AS MIL E UNHA FANTASÍAS DA GALICIA ENCANTADA DE ANTONIO REIGOSA.

   Di  Sandra Alvarellos Varela, referíndose á literatura tradicional, que “non se deben deixar atrás nin esquecer as verdadeiras raíces das que xurdimos, as que nos fixeron medrar e nos fixeron grandes coma persoas e como pobo, do cal nos temos que sentir orgullosos e defender sempre”. E engade: “Fagamos da lingua o eixe da comunicación e sexamos pregoeiros de tradicións, para que os nosos sinais de identidade nunca morran e as xeracións vindeiras teñan unha razón de ser, saiban quen son, de onde proceden e coñezan as tradicións, lendas, cantigas e demais trazos culturais que fan especial, máxica e encantadora a nosa terra”.

     Sabias palabras, espidas de ton gratuíto que eu podo, sen dúbida, facer miñas. Palabras que leo nun libro marabilloso, dun interese excepcional: Galicia Encantada. O País das mil e unha fantasías (Edicións Xerais, 2014), edición de Antonio Reigosa.

 

Antonio Reigosa

     Antonio Reigosa é escritor, investigador e divulgador da cultura popular de Galicia. Un non pode esquecer libros fundamentais neste eido coma os volumes da colección Cabalo Buligán, o Dicionario dos seres míticos galegos ou os Contos colorados, todos eles en colaboración con Xoán R.Cuba e Xosé Miranda.

      

     Reigosa é un autor salientable de literatura infanto-xuvenil, gañador do Premio Merlín con Memorias dun raposo, ademais doutros títulos excelentes, nos que queda patente a súa calidade literaria e a pegada que a literatura de tradición oral deixa neles.

      No seu día crea un proxecto, unha web: Galicia Encantada, que nace para navegar pola internet. Dez anos despois, convértese nun libro apaixonante. Un libro que nos permite gozar no papel de documentos dun valor incalculable e,  ao tempo, poder entrar no suxestivo mundo dos mitos, das lendas, dos ritos, dos contos e dos sucedidos que nos sorprenden e nos introducen nas entrañas dunha Galicia máxica. Cronistas que contan, dende diversas perspectivas,  o mundo real e o imaxinario dunha terra rica en narracións fantásticas. Narracións que nos achegan ao seu espírito. Que nos permiten coñecer un país irremediablemente sabio e encantado.

     Resulta unha delicia perderse no fío argumental deste libro tan necesario. Nos cocos e monstros, no alén, nas augas enfeitizadas. Saber do demo, das casas encantadas, das romarías, da flora, das lendas urbanas ou dos lugares míticos.Coñecer a medicina tradicional, a mitoloxía relixiosa, os tesouros, os xogos, a toponimia e, mesmo, a poética do imaxinario.

     Coordina Antonio Reigosa, autor dun bo número de mostras literarias no volume, máis de cincuenta autores e autoras que nos contan historias suxestivas e guían o lector pola memoria e a fantasía deste país.

     Afirma Reigosa que “o patrimonio inmaterial é o máis fráxil elo dunha cultura e, como forma parte da esencia profunda do pobo, da xente común, é reo de prexuízos, vítima de alienacións e súbdito da desmemoria”.

     

      E ten razón. Por iso hai que celebrar que dez anos despois da súa posta en marcha a web de Galicia Encantada siga medrando e actualizándose con regularidade. Unha web que garda nos seus arquivos centos de artigos, notas, informacións, opinións, imaxes e textos que só son unha minúscula parte da case inabarcable obra que vén sendo o noso imaxinario colectivo.

     Este libro é unha interesante, amais de esencial, mostra dun patrimonio inmenso no que debemos penetrar.

     

Xabier P. Docampo

Di o gran Xabier P. DoCampo no prólogo desta obra, ao se referir ao narrador (figura indispensable na literatura oral), que “a narración aspira a se facer memorable no sentido de ser digna de permanecer na memoria, despois  narrala é incorporala á experiencia propia, mais tamén á das persoas que escoitan, onde o sabido de oídas se acomoda ao pé do máis propio e faise experiencia” e remata con estas certeiras palabras: “Así foi sempre e así segue a ser, e seino porque eu veño dun tempo no que só existía o tempo e a palabra”.

     Un libro, pois, para festexar, para degustar e emocionarse.

     Un libro para sentir o que temos detrás que, por certo, é moitísimo.

     Ah! E sabiades que para curar a dor de cabeza hai que botar leite nunha bolsa de plástico, envolver nun pano, deitarse e aplicar o envolto enriba da cabeza ata que pase?

     Esta e mil cousas máis nas páxinas dun libro máxico.

Antonio G. T., Bernardino Graña e Antonio Reigosa

                                                                                              ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO

OS MURMURIOS DO can CAN ( 4 )

 

      Ten frío o can Can, e está abraiado por non coller a gripe con tanta xente con catarreiras ao seu redor.

     Chíscame un ollo cando escoita que onte me bañei na praia. Treme ao saber que a auga estaba a 11.3 graos. Di que son moi valente, pero eu sei moi ben que pensa que ando bastante tolo.

     Dígolle que estou a ler a Henry James e que merquei un volume de contos de amor vitorianos que vén de publicar Alba Editorial. Pon a face un pouco rara. Como se non o acabase de crer. Non lle fago caso. Coméntolle que acabo de recibir dúas novidades da colección “Fóra de xogo” (Edicións Xerais) asinadas por dous escritores importantes: Silvestre Gómez Xurxo (“De cristal”) e Marcos Calveiro (“As palabras poden matar”).  Alédaselle o rostro. Nótaselle que ten ganas de lelas. Paciencia. Primeiro son eu.

    

      

     Daquela, tras aceptar a espera, o can Can comeza a dicirme que…

      

     … a el , coma a Mariano Coronas, tamén lle dá moita rabia que ao elemento ese, o tal Nicolás, a prensa o chame “El pequeño Nicolás”. E quere aclarar, coas palabras de Mariano, que “O pequeno Nicolás” é a tradución de “Le petit Nicolas”, esa marabillosa serie de libros infantís escritos polo escritor e guionista francés René Goscinny, que ilustrou o gran Jean-Jacques Sempé. Di que chamar así a ese personaxe vomitivo, introducido na gorida desa panda de persoeiros da corrupción e a mentira política é un ataque á cultura e á literatura para nenos e maiores. Doulle a razón. Dá noxo.

     

Yolanda Castaño

      …  lle  encanta a edición bilingüe, editada por Visor, do poemario “A segunda lingua” de  Yolanda Castaño. Que lle chamou a atención o poema “A poesía é unha  lingua minorizada” e comenzou a recitarme:

Comezaría polo espesor. A súa acidez, o seu ph.

Camiña igual ca unha muller:

entre o masacre do invisible

e o campo de concentración da visibilidade.

Ladra estilo e final,

unha épica hospitalaria.

No poema a linguaxe

faise ouvidos xordos a si mesma,nel as palabras amplían

o seu círculo de amizades.

Hai que masturbar o abecedario

ata que balbuza cousas

aparentemente inconexas.

Caixa de cambios da fala,

acenos doutra orde.

O sorriso do mosquito dentro da pedra de ámbar.

Non se trata de que non comprendas árabe.

non entendes

poesía.

Eu escoito e gozo de tan intenso poema.

    

      

Rosa Huertas

     

     …  foi marabilloso para el descubrir a Rosa Huertas, esa magnífica escritora madrileña, autora de libros tan suxestivos como “Mala luna”, “Tuerto, maldito y enamorado”  ou “El blog de Cyrano”, entre outros. Concretamente, con este último, acabado de ler, gozou da boa literatura para mozos e mozas unha vez  máis. Chámalle a atención o estilo literario da novelista, doutora en Ciencias da Información e licenciada en Filoloxía Hispánica. Un estilo que mestura autobiografía, referencias literarias ou artísticas coa realidade e, mesmo, a fantasía. 

    Literatura intensa e chea de emoción dunha muller sensible e apaixonada da palabra literaria.  Unha autora que se está a converter nun referente indiscutible da LIX. 

    Ler as súas novelas resulta un pracer evidente.

      

     

     … leu o libro, magnífica edición de Antonio Reigosa, “Galicia Encantada. O País das mil e unha fantasías” (Edicións Xerais). Segundo el, e créollo, aprendeu moito da literatura de tradición oral do noso país. E pasouno moi ben entre mouras, encantamentos, pozas máxicas, penedos, xogos, cocos e monstros, augas, festas…. e grazas a el xa sabe cando debe cortar o pelo.  

  

     Río en voz alta. Non lle parece moi ben e dime:

- “Pois hai que facelo cando a lúa está no cuarto minguante. Deste xeito medra máis amodo e podemos tardar máis tempo en volver pasar polo salón de peiteado”.

   

     Está que non para . Déixame moi clariño que  este libro vén sendo unha parte dos textos que foron aparecendo na web do mesmo nome. 

  

Unha web que celebra dez anos de existencia. Fágome o parvo. Fago que non o sabía e, deste xeito, fica satisfeito.

     Ai, meu pobre!

   

      … cantou moitas cancións co disco quíntuple de Joaquín Díaz, folclorista moi  recoñecido, que recompilou  panxoliñas, romances, cantigas e contos  nun entrañable  disco: “ 100 Canciones y Cuentos Infantiles”.  Un tesouro que debe estar nos fogares para cantar e coñecer ese corpus literario-musical tan significativo.

       

     E púxose moi ledo a acompañar a voz de Joaquín Díaz  nesta canción.  A verdade é que o dúo estaba algo descompensado pero sentíase eufórico:

Arroyo claró,

fuente serená,

quién te lavó el pañuelo

saber quisierá.

Me lo ha lavadó

una serraná

a la orilla del río

que corre el aguá.

Una te lavá

y otra la tiendé.

Una le tira en rosas

y otra en clavelés.

      

     …que foi ao cine cunha cadela amiga, hai pouco tempo,  para ver unha película da que falaba moita xente. Tiña medo de que o defraudase. Non foi así. “Boyhood” chegoulle ben dentro. Un drama filmado ao longo de 12 anos (2002-2013), en 39 días de rodaxe. Unha viaxe íntima polas canles eufóricas da nenez, os cambios co paso do tempo  e a visión curiosa e  incisiva dunha familia moderna. A historia de  Mason (Ellar Coltrane) dende os seis anos, poboada de trocos, avances, amores, desilusións, medos etc. Todo en tempo real.

      

     Estou de acordo con Can. Unha película orixinal e cativadora. Gran Richard Linklater, o director, de quen recomendamos a triloxía : “Antes do amencer”, “Antes da atardecida” e “Antes do anoitecer”.

      

     

   …que descubriu comigo a Fabio Morábito, nacido en 1955 en Alexandría, de pais italianos, que viviu en Italia e é mexicano de adopción.

Fabio Morábito.

Que lle gusta moito, tanto a súa poesía coma os relatos.  Lemos xuntos a antoloxía poética “Ventanas encendidas” (Visor. 2012). E agardou a que eu rematase  os seus oitenta e catro relatos breves, irónicos e cun fino humor contidos no volume editado por Sexto Piso, que leva por nome “ El idioma materno “.  Textos lúcidos, ben escritos, intelixentes que, sendo inclasificables, mesturan autobiografía coas complicadas relacións entre linguaxe, escritura e mundo. Como escribiu un crítico literario: “Un libro sobre a orixe da vocación literaria”.

     Daquela, volvendo á súa poesía, recitamos en conxunto este poema:

¿ POR QUÉ si digo pájaro

me enciendo

y cuando digo ave me intimido?

Digo pájaros y pienso

en vuelos cortos,

no en migraciones,

en los esfuerzos para hacerse un nido;

digo pájaro y me embosco,

me enarbolo

y me ensombrezco,

y al decir ave me remonto,

pierdo la sombra y subo,

subo,

y solo la curvatura de la tierra,

que no siento,

corrige

este elevarme sin descanso, traduciendo

el ave que hay en mí en un pájaro

que busca, en otro clima, un árbol.

      

     Sentímonos ben a gusto. Estamos relaxados.  Pregúntame cal foi o último libro que merquei na miña visita á libraría. Dígolle que un poemario de Baldo Ramos que, ao follealo, me pareceu interesante. Chámase  “Cartografía do exilio”, foi accésit do “Premio de Poesía Miguel González Garcés. 2014 (Deputación da Coruña) e di cousas coma estas:

     

      ( …)  hai poetas que abren as portas cando escriben

                e hai poetas que rebentan as bisagras dos accesos.

                convocan os labirintos da incomprensión.

       

                inútil escribir sobre o presente

                se non abonda con deixar de aparentar

                os símbolos da amnesia.

                lembrar é un xeito de escribir anticipadamente sen empregar palabras.

               antes de que as palabras impoñan un novo aprazamento (…)

   Fermosos versos que penetran ben dentro de min. Poñereime a lelo xa.

     O can Can asente. Permanece un chisco en silencio e dime cunha autoridade que roza a esixencia: “Dedícalle unha canción de Kiko Veneno aos meus amigos Juan, Lurdes, Alba e Susi”.

     Fágolle caso e escollo “Joselito”. Kiko canta en vivo.

     E Can sorrí e comeza a bailar.

     

                                                "Joselito". KIKO VENENO

                  Un caso!