OS MURMURIOS DO can CAN (6)

Leva algún tempo queréndome comentar cousas que ocorren ao noso arredor.

     Non lle fago moito caso e amólase un pouco. Sabe que estou indo á praia a ler e bañarme e enfurrúñase porque non lle presto a atención que require.

     Ten razón. Hoxe sentei onda as rochas sobre as que apareceu e decidín falar con el á volta.

     Púxose moi contento. E case sen darme tempo para nada,

           o can Can díxome que…

… está feliz de que lle adiquen o Día das Letras Galegas a Manuel María. Pediume que lle contase as veces que eu estiven con el. Conteille que compartimos unha mesa redonda con ocasión dos Premios Xerais e que demos un recital conxunto nun colexio de Vigo.

    

     “Xa che direi máis cousas sobre isto”. Non o convencín moito, pero linlle uns versos do poeta da Terra Chá e escoitou moi atento.

O vento que ven do mar

é un airiño lixeiro.

A Chaira ven enxugar

seu acento mariñeiro.

Aínda non ten modales

e non sabe ser sotil.

¡Roxe nos carballales

nos amenceres de Abril!

O vento que ven do mar

hase facer vento fino

cando deprenda a cantar

dos beizos dun estornino.

     …  sabe que son amigo de Paco Ibáñez. Así que me preguntou polo día no que el e José Agustín Goytisolo xantaron na nosa casa. Mirade que é curioso, eh? E faleille das vieiras que preparou Susi. Encantáronlle ao poeta. Estaban exquisitas. E conteille as imitacións de Bogart que facía cos cigarros e da súa teoría do Padre Apeles, tan popular por aquela época… Logo, collín o libro da poesía completa, editada por Lumen, e lemos algúns poemas coma este:

Ahora vives todos los días

sin añoranza. Frente al agua

la imagen lila del encanto

se borró; ya no está el delfín

la chica oscura y perdidiza

que te besó bajo la espuma.

Junto a la orilla un niño corre:

salta las olas y te mira.

Realidad es el mar de hoy.

El mar de antes ya no existe.

  

…foi moi feliz na presentación do libro “Muros de aire” de An Alfaya. Que como a quere moito, estivo nun recuncho do café Badía escoitando o que alí se dicía. Quere saber se xa pode ler a novela. Díxenlle que dentro de moi pouco poderá lela. Que remate agora co libro de Clara Do Roxo, “A mamá que perdeu as cóxegas” (Ed. Galaxia)

… lle está a gustar moitísimo o libro en cuestión. Que me agradece que llo dese e que, ás veces, se sente ben triste na lectura do conto. Cre que a autora, Clara Do Roxo tiña moi claro o que quería contar. Que lle encanta a historia de Vera e o seu agarimo pola nai. Que ten aventura, sentimento, investigación e solucións. Aínda non o rematou. Eu díxenlle que chegue ao final e logo comentarémolo.  Magnífico libro. Recomendable.

…está moi contento porque lle deron o Premio Nacional de LIX a Ledicia Costas, polo súa enxeñosa historia “Escarlatina, a cociñeira defunta”. Que lle encantou cando o leu, que se esmendrellaba de risa co que alí sucedía e que saboreou algunha das receitas que no libro atopou. Que o pasou de marabilla na presentación na “Casa do Libro” e  que o merecía. Comentoume ademais que as ilustracións de Víctor Rivas eran moi simpáticas e expresivas.

… nunca me agradecerá dabondo  que lle puxese preto do coxín onde dorme os poemarios de Juan Cobos Wilkins. Que folleou todos eles e que se perdeu polos versos enfeitizado.  Que está abraiado, ademais, coa xenerosidade do autor, porque sabe que estamos en contacto con el e é unha persoa incrible.

     

     Quixo lerme uns versos que dicían:

          

          

                 Cuando sólo te amabas

          a ti mismo, el río

          no fluía.

                      Y crecer, escribir,

          si era, fue crear

          sin memoria de desamor o muerte

-          pero insaciable, pero voraz:

autófago –

 el otro Paraíso.

… lle sorprendeu o dobre vinilo de Warren Haynes. Xa o coñecía como líder do grupo Gov´t Mule, pero que este traballo en solitario é fascinante.  Ashes & Dust é unha obra variada, moi preto do que vén chamándose “americana”, cuns temas que van directamente ao corazón. Unha xoia, di el, e eu confirmo as súas palabras.

… sabe que vai aparecer, nas “Bootlegs Series” de Bob Dylan, o volumen 16. Leva por nome The cutting edge e inclúe tomas falsas, cancións, ensaios e versión alternativas das sesiós de tres dos grandes álbums do xenio de Duluth: Bringing It All Back Home, Highway 61 Revisited e Blonde on Blonde. Algo verdadeiramente excepcional.

Dime que me agradece a lectura do libro de Juan J. Vicedo Escuchando a Dylan, o que lle permite transitar polas cancións que conforman ese período fantástico que vai de 1962 a 2013. Unha obra que non é fría. Unha visión persoal de alguén, o autor, que leva escoitando a Dylan toda unha vida.

  

     

     … lle interesan os aforismos de Benjamín Prado, publicados por Hiperión baixo o título de “Más que palabras”. Leos aos poucos e lévaos con el cando vai ata o parque para ver se hai algunha cadela que lle fai caso. Senta  diante dunhas sebes e reflexiona sobre esas frases máxicas que conteñen tanta reflexión sobre a vida e os comportamentos dos humanos.

     

     E di en voz alta:  Estoy deseando que me partas el corazón y salgas de él por la grieta.

     

     …  lle gusta ler haikus. Do libro “Década”, a recompilación da poesía do escritor Andrés Neuman, entre 1997 e 2007 (Acantilado), quedouse cunha serie deles. Uns son mariños (Gotas de sal) e os outros son urbanos (Gotas negras).

     

     Recítame un de cada.

                               

                                

                                                                                 Atardecer.

                                                                                 Se sumerge su antorcha

                                    y el mar es humo.

     

     

                                                                Contra los postes

                                                                el tronco de la lluvia

                                                                se hace astillas.

                                                         

                                                                                                          

 …  se emocionou na presentación, na libraría Cartabón, do libro de Manuel Seixas, Interferencias.  Díxome que vira unha foto na que estabamos Noa, Manuel e mais eu e que lle parecera moi suxestiva. E que, cando leu unha entrevista no Faro de Vigo co autor, ficou impresionado.

     Hei dicir que estou moi feliz do reencontro porque quero moito a Manuel Seixas e o can Can sábeo.

Está que non para. Fala e fala e vólveme un pouco tolo. sempre ten cousas que dicir, que descubrir, das que fachendear.

     Dígolle que xa lle chegou e que falaremos en pouco tempo. Que teño moito que facer.

     Non acepta as miñas verbas con agrado, pero é consciente de que non vou ceder.

     

Daquela, moi agarimoso, dime que lle quere dedicar unha canción a Helena Pérez. Di que é a súa amiga e pídeme que poña unha canción de Jacque Brel para ela. Concretamente, “Ne me quitte pas”.

     Acepto encantado o mandado e aquí queda.
     Unha versión en vivo que pon a pel de galiña.

OS MURMURIOS DO can CAN (5)

Levaba un tempo calado. Mais non perde o tempo,non.Le (Rosalía, sempre preto del), ve cine, pasea,conversa con aqueles que están abertos a escoitar e  mesmo, sen que eu o vexa,se dá algún que outro baño no mar.De alí veu, por certo, un día caloroso sen saber como.

  

   Quedou moi contento polos resultados das eleccións do 24-M, aínda que lle segue a subir a quentura con todo o que está a suceder con Grecia.Está que bota fume.Non le os xornais tradicionais e anda decote a ver que din os dixitais, especialmente Público e Infolibre.

   Está moi difícil de aturar e eu intento falar con el e permitirlle que fale.

   Nunha destas tardes decidiuse a contarme algunas andrómenas que vos conto deseguido.

    

       Tras cerrar un poemario de Rosalía de Castro,  o can Can comezou a dicirme  que…

… lle encantaron dúas películas que compartiu con nós e vimos días atrás na nosa casa.

   A primeira delas, ese romance impensable e cheo de perigo, dirixido por Zhang Yimou que se chama “Amor baixo o espiño branco”. Un drama de amor xuvenil, coa Revolución cultural de fondo, retratado con intensidade e delicadeza polo gran director chinés. Unha película cargada de paixón, de poesía e de  vida, unha auténtica  xoia cinematográfica. Cine intimista que o espectador interioriza axiña, cun retrato dos personaxes femininos cheos de agudeza e de coraxe. Como din algúns, a volta do Zhang Yimou máis poético.

   

   A segunda, trátase de “Ida”, unha película curta (apenas dura 78 minutos) dirixida polo director polaco Pawel Pawlikowski e que obtivo numerosos premios. Anna é unha moza de 18 anos que se prepara para converterse en monxa. Vive nun convento dende que quedou orfa e un día descobre que ten unha tía, Wanda, coa que se embarca nunha viaxe de descubertas sobre elas mesmas e do seu pasado común. Un filme hipnotizante en branco e negro que emociona polo seu contido e o seu desenvolvemento.

…  quere ler a nova novela de Rosa Huertas, “Sombras de la Plaza Mayor” (Edelvives. Col. Alandar) porque sabe o moito que gocei con esa historia de amor e misterio, tan ben contada pola súa autora.

E agradéceme que lle deixara “Corazón de metal”, un libro editado por SM na colección “El Barco de Vapor”(serie laranxa), sobre un androide que crea o enxeñeiro Albert para que guíe e acompañe o seu fillo, Isaac, e poida axudar a corrixir certas actitudes caprichosas deste. Dime que lle caeron as bágoas máis dunha vez pola tenrura coa que está contada a historia e a carga de crítica, que uns personaxes moi ben construídos, deixan ao longo das súas páxinas.

…  o pasou moi ben na presentación do libro “A neve interminable” ( Edicións Xerais. Col. Fóra de Xogo) do grande escritor Agustín Fernández Paz na Casa do Libro en Vigo. E coméntame  que o diálogo de Ledicia Costas co autor estivo moi entretido. Coméntame, ademais, que chegou a sentir algo de medo polos personaxes dos que alí se falaron. Entre eles, Drácula, Frankenstein e os contos de Lovecraft. Eu coméntolle que lle deixarei ler “Cartas de inverno” de Agustín, pois é un escritor que se move de marabilla no terreo do misterio e o suspense. Vamos, que é un especialista neste xénero novelístico.

… está desexando ler comigo o novo libro de Xoán Babarro, editado por Galaxia na súa colección Árbore, “As máscaras do profesor Robindra”, do que din que é un libro dentro de moitos libros, ou son moitos libros dentro dun libro.

   Gustoulle iso de que,coma en As mil e unha noites, lemos unha historia que leva dentro a semente doutra.

   Nuns días compartiremos tan suxestiva lectura.

… non pode sentirse máis feliz ao ver na biblioteca da nosa casa a fermosísima edición que a editorial Destino fixo dalgúns contos marabillosos da súa (e miña) querida Ana María Matute. Coas ilustracións impresionantes de Albert Asensio, o deseño elegante e a claridade do texto nas súas páxinas, estas historias imprescindibles como “El aprendiz”, “Paulina”, “El polizón del Ulises”, Carnavalito”, “El saltamontes verde” e algunha máis, atinguen unha nova dimensión para os amantes dos libros. Como obxecto e como valor literario son unhas auténticas xoias.

 

Albert Asensio e Ana María Matute

…ficou marabillado coas fotografías de Anxo Cabada,  que me enviou para encabezar a nova sección de Versos e aloumiños, Papeis recobrados. Canta poesía hai nelas!! no se cansa de repetir, e contémplaas unha e outra vez  fascinado.

   A min non me estraña esta reacción do can, pois as fotos en branco e negro desta serie son abraiantes. Dignas do extraordinario fotógrafo que é Anxo, persoa, por outra banda, dunha xenerosidade incrible.

 

Foto de Anxo Cabada

… lle sorprendeu que o poeta Benjamín Prado, con quen eu comparto a paixón por

Iríbar

Bob Dylan, dixese no libro “Un balón envenenado. Poesía e fútbol”, que se fixera do Athletic de Bilbao sendo rapaz por Iríbar, o seu heroe da época. Exactamente o que me ocorreu a min. Se había que decidirse por un equipo de Primeira (cando era  neno, o Celta transitaba pola Segunda división. Sempre celtista por riba de todo) eu apoiaba ao conxunto bilbaíno. E todo pola figura do gardameta de Zarautz a quen ,como porteiro que eu era, admiraba profundamente. Que casualidades! Pois o can Can está sorprendido de tanta casualidade.

… entende que vaia lendo aos poucos o magnífico libro de Ledicia Costas, “Un animal chamado néboa” (Edicións Xerais), que contén varios relatos situados na Segunda Guerra Mundial, e que están contados cunha enorme crueza. En efecto, Ledicia Costas é unha excelente escritora cun futuro máis que prometedor. Neste libro, escrito cunha calidade evidente, amosa a sen razón do ser humano nos conflitos bélicos, concretamente nesa guerra que sepultou a tantos homes e mulleres. Ledicia narra polo miúdo, con detalle, casos e situacións que poñen a pel de galiña. Producen arreguizos, pero están contados cunha vontade literaria ben clara. De aí que goce e me estremeza ao mesmo tempo.

… lle produciu alegría que me agasallasen a edición de Galaxia / Gutenberg de “Hojas de hierba” do admirado Walt Whitman. Un traballo bilingüe a cargo de Eduardo Moga, que fai a tradución e a introdución.

   Sabe que é para min un dos monumentos indiscutibles da poesía universal.      E debo recoñecer que, malia ter outras edicións, esta me facía especial ilusión. Un acerto máis desa muller marabillosa que vive comigo. Grazas, Susi.

   

   O can Can pídeme que lle recite un poema.  Fágolle caso e comezo a ler:

En una multitud de hombres y mujeres,

advierto a alguien que me elige por señas secretas y divinas,

y que no reconoce a nadie –padres, esposa, marido, hermano,

   hijo- más cercano que yo:

algunos están desconcertados, pero él no: éste me conoce.

Ah, amante y perfecto igual,

quería que me descubrieras así, por vías indirectas;

y, cuando te encuentre, quiero descubrirte también así.

   

   O can Can está pensando, talvez recitando interiormente as palabras que digo en voz alta. Óllame con agarimo e coa pata dáme no brazo para que  lea outro.

   Míroo eu tamén con agarimo e leo:

Oh, tú, al que a menudo me acerco en silencio, allí donde estés,

   para estar contigo,

cuando paso a tu lado, o me siento junto a ti, o me quedo en tu

   misma habitación,

qué poco te imaginas el  fuego, eléctrico y sutil, que has desatado

   en mi interior.

E así segue e segue contándome unha chea de cousas. Ben se nota que leva tempo sen falar. Teño que dicirlle que xa está, que teño compromisos ineludibles e se me bota o tempo enriba.

Creo que o entende.

Óllame cuns olliños tan tenros que me empurra a pasarlle a man polo lombo. gústalle. A min, tamén.

Sabe que Antón, o meu fillo, está en Toledo con alumnos da Universidade de Tennessee.

Daquela dime que quere dedicarlle unha canción de Bing Crosby.

Mira que é listo o condenado!

Así que busco este tema que o can Can lle dedica a Antón con moito agarimo. Chámase "Young at heart" e Crosby cántao en vivo.

OS MURMURIOS DO can CAN ( 4 )

 

      Ten frío o can Can, e está abraiado por non coller a gripe con tanta xente con catarreiras ao seu redor.

     Chíscame un ollo cando escoita que onte me bañei na praia. Treme ao saber que a auga estaba a 11.3 graos. Di que son moi valente, pero eu sei moi ben que pensa que ando bastante tolo.

     Dígolle que estou a ler a Henry James e que merquei un volume de contos de amor vitorianos que vén de publicar Alba Editorial. Pon a face un pouco rara. Como se non o acabase de crer. Non lle fago caso. Coméntolle que acabo de recibir dúas novidades da colección “Fóra de xogo” (Edicións Xerais) asinadas por dous escritores importantes: Silvestre Gómez Xurxo (“De cristal”) e Marcos Calveiro (“As palabras poden matar”).  Alédaselle o rostro. Nótaselle que ten ganas de lelas. Paciencia. Primeiro son eu.

    

      

     Daquela, tras aceptar a espera, o can Can comeza a dicirme que…

      

     … a el , coma a Mariano Coronas, tamén lle dá moita rabia que ao elemento ese, o tal Nicolás, a prensa o chame “El pequeño Nicolás”. E quere aclarar, coas palabras de Mariano, que “O pequeno Nicolás” é a tradución de “Le petit Nicolas”, esa marabillosa serie de libros infantís escritos polo escritor e guionista francés René Goscinny, que ilustrou o gran Jean-Jacques Sempé. Di que chamar así a ese personaxe vomitivo, introducido na gorida desa panda de persoeiros da corrupción e a mentira política é un ataque á cultura e á literatura para nenos e maiores. Doulle a razón. Dá noxo.

     

Yolanda Castaño

      …  lle  encanta a edición bilingüe, editada por Visor, do poemario “A segunda lingua” de  Yolanda Castaño. Que lle chamou a atención o poema “A poesía é unha  lingua minorizada” e comenzou a recitarme:

Comezaría polo espesor. A súa acidez, o seu ph.

Camiña igual ca unha muller:

entre o masacre do invisible

e o campo de concentración da visibilidade.

Ladra estilo e final,

unha épica hospitalaria.

No poema a linguaxe

faise ouvidos xordos a si mesma,nel as palabras amplían

o seu círculo de amizades.

Hai que masturbar o abecedario

ata que balbuza cousas

aparentemente inconexas.

Caixa de cambios da fala,

acenos doutra orde.

O sorriso do mosquito dentro da pedra de ámbar.

Non se trata de que non comprendas árabe.

non entendes

poesía.

Eu escoito e gozo de tan intenso poema.

    

      

Rosa Huertas

     

     …  foi marabilloso para el descubrir a Rosa Huertas, esa magnífica escritora madrileña, autora de libros tan suxestivos como “Mala luna”, “Tuerto, maldito y enamorado”  ou “El blog de Cyrano”, entre outros. Concretamente, con este último, acabado de ler, gozou da boa literatura para mozos e mozas unha vez  máis. Chámalle a atención o estilo literario da novelista, doutora en Ciencias da Información e licenciada en Filoloxía Hispánica. Un estilo que mestura autobiografía, referencias literarias ou artísticas coa realidade e, mesmo, a fantasía. 

    Literatura intensa e chea de emoción dunha muller sensible e apaixonada da palabra literaria.  Unha autora que se está a converter nun referente indiscutible da LIX. 

    Ler as súas novelas resulta un pracer evidente.

      

     

     … leu o libro, magnífica edición de Antonio Reigosa, “Galicia Encantada. O País das mil e unha fantasías” (Edicións Xerais). Segundo el, e créollo, aprendeu moito da literatura de tradición oral do noso país. E pasouno moi ben entre mouras, encantamentos, pozas máxicas, penedos, xogos, cocos e monstros, augas, festas…. e grazas a el xa sabe cando debe cortar o pelo.  

  

     Río en voz alta. Non lle parece moi ben e dime:

- “Pois hai que facelo cando a lúa está no cuarto minguante. Deste xeito medra máis amodo e podemos tardar máis tempo en volver pasar polo salón de peiteado”.

   

     Está que non para . Déixame moi clariño que  este libro vén sendo unha parte dos textos que foron aparecendo na web do mesmo nome. 

  

Unha web que celebra dez anos de existencia. Fágome o parvo. Fago que non o sabía e, deste xeito, fica satisfeito.

     Ai, meu pobre!

   

      … cantou moitas cancións co disco quíntuple de Joaquín Díaz, folclorista moi  recoñecido, que recompilou  panxoliñas, romances, cantigas e contos  nun entrañable  disco: “ 100 Canciones y Cuentos Infantiles”.  Un tesouro que debe estar nos fogares para cantar e coñecer ese corpus literario-musical tan significativo.

       

     E púxose moi ledo a acompañar a voz de Joaquín Díaz  nesta canción.  A verdade é que o dúo estaba algo descompensado pero sentíase eufórico:

Arroyo claró,

fuente serená,

quién te lavó el pañuelo

saber quisierá.

Me lo ha lavadó

una serraná

a la orilla del río

que corre el aguá.

Una te lavá

y otra la tiendé.

Una le tira en rosas

y otra en clavelés.

      

     …que foi ao cine cunha cadela amiga, hai pouco tempo,  para ver unha película da que falaba moita xente. Tiña medo de que o defraudase. Non foi así. “Boyhood” chegoulle ben dentro. Un drama filmado ao longo de 12 anos (2002-2013), en 39 días de rodaxe. Unha viaxe íntima polas canles eufóricas da nenez, os cambios co paso do tempo  e a visión curiosa e  incisiva dunha familia moderna. A historia de  Mason (Ellar Coltrane) dende os seis anos, poboada de trocos, avances, amores, desilusións, medos etc. Todo en tempo real.

      

     Estou de acordo con Can. Unha película orixinal e cativadora. Gran Richard Linklater, o director, de quen recomendamos a triloxía : “Antes do amencer”, “Antes da atardecida” e “Antes do anoitecer”.

      

     

   …que descubriu comigo a Fabio Morábito, nacido en 1955 en Alexandría, de pais italianos, que viviu en Italia e é mexicano de adopción.

Fabio Morábito.

Que lle gusta moito, tanto a súa poesía coma os relatos.  Lemos xuntos a antoloxía poética “Ventanas encendidas” (Visor. 2012). E agardou a que eu rematase  os seus oitenta e catro relatos breves, irónicos e cun fino humor contidos no volume editado por Sexto Piso, que leva por nome “ El idioma materno “.  Textos lúcidos, ben escritos, intelixentes que, sendo inclasificables, mesturan autobiografía coas complicadas relacións entre linguaxe, escritura e mundo. Como escribiu un crítico literario: “Un libro sobre a orixe da vocación literaria”.

     Daquela, volvendo á súa poesía, recitamos en conxunto este poema:

¿ POR QUÉ si digo pájaro

me enciendo

y cuando digo ave me intimido?

Digo pájaros y pienso

en vuelos cortos,

no en migraciones,

en los esfuerzos para hacerse un nido;

digo pájaro y me embosco,

me enarbolo

y me ensombrezco,

y al decir ave me remonto,

pierdo la sombra y subo,

subo,

y solo la curvatura de la tierra,

que no siento,

corrige

este elevarme sin descanso, traduciendo

el ave que hay en mí en un pájaro

que busca, en otro clima, un árbol.

      

     Sentímonos ben a gusto. Estamos relaxados.  Pregúntame cal foi o último libro que merquei na miña visita á libraría. Dígolle que un poemario de Baldo Ramos que, ao follealo, me pareceu interesante. Chámase  “Cartografía do exilio”, foi accésit do “Premio de Poesía Miguel González Garcés. 2014 (Deputación da Coruña) e di cousas coma estas:

     

      ( …)  hai poetas que abren as portas cando escriben

                e hai poetas que rebentan as bisagras dos accesos.

                convocan os labirintos da incomprensión.

       

                inútil escribir sobre o presente

                se non abonda con deixar de aparentar

                os símbolos da amnesia.

                lembrar é un xeito de escribir anticipadamente sen empregar palabras.

               antes de que as palabras impoñan un novo aprazamento (…)

   Fermosos versos que penetran ben dentro de min. Poñereime a lelo xa.

     O can Can asente. Permanece un chisco en silencio e dime cunha autoridade que roza a esixencia: “Dedícalle unha canción de Kiko Veneno aos meus amigos Juan, Lurdes, Alba e Susi”.

     Fágolle caso e escollo “Joselito”. Kiko canta en vivo.

     E Can sorrí e comeza a bailar.

     

                                                "Joselito". KIKO VENENO

                  Un caso!