"ALGUNHAS IDEAS PARA NON ABURRIRNOS COA ANÁLISE SINTÁCTICA", un artigo ben lúcido de MANUEL VEIGA.

Manuel  Veiga

Non vou incidir nos rasgos que definen a Manuel Veiga  tanto no persoal coma no intelectual.

     Leva escritos varios artigos para Versos e aloumiños, do que nos sentimos moi honrados os que diriximos este blog-revista, e o lector intelixente sabe moi ben por onde camiña.

     De aí que non quero repetir que Manuel Veiga é unha persoa coa que dá gusto conversar, sabe escoitar, respecta as opinión dos demais e ten unha lucidez moi evidente para analizar os múltiples aspectos que conforman a nosa sociedade.

     Este xornalista e escritor, ben crítico coa estupidez humana, ten unha paixón por riba de todas: a literatura.

     E como Manuel Veiga, lector incansable e esixente, ama a literatura, temos falado ben veces, arredor dun café e dun chocolate, da importancia da lectura literaria a todos os niveis, comezando por abaixo.

     Por aí van os tiros deste  magnífico artigo sobre o papel que desenvolven e deben desenvolver os mestres e profesores nas aulas se de literatura se trata. Sobre o que se debe e o que se fai. Sobre o nivel lector de moitos ensinantes.

     Un artigo crítico, xaora, pero que debe servir para reflexionar a todos aqueles e aquelas que imparten Lingua e Literatura nos centros educativos de todos os niveis..

     Lede e pensade  no espírito das súas afirmacións, dúbidas e sensacións que posúe o seu texto. Nada nel é gratuíto.

Algunhas ideas para non aburrirnos coa análise sintáctica

                                                                                                              
                                                       MANUEL  VEIGA

Teño a impresión, non sei se certa, de que o profesorado é máis proclive a centrar os seus esforzos na lingua e un pouco menos na literatura, aínda que ambos termos vaian xuntos na cuberta principal do libro. E sospeito a razón de que iso ocorra. As faltas de ortografía e todo o demais son medíbeis, permiten dar notas exactas, un 4,45, por exemplo. A literatura resulta infinitamente máis difícil de avaliar. Entran en xogo moitos factores e sobre todo, entran en xogo a creatividade e a subxectividade. Supoño que moitos profesores senten unha suor fría só de imaxinarse a un pai ou nai que lles discute a nota dunha redacción.

        

William Faulkner

          Pero, a literatura non só é máis difícil de cuantificar, sobre todo se non a reducimos, como se facía antes, a memorizar o título dos libros de cada autor e o seu lugar e data de nacemento, senón que obriga a ler. Talvez hai profesores que non entenden que, unha vez aprobada a oposición, aínda teñan que seguir lendo. Algúns deles escolleron a carreira por razóns que pouco tiñan que ver con Hemingway ou con Rosalía. É máis, nunca entenderon de que ía, en realidade, iso da literatura, máis alá das peripecias dun argumento e dunha serie de nomes propios.

Certo que algo parecido sucede probabelmente con calquera outra materia e en calquera outra profesión, pero eu falo aquí de literatura porque me sinto máis autorizado para facelo e quero defender a literatura fronte aos que, por suposto sen pretendelo, conseguen que o alumnado se aparte dela, probabelmente o resto da súa vida.

Creo realmente que as cousas se poden facer mellor, aínda respectando os programas obrigatorios de estudo. Creo que non hai por que saír do instituto odiando a literatura ou cando menos pensando que “é un rollo que non ten nada que ver comigo”. Creo que hai que ofrecer textos de calidade e interesantes. Claro que para iso teñen que existir claustros de literatura nos que se lea e se escolla. Non serve o deixarse guiar polo editor, polo que fan noutros centros, polo compañeiro porque “xa le el”. Non serve repetir cada ano o mesmo, aínda que se saiba que é un fracaso ou que o libro é pésimo. Non serve dicir que un xa está canso, porque nada cansa máis que levantarse cada mañá para repetir a mesma rutina.

Hai que saber, antes de nada, que a literatura é a vida, formulada dun modo interesante. Hai que explicar que a literatura é a forma máis completa e, ao mesmo tempo, a máis rápida de satisfacer a nosa curiosidade natural por coñecer outras persoas, incluídas as doutros lugares e doutras épocas.

Marcel Proust

A literatura evádenos, entretennos, pero, por comparación ou por contraste, tamén nos axuda a comprender a sociedade na que vivimos.

A literatura non sempre entusiasma ao primeiro golpe. Máis ben, debe seducir lentamente, porque o importante non é o que mostra senón a impresión diferente que provoca en cada lector. Por iso nos sentimos mentalmente crecidos despois de ler un bo libro.

Non creo que aprender a facer unha análise sintáctica sirva para moito. Si estou seguro, en cambio, de que a sintaxe é extremadamente importante, non só para escribir, senón para expresarse en xeral. A corrección sintáctica permite que nos entendan mellor e máis rápido. Tamén axuda, claro, ter un vocabulario amplo. Aquel que se expresa ben acada antes o seu obxectivo.

Algúns dos máis grandes escritores son tamén mestres da sintaxe. Faulkner ou Proust son capaces de redactar varias páxinas, sen puntos e aparte, introducindo múltiples incisos e digresións, e non obstante logran que nunca nos perdamos. Iso demostra que, máis importante que a puntuación e a ortografía, é a sintaxe, é dicir, o modo de ordenar as palabras e as frases. E iso apréndese, sobre todo, lendo. Gozando da literatura e, por suposto, como mellor se aprende tamén a lingua.

A literatura fálanos das cousas que pasan e faino dun modo que podemos chamar musical, sorprendente. Por que, entón, nos aburrimos tanto nas clases de literatura? 

                                                                       

PALABRAS DE MANUEL VEIGA NA PRESENTACIÓN DE "DETRÁS DEL HORIZONTE" de ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO.

De esquerda a dereita: Edurne Baines, Manuel Veiga, Antonio García Teijeiro e Ricardo Grobas.

     O pasado xoves, 7 de maio, presentouse na libraría Librouro , en Vigo, o libro Detrás del horizonte, de Antonio García Teijeiro.

     Foi un acto moi concurrido e que contou coa editora de Belagua Ediciones, Edurne Baines, o xornalista e escritor Manuel Veiga, o fotoperiodista Ricardo Grobas e o autor Antonio García Teijeiro.

     A nota musical, ben brillante por certo, corrreu a cargo dos músicos Mandi García (voz) e Carlos Gandón (guitarra e voz), membro fundador da banda Astarot, que interpretaron con brillantez tres cancións: o poema musicado por Carlos, Longa noite de pedra , de Celso Emilio Ferreiro, a mítica e sempre emocionante Al alba, de Luis Eduardo Aute e “Señora azul”, un fermoso tema de Cánovas, Rodrigo, Adolfo e Guzmán.

 

Carlos Gandón (esq.) e Mandi García nun momento da súa actuación.(Foto Ricardo Grobas)

     As palabras de Manuel Veiga sobre Detrás del horizonte foron especialmente interesantes e proxectaron sobre o tema da guerra, tratado no libro, unha visión orixinal e moi rica en matices.

     

      De aí que, dende Versos e aloumiños, lle solicitásemos un pequeño resumo do exposto para publicalo no blog-revista. Como de costume, Manuel Veiga aceptou xenerosamente a petición e hoxe ofrecémosvos estas palabras  coas que podedes gozar a continuación.

     

     Queremos aclarar aquí que o libro presentado é a tradución feita pola profesora Alba Piñeiro do libro publicado en 2002, Trala liña do horizonte, actualmente esgotado en galego e que foi Libro asociado do Fórum de Barcelona no ano 2004. Na edición en castelán inclúe fotos de Ricardo Grobas realizadas en Albania na misión humanitaria que soldados españois levaron a cabo naquel país.

Manuel Veiga Taboada (Foto Ricardo Grobas)

                                      Relatos sobre o espanto da guerra

                                                                                                       Manuel Veiga Taboada

     

     

      Antonio García Teixeiro vén de publicar Detrás del horizonte, en editorial Belagua e en tradución de Alba Piñeiro. O tema do libro é indiscutíbel: a guerra. Pero a guerra pode ser tratada de distintas maneiras. A social que inclúe as perspectivas política, económica, ideolóxica, xornalística ou simplemente a historia de amor novelada nun ambiente bélico. E a idealista, filosófica, transcendente. A esta segunda é á que se adscribe, con toda claridade, o libro de Antonio.

            

     É certo que en Detrás del horizonte hai campos de refuxiados, desertores, tanques, bombas, carromatos, chozas etc., pero estamos sempre ante arquetipos. Incluso os personaxes aparecen mencionados simplemente cunha letra inicial. Non sabemos de que guerra se trata nin que exércitos se enfrontan nin en que lugar. Non sabemos quen ataca a quen nin de que guerrilla se fala no comezo do libro. Non estamos, pois, ante unha guerra concreta, este libro trata de todas as guerras e as súas palabras valen case tanto para a guerra do Peloponeso, entre Atenas e Esparta, como para a da ex-Iugoslavia entre Serbia e Croacia.

            

Fotografía de Ricardo Grobas contida no libro.

         Isto é así, obviamente, porque o autor quixo. A guerra é un tema  propicio aos enfoques abstractos. E isto é debido a que a desmesura e a emoción que provocan os feitos da guerra deixan moitas veces a razón en suspenso. Cando se fala de guerra saen facilmente á luz, como sucede neste libro, as palabras: loucura, irracionalidade, necidade, etc. A realidade concreta queda anulada. A desproporción da dor fáinola incomprensíbel.

  Desde o punto de vista formal, eses sucesos que van máis alá do aceptábel, do razoábel, métennos naturalmente no terreo do poético que é o xénero literario que mellor se presta á transcendencia. Por iso este libro de Antonio está moi perto do poético. Poderíamos enmarcalo dentro do que se adoita a chamar narrativa poética.

            Detrás del horizonte, máis que contarnos historias, aínda que tamén as conta, ten como fondo, como sostén, un laio, un laio de orixe bíblico, un estilo moi frecuente na nosa cultura occidental que acadou importantes exemplos en Whitman, nalgunhas obras de Octavio Paz ou en certos poemas de Manuel María. Unha expresión do texto, “o corazón da inocencia” alude a O corazón das tebras, a coñecida obra de Conrad, na que tamén latexa ese debate sobre a crueldade e o misterio da condición humana.

            

       Non hai economía neste libro de Antonio, apenas se alude aos posíbeis intereses que poden conducir a dous bandos a enfrontarse ou a un país a atacar a outro. Os datos e os personaxes concretos, que por suposto existen –sen eles sería imposíbel compoñer unha obra narrativa– operan como textura, como tecido, como material do que se serve o autor para ir bastante máis alá. A verdadeira razón de ser deste libro encóntrase nas oposicións mencionadas explicitamente: inocencia, esperanza / loucura, horror. O propio título, Detrás del horizonte, alude á parte situada máis alá e ese máis alá pode ser a paz, a liberdade, incluso o ceo ou o inferno. Vexamos tamén que nestes relatos non se mencionan máquinas de guerra concretas, polo seu nome de fábrica, como sucedería nun relato de tipo máis histórico ou xornalístico, senón que, en moitos casos, se recorre a expresións como paxaro negro, dragón, serpe maléfica, monstro de ferro, etc.

            

        Este, xa dixen, non é un libro social. A sociedade cambia, evoluciona, existe o que chamamos guerra moderna. Cambian as armas, as tácticas. Pero o que non cambia é o carácter humano e nesta dirección é na que apunta o libro de Antonio.

            

       Detrás del horizonte enmárcase así dentro dunha liña literaria e filosófica movida polo asombro e polo espanto, que busca a ética como valor absoluto e que, nese sentido, enfróntase a sabendas coa propia natureza humana. Lembremos que o principal debate cultural europeo que tivo lugar despois da II Guerra Mundial tiña como eixo a pregunta: “É posíbel a poesía despois de Auswitch?” O que significa, ten sentido escribir despois destas terras arrasadas, de tantos millóns de mortes inocentes e dos campos de concentración? Pasan os anos, pero esta é unha pregunta que permanecerá sempre, só co cambio de lugar do horror. O libro de Antonio, moitas das preocupacións de Antonio en xeral, moitos dos seus libros, enmárcanse aí, nesas preguntas éticas, nesas preguntas relixiosas, aínda que non inclúan a Deus, nesas preguntas sen resposta.       

O moito público asistente acompaña as cancións cantadas por Carlos e Mandi. (Foto Ricardo Grobas)

CLAC, CLAC, CLAC... CLASE! DE NOVO, A PROSA PUNZANTE DE MANUEL VEIGA

Manuel Veiga. Foto de Sabela Veiga.

   Manuel Veiga, para satisfacción de quen fai este blog-revista e, sobre todo, dos lectores e lectoras que o seguen fielmente, asoma de novo a súa calidade literaria cun texto moi incisivo.

      

     Como quen non quere a cousa, este grande escritor e xornalista, deixa caer a súa visión irónica do que o rodea e, cunha prosa tan sinxela (que non simple) coma punzante, abre os ollos do lector a temas que, con frecuencia, se lle escapan.

      

     Precisamos moitos escritores coma el.

     

     Precisamos persoas críticas que utilicen a ironía dun xeito elegante. Que saiban escribir.

      

     Non o esquezamos. Toda a obra de Manuel Veiga está moi traballada, moi corrixida, moi pensada. Dálle moitas voltas a todo o que crea. E iso é algo que se agradece.

      

     O que estou a dicir pode comprobarse neste texto escrito con agudeza intelixente. Para el non hai diferenzas. Cando escribe afina sempre o seu discurso narrativo sexa cal sexa o seu destino.

     

     E iso é algo que lle agradecemos.

      

     Deseguido, podedes gozar coa súa palabra neste interesantísimo artigo.

Clac, clac, clac

             Manuel Veiga Taboada

      

      Na emisora Kiss FM soa Coldplay e un ouvinte acaba de dicir que a súa maior afección é a “pornografía para adultos”, no mesmo ton que se estivese citando a poesía romántica inglesa ou a música de cámara.

        

Coldplay

      Mentres os xenitais se descobren espectacularmente, converténdonos a todos en dermatólogos das partes íntimas, hai aínda palabras que se ocultan, expresións que ofenden o pudor, palabras como clase que a socioloxía alemana de posguerra proscribiu.   

     Mais, aínda hai clases, dito nun sentido distinto ao que entendían os burgueses e algúns nobres de hai cen anos, cando o socialismo parecía o destino ineluctábel da maioría dos países. Os zapatos, por exemplo, debían producir ruído ao andar, sobre todo o bo calzado dos xerentes e dos donos, para que os empregados percibisen deseguida a súa presenza disuasoria: clac, clac, clac.

 Rafael Chirbes escribiu unha pequena novela chamada La buena letra que, desde o título, pretendía referirse aos que gozaran dunha boa educación e, polo tanto, tiñan posibilidades de ascender na escala social. A boa letra era un síntoma inconfundíbel que acompañaba o clac, clac dos zapatos.

A caligrafía era daquela obxecto de perseverante aprendizaxe até que o alumno conseguía acadar un virtuosismo case artístico que o elevaba sobre a cohorte de simples usuarios das catro regras e sobre a gran masa de analfabetos.

De modo en parte parecido e durante séculos, a poesía evitou tratar os detalles da vida cotiá, indicando así a quen ía destinada: a reis, nobres e xentes distinguidas que podían permitirse o luxo de vivir só preocupadas polos problemas do espírito, pero nunca por se había algo para cear ou se o neno estaba enfermo de anxinas. Foi á prosa a quen lle tocou narrar a “vulgaridade” dos sucesos ordinarios e poucos o fixeron tan ben como Balzac, no século XIX, quen, de modo paradoxal, toda a súa vida perseguiu ser nobre, e Ferdinand Céline, no século XX, quen politicamente simpatizaba coas ideas selectivas da elite nazi.

 

Balzac

As clases sociais son barreiras delicadas e ao tempo sólidas, non tan sutís que non se poidan ver, pero si tan arraigadas que parecen formar parte da natureza. Eu coñezo mulleres que sentan na punta da cadeira e din que vai frío cando acoden a unha casa ou a un café do centro da cidade, só porque se notan desprazadas. E sei de homes que viaxaron por medio mundo horizontalmente pero que nin sequera poden imaxinar como é a súa cidade no sentido vertical.

A esas persoas non lle veñen as palabras á boca cando se dirixen a un médico ou a un avogado. En tales casos non son capaces máis que de expresarse con monosílabos incomprensíbeis, e moven dilixentemente a cabeza, arriba e abaixo, de modo que, máis que afirmar algo, parece que tartamudean.

QUE BEN, PATRICK MODIANO! UNHA CONVERSA NA CUCHUFLETA.

    

     Fóra, chovía. E moito. O meu paraugas, un elepé de Glenn Gould coas Variacións Goldberg de J.S. Bach, de 1955,(memorables) e unha bolsa con dous cedés ocupaban as miñas mans, cando soou o teléfono móbil.Collino como puiden e non conseguín non mollarme.

     

      Era Manuel Veiga. Viñéronme algunhas cousas á cabeza, mais ao escoitar a súa voz tan agarimosa borráronse de súpeto. Manolo, o meu amigo, anuncioume que lle deran o Premio Nobel a Patrick Modiano, un deses autores de cabeceira que descubrín hai xa ben de anos na antiga colección de narrativa de Alfaguara. 

    

Corría o ano 1983 e caeu nas miñas mans  Une jeunesse (Unha xuventude). Vaia descuberta! Dende aquela, cada libro de Modiano entraba na miña casa para que eu gozase dese mundo literario tan persoal que deita nas súas obras. A segunda, tamén na mesma colección, Une ronde de nuit (Unha ruada de noite). Logo, viñeron moitas máis. Non hai moito, o mes pasado, rematei  Un cirque passe (Un circo pasa.Edit.Cabaret Voltaire), novela publicada en 2013 que me fascinou. Teño na mesa de noite, agardando para ler, outra novela do escritor francés, Quartier perdu (Barrio perdido) , editada pola mesma editorial, e xa estou preparado para gozar dese universo que tanto me apaixona. Aproveito para aconsellar a quen queira achegarse a este autor a Triloxía da Ocupación (Anagrama) e Dora Bruder (Seix Barral).

    

Patrick Modiano

      Penso na obra de Patrick Modiano, que se desenvolve en moitos dos seus libros, no distrito XVI dese París interior pasado pola peneira do onírico e das lembranzas. Autor, Modiano, obsesionado polas pegadas doutras persoas na vida e impresionado dende sempre polas desaparicións e as ausencias. Algo que lle interesou decote e que forma parte da atmosfera da meirande das súas novelas. Un escritor aparentemente fácil de achegarse a el, pero que agocha espazos literarios moi ricos, tanto no que di como no que cala, ou o que deixa, para que o lector pase a ser parte activa da lectura.

      

Bob Dylan

     Como lle dixen a Manuel Veiga, alégrome infinito que lle concedesen o Nobel de Literatura, xa que a Bob Dylan non llo darán endexamais.

      

     Quedamos máis tarde na Cuchufleta para falar deste e doutros temas. Estaba moi molesto Manolo porque no libro de texto da súa filla, unha rapaza ben riquiña que está en 3º de ESO, aparecía a fermosa e desgarradora elexía de Miguel Hernández a Ramón Sijé, cunhas preguntas ridículas sobre o poema e que rompían  o encantamento que un texto destas características, tan suxestivo e emocionante, provoca no lector cando se lle achega con entusiasmo sen que medien razóns didácticas.

      

                             Vídeo do director de cine Pedro Olea sobre a interpretación de Joan Manuel Serrat do poema de Miguel Hernández.

     

     Comentoume o meu amigo unha idea, pensada dende hai tempo, e da que quería coñecer a miña opinión. Consiste esta idea, como complemento da LIX, na posibilidade de que houbese un libro de grandes autores con textos autónomos tirados das súas obras, para que os rapaces e rapazas se achegasen a eles, se decatasen da riqueza do léxico e se abrisen a novos temas. Non se trata de textos difíciles , senón textos  que teñan un interese literario, tanto en forma coma en contido, para abrirlles novas portas no labor, tan complexo, de achegar a literatura á mocidade. En definitiva, ben escritos, claros e comprensibles.

      

    

Para que entendese o que me quería dicir, abriu o libro de Amos Oz, Una historia de amor y oscuridad  (Siruela.2004) e na páxinas 256 e 257 o autor conta unha anécdota persoal que, sen ser preciso o contexto, ten autonomía para que os lectores gocen dela. Pareceume unha moi boa idea. Os que amamos a literatura e cremos na importancia que ten, a miúdo andamos a buscar solucións ou métodos que motiven aos rapaces.Este pode ser ben válido, xaora.

 

     O texto de Oz, comezaba así:

      

     Para el Shabbat y las demás fiestas mi madre compraba ya a mitad de semana una carpa. La carpa prisionera se pasaba el día nadando con insistencia de un lado a otro de la bañera, intentando encontrar incansablemente algún pasadizo submarino que la condujese al mar abierto. Yo le daba de comer migas de pan (…)

      

Amos Oz

     Unhas liñas magníficas, escritas por un autor de referencia, ás que se poderían achegar os lectores mozos e , así, acceder a unha literatura de calidade, auténtico apoio e complemento das lecturas eminentemente xuvenís tan interesantes que se publican na actualidade.

      

Conversando na Cuchufleta

     As nosas conversas en cafés son variadas e ricas. Escoitar a Manolo Veiga resulta para min un verdadeiro pracer.

      

     Nestes tempos de banalidades e individualismo feroz, empregar unhas horas compartindo a palabra  oral con alguén coma o meu amigo, converte a vida en algo respirable.

      

     Que dure!

                                                                                                                        ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO