DARDO POÉTICO (XLIX) Nazik Al Malaika, unha pioneira da poesía árabe moderna

Volvín ver a Abdul Hadi Sadoun en Madrid co gallo da miña participación no Trobapaz dentro das xornadas do 6º Foro Iberoamericano sobre Literacidade e Aprendizaxe. Un pracer, unha vez máis.

     

Con Abdul Hadi Sadoun en Madrid. (Foto de Cristina Novoa)

Trobalinguas e Trobapaz- xa falamos deles tempo atrás- son dous proxectos ideados por Sara Moreno e posto en imaxes pola gran Tesa Gozález que deseñou os dous libros e que nos permitiu a varios poetas (Juan Kruz Igerabide, Miquel Desclot,  Ana Mª Romero Yebra e mais eu); posteriormente Abdul) levar poemas en varias linguas por España e Portugal.  Proxectos que se viron enriquecidos pola incorporación en determinados intres do portugués, inglés, chinés ou romanés.

     

    

     Abdul deleitounos en cada sesión cos seus poemas –e os nosos- recitados en árabe, algo que nos produciu un pracer intenso.

     Ben, pois nese encontro, o  escritor iraquí, establecido en España, agasallounos un libro ben especial: un poemario trilingüe (árabe, catalán e castelán) dunha poeta máis que interesante, Nazik Al Malaika. O libro leva por título Astillas y ceniza  (Lascas e cinza, en galego)  y está editado por Alfalfa Editorial, na Biblioteca de Casa Árabe, unha colección que Abdul Hadi Sadoun dirixe.

     

     Astillas y ceniza vén sendo unha antoloxía de varios dos poemarios desta gran poeta iraquí. Nazik Al Malaika é unha das pioneiras do movemento do “verso libre” na poesía árabe moderna.

     

     Esta edición en tres idiomas corre a cargo de Manuel Jiménez Lucena e resulta un libro fundamental para que coñezamos unha das figuras principais do modernismo, que tanta influencia tivo en numerosos poetas do mundo árabe.

     

Nazik Al Malaika

     

     Esta muller, nacida en Bagdad no seo dunha familia culta (seu pai tamén era poeta), era afeccionada á poesía dende moi pequena. Escribiu os seus primeiros poemas con dez anos en árabe clásico e continuou publicando en revistas e xornais durante o seu período de formación.

     

     En 1954, tras graduarse  en Literatura Comparada na Universidade de Wisconsin, regresou a Bagdad onde casou en 1961 fundou co seu home e outros compañeiros a Universidade de Basora.

     

     A comezos de 1970 trasladouse a Kuwait e dedicouse á docencia. Viuse  obrigada a regresar a Iraq cando Sadam Hussein invadiu o país en 1990.

     

     En 1991 marchou a O Cairo, onde permaneceu ata a súa morte en 2007.

     O seu estilo caracterízase pola gran mestría da lingua árabe, o orixinal uso das imaxes e  a delicadeza e musicalidade dos seus versos, sendo a melancolía unha constante na súa obra. Unha obra que presenta temas ben variados entre os que destaca a súa defensa  dos dereitos das mulleres, vítimas dunha sociedade ancorada en costumes ancestrais. Entre aos seus libros podemos salientar Namorada da noite, Lascas e cinzas, O oco da onda, A árbore da lúa ou Para a oración e a revolución.

     Interesoume moito Nazi Al Malaika e decidín deitar ao galego tres dos seus poemas a partir da tradución ao castelán de Jiménez Lucena, a quen lle agradezo esta magnífica edición.

Negros sons

Estraños, así  murmura a noite

   e as súas campás envolven a existencia.

Oh, noite! Non vivirán os dous estraños

               nin percibirán a nova atardecida.

Tómaos, deixa caer a túa calmada

               e negra escuridade e sobrevoa lonxe.

Tómaos, quizais digan que foron dous estraños

               e unha historia que non volverá.

A hora da lembranza

É  a hora da lembranza, falta moi pouco

          para que a noite chore  ben de tempocomigo.

É a hora da lembranza, e as campás

          agochan a melancolía dos silencio.

Sinto os pasos vacilantes

          detrás da miña porta coma se alguén pasase

e sinto os rostros inquietos

          no pasado cheos de misterio.

O murmurio de pantasmas saloucando

          tras a porta , coma un longo murmurio que resoa

triste caravana, pálido amencer

          aínda misterio e mundo descoñecido.

Aos meus ollos tristes

Meus ollos, que pena asoma en vós

e vos provoca bágoas no solpor?

Detrás das pálpebras vexo unha súplica

que pregunta á vasta existencia.

Coma dous horizontes percíbovos na noite,

pingas de luz que beben dos vosos saloucos.

A realidade sorrí. Que desacougo,

miñas pupilas, se insinúa nas vosas pálpebras?

Meus pobres, sinto que non ven

unha época que perdura no desengano e se asenta

na ignorancia e na falsidade da vida

que  fuxindo, está durmida.

A LUZ DAS PALABRAS (50) Beatriz Maceda Abeleira

Coñecina tras ler o magnífico libro O álbum de Garrincha, publicado pola editorial Galaxia na colección “Árbore”.

     

     

     
     Fútbol e, sobre todo, unha sensibilidade especial para tratar o tema da inmigración atopamos nas súas páxinas. O valor do ser humano como tal, e a necesidade de  integración na sociedade tan diversa que nos toca vivir están ben presentes na historia.  Literatura e valores da man.

     

   

Beatriz Maceda Abeleira

 Beatriz Maceda Abeleira é unha muller sensible a todo o que significa arte. Fai literatura porque o necesita. Ama a palabra literaria con paixón. Isto é algo que compartimos.

     

     E, coma min, a música forma parte da súa vida dun xeito intenso.

     Beatriz tiña que espallar a súa voz, a súa luz en Versos e aloumiños.  Aceptou encantada a nosa petición. Beatriz Maceda  Abeleira é xenerosa e escribiunos un texto fermoso. Un texto evocador, persoal con pingas de tenrura e jazz.

     

                                                   Gozade del, como merece.

A man de Miles Davis

“Non toques o que está, toca o que non está”  (Miles Davis)

As estalactitas de xeo colgaban dos tellados das casas. A Terra Chá era así en inverno. Miña nai metíame a cabeza nun gorro de lá que se chamaba “verdugo”, nome ben feo para un gorro de nena.

    

     Eu, iniciaba a viaxe diaria cara ao colexio cada día, como se fora o primeiro, e acostumaba a inventar o camiño. Cheguei a facelo montada nun unicornio que levaba unha estalagmita de xeo en forma de corno na cabeza.

    

     No medio do camiño estaba “el chalet”, o único en toda a vila, de aí que o chamara todo o mundo así.  Sempre pasaba por diante del apurando o paso.

    

     Unha tarde,volvín do colexio pola rúa que daba á parte de atrás da casa. No balcón, estaba sentado un home cun chapeu branco e da súa boca,saía fume como da cheminea dun tren. Quedei parada observándoo  e foi cando escoitei  aquela música.

    

     Anos mais tarde, merquei o meu primeiro disco de jazz, “Kind of blue” de Miles Davis.

     Blue and Green, era a peza que soaba nunha casa imaxinada para darlle máis  emoción  ao camiño.

                                                                                                BEATRIZ  MACEDA  ABELEIRA

LOS POEMARIOS DE "LA PÁGINA ESCRITA" (3): " A mares". María Jesús Jabato.

   A mares

    

   María Jesús Jabato

     Ilustr. Rocío Martínez.

     Ed. Kalandraka. 2014

Descubrir a Mª Jesús Jabato y poder leerla a fondo fue todo un placer. Tras la lectura de sus versos, enseguida me di cuenta de que estábamos delante de una de las voces más prestigiosas de la poesía para niños (¿sólo para niños?) de este país.

    

     Yo ya había leído Domingo de pipiripingo (Ajonjolí. Hiperión), Premio Príncipe Preguntón, hacía tiempo, pero los libros que ha ido publicando después son un descubrimiento y la constatación de que estamos ante una poeta de altísima calidad.

    

     Concuerdo con ella en todo lo referente al acto de escribir poesía infantil. Concuerdo con la autora cuando afirma “que la poesía ha de transmitir emoción. Una emoción que una las almas del escritor y el lector”. Porque Mª Jesús Jabato respeta a los niños, no rebaja la calidad poética y sabe limitar perfectamente el empleo del lenguaje a  niveles que a los pequeños les resulte comprensible.

    

     El libro que nos ocupa es una verdadera delicia. A Mares está compuesto de 31 poemas, en los que la naturaleza, los animales, los sentimientos tienen que ver con el mar. Son poemas juguetones, con un ritmo medido y musicalmente perfectos. Sus imágenes, fundamentalmente metáforas, te embrujan (Se cayó un limón al mar, / pez amarillo, / y ahora sabe a sol y a sal, / limón marino). Precioso. Las repeticiones infunden consistencia a sus versos, las preguntas que algunos poemas contienen los hacen cómplices de los lectores y el humor provoca un sentimiento de íntimo optimismo.

    

María Jesús Jabato

     La autora se maneja de maravilla entre los ecos de la poesía popular (¿quién que escriba poemas para niños no ha bebido de un tesoro tan inmenso?) utilizando esos recursos tradicionales con maestría, pero da un paso más allá y consigue, con un lenguaje limpio, cristalino y elegante unos poemas llenos de una esencia lírica evidente. Una esencia que emociona, más allá de la edad que tengas por su forma y por su fondo.

    

     Son los suyos, poemas para gozar con los sentidos. Por su vitalidad. Son los suyos poemas que contagian. Su discurso poético es muy vivo y entrañable.

    

     A mares es un nuevo ejemplo de por donde han de transitar los poemas pensados para los buenos lectores de poesía, sin estar condicionados  por la edad.

     Las ilustraciones de Rocío Martínez, espléndidas. En tonos suaves, captan el espíritu del poemario. Son, como éste, delicadas, casi frágiles, pero llenas de expresividad y un cierto humor que encandilan.

    

Ilustración de Rocío Martínez

     Estamos ante una obra de gran magnitud. En lo plástico, en lo literario, en la edición. Se van acabando las disculpas de los adultos para justificar que no hay libros de poesía adecuados para los chavales. Con libros como el que comentamos aquí, uno se reconcilia con la vida y cree en la posibilidad de que las sombras que, desde siempre, cubren la lírica infantil, pueden disiparse.

                                                                 

                                                                                                            ANTONIO  GARCÍA TEIJEIRO

Fundación Jordi Sierra i Fabra en Barcelona

TOMAR UN CAFÉ (EU, UN BATIDO) E FALAR DE METÁFORAS SOBRE UN COELLO QUE QUIXO SOÑAR.

    

Miguel Ángel Alonso Diz

   

     

     Estaba triste o día. Quedamos para tomar un café (eu, un batido) nunha cafetaría da Porta do Sol fronte ao Sireno.

      Falar con Miguel Ángel Alonso Diz é un pracer. Narrador, mestre, contacontos, poeta, Miguel Ángel dálles luz ás nubes grisallas co seu entusiasmo, coa súa conversa ilusionante, co seu afecto que lle sae polos poros da pel.

      

     Miguel Ángel escribe francamente ben. Ten claros os obxectivos cando o fai. Quere que os seus libros dean xogo nas aulas, convencido da necesidade de que os rapaces e rapazas lean e gocen dos poemas, das historias, rimadas ou non, e das ilustracións suxestivas. Vaia equipo que forma con Luz Beloso! Entenden á perfección o que queren crear e fano como un todo inseparable. Imaxes e palabras camiñan xuntos por espazos abertos e chegan a confundirse.

      

     Para ben, xaora.

     

      E tróuxome o último libro que Luz e mais el acaban de tirar do prelo. O seu título: O valente coello que quixo soñar. Un álbum a toda cor que conta unha historia sinxela en aparencia, pero que vén sendo unha metáfora sobre quen somos…sobre quen podemos ser.

      

     Un texto rimado con ventás abertas á sorpresa e á interacción con pequenos. Un texto que se funde perfectamente coas imaxes que Luz crea dun xeito maxistral.

      

     Unha fábula real que conta unha fermosa serea ao peixiño Breogán. Unha narración que comeza cunha adiviña que di así:

Esta é a bela historia

dun pequeño animal

que é branco coma a neve

e sabe ben saltar.

Ten longas as orellas

as pernas dun campión,

ten dous dentes enormes

e un grande corazón (…)

      

     Un libro editado por Nova Galicia Edicións e que leva un limiar, un entrañable poema, de Helena Villar Janeiro, a quen quero e admiro.

 

Helena Villar Janeiro

     Reproducímolo a continuación.

Coello branco e doce,

atrévete a soñar.

Deixa o tobo do monte

e vai buscando o mar.

Fala co sol e a lúa

que che van axudar

e sen cansares nada

pousarás no areal.

Ti serás un miragre

das augas de cristal:

Ilustracións de Luz Beloso

volveraste serea

ou serás capitán

dunha nave e moi ledo

irás sempre a cantar.

Gustarache esta fábula

do peixe Breogán,

o único que sabe

o que pasou alá.

      

     

Falamos e falamos. Como nos acontece a miúdo, perdemos o control do tempo. Un pracer.

      

     Dedicoume o libro, ensinoume as fotos das súas dúas fermosas filliñas e quedamos emprazados para máis adiante.

      

     Conversar, un verbo fermoso, que cada vez se conxuga menos. Eu, pola miña banda, intento conxugalo todo o máis que podo.

     Non debe ser así? Ou será que me estou a facer maior?

     Preguntas que quedan no aire, mentres leo esta fermosa historia que Miguel Ángel deixou nas miñas mans.

 

Ilustración de Luz Beloso

              
                                                                                                 ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO