones pueden tener un desarrollo paralelo, razonable y amable en las aulas.


     Fomentar la escritura exige, además, tener innumerables matices y puede ser animada desde distintos ángulos: escribimos reflexiones sobre nuestras vivencia y trabajo; escribimos poemas y textos libres; escribimos informes sobre pequeños trabajos de investigación; escribimos cartas, extendiendo los afectos, dibujando las palabras y pensando en la persona destinataria de las mismas; escribimos sobre las lecturas realizadas; sobre algunas noticias que nos van llamando la atención; escribimos para realizar un trabajo de recopilación etnográfica; escribimos para desarrollar propuestas que contengan presupuestos de miedo, humor, amor, misterio, aventura… Escribimos en papel y escribimos en los soportes electrónicos o digitales que tenemos a nuestro alcance: blogs, Webs, e-mail… La expresión escrita debe cuidarse e implementarse porque es una potencialidad que merece ser desarrollada y porque es una posibilidad de relación y comunicación con nuestros semejantes. Por eso, la mano que reciba un libro será también la mano que escriba…