Mostrando entradas con la etiqueta epistolario. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta epistolario. Mostrar todas las entradas

miércoles, 6 de junio de 2018

DE CORAZÓN Y ALMA: EL EPISTOLARIO DE CARMEN LAFORET Y ELENA FORTÚN

Carmen Laforet
En 1947 hacía apenas tres años que Carmen Laforet había ganado el Premio Nadal con su ya clásica novela Nada. También fue ése el año en el que inició una larga e intensa relación epistolar con la escritora madrileña Elena Fortún, famosa por ser la creadora de los inolvidables y exitosos libros de la saga de Celia (y otros ilustres personajes como Cuchifritín, Matonkikí o Mila), que han trascendido el ámbito de la llamada literatura infantil para convertirse en clásicos de la literatura española del siglo XX, así, con mayúsculas. Laforet, que era notablemente más joven que Encarna Aragoneses—pues éste era el verdadero nombre de Elena Fortún—, conocía a la perfección la serie de Celia, ya que se contaban entre sus primeras lecturas de infancia. En esto, todo hay que decirlo, me parezco yo mismo a la gran escritora canaria, pues, como muchos otros niños, yo leí muchas de las obras de Celia siendo muy pequeño. Mi padre las tenía en sus pobladas estanterías, en algunos casos en primeras ediciones de los años 20 y 30 que habían pertenecido a su madre, mi bisabuela que falleció en la década de los 60 sin haber podido yo conocerla en persona.


Elena Fortún
Volviendo al epistolario, a Laforet le parecía casi increíble poder entrar en contacto con Fortún, una autora que había idolatrado desde niña y con la cual solía mantener conversaciones imaginarias en sus años mozos. Por su parte, Fortún admiraba el estilo literario de Laforet, llegando a considerarla en una de las primeras cartas que se intercambiaron, como "la primera escritora española" y describiendo Nada como la mejor novela publicada en España en la primera mitad del siglo XX. Durante los cinco años que duró la correspondencia entre ambas, Fortún vivió a caballo entre su exilio argentino (su esposo, Eusebio Gorbea, que se suicidó en Buenos Aires en 1948, había sido un militar republicano de los que perdieron la Guerra Civil), su regreso a España y una visita truncada a los Estados Unidos, donde vivía su hijo. A lo largo de las misivas que ambas se enviaron se evidencia la admiración mutua de las dos escritoras, el enorme cariño que sentían la una por la otra y la inmediata conexión que se produjo entre ellas pese a las escasas ocasiones en las que pudieron verse en persona.


Portada de uno de los populares libros de Celia
Emerge, además, la profunda inseguridad de Laforet en lo referente a la valía de sus obras literarias: en varios momentos de las cartas critica con dureza la novela que está escribiendo, La isla y los demonios (1952) y confiesa que solamente escribe artículos periodísticos por necesidad económica. Vemos también, carta a carta, la conversión religiosa que experimentó en estos años Laforet, animada en ello por su amiga la famosa deportista Lilí Álvarez y por la propia Fortún, y que se vería posteriormente reflejada en su novela La mujer nueva (1955). Asimismo, asistimos a la larga fase terminal de la enfermedad que acabaría con la vida de Fortún, un cáncer de pulmón que llenaría de sufrimiento sus últimos años y que le impediría cumplir su deseo de morir en paz y sin sufrimiento.


Por fortuna, el año pasado se recogió toda la correspondencia intercambiada por Carmen Laforet y Elena Fortún en un volumen titulado De corazón y alma, 1947-1952 (Fundación Banco Santander, 2017), gracias al celo investigador de Nuria Capdevila-Argüelles, profesora de la universidad inglesa de Exeter, y de dos de las hijas de Laforet, Cristina y Silvia Cerezales Laforet. El libro presenta todas las cartas que han sobrevivido y supone un documento de enorme valor para comprender las carreras literarias de dos escritoras españolas hoy un tanto olvidadas (en especial Fortún) pero que la crítica y las reediciones (sobre todo las llevadas a cabo por la Biblioteca Elena Fortún, en la que acaba de aparecer una novela inédita de la autora, Oculto sendero) están recuperando en los últimos años para el deleite de lectores de todas las edades. Se trata de un tomo, este epistolario, absolutamente recomendable y sobre el que recientemente he grabado en vídeo una reseña más extensa que dejo aquí abajo para quien esté interesado en verlo.




                                                   ANTÓN GARCÍA-FERNÁNDEZ

viernes, 15 de febrero de 2013

CADERNO ÍNTIMO (II)



                                                         Páxina  segunda

Como diluído en soños cruzados, sigo de costas ao mundo, porque sigo tendo medo. De fronte á  Nada. Non quero ver, prefiro ir pouco a pouco entre as sombras, dando voltas sobre min mesmo, quizais para atoparme canto antes. Mal asunto poñer prazos á vida. Difícil fuxir dunha existencia sórdida non buscada. Hai coágulos de bágoas atrasadas e recentes nos meus ósos. Albisco entre o branco da nada unhas siluetas que me resultan familiares. Serán as miñas, esas que perdín nun tempo xeado? Non o sei. Permanecerei  ao axexo.  Teño algunha forza, aínda, para desbotar das miñas entrañas os dous versos derradeiros dun poema do chileno, Sergio Parra, que baten en min dende hai algún tempo:  (…) cuando se está rodeado de hombres / que jamás levantarán a cabeza. Houbo momentos que, versos coma estes, estaban correndo polo meu corpo e non os daba botado fóra de min. Pensaba que nunca erguería a cabeza. Erguereina. O que non sei, neste intre, como. E dubido que volva ser o mesmo que fun noutrora. Mais non debo esquecer que houbo moitos noutroras e bastante ruíns, por certo. A través dos anos, o meu rostro foi cuspido por ananos , que diría Celso Emilio. E a miña vista confinada lonxe dos meus ollos entre nubes carbonizadas e os meus soños  asolagados baixo unha chuvia pertinaz que os confundía.
John Lennon
Las cartas de John Lennon
Pero agora, non. Agora sinto a rozadela  da man  da muller que me ama. E esa man da muller que me ama agasalloume Las cartas de John Lennon, editadas por Hunter Davis.Ai, John, John! Anxo ou diaño? Supoño que, por sorte, ningunha das dúas cousas. Un home con virtudes e defectos, coma todo ser humano. Igual? Non, non. Ti tes  a auréola de xenio. Iso hai que deixalo claro. Bico a muller que me ama e síntome transportado por Lennon ata os Beatles. Os Beatles, tan queridos por min! Eles lévanme a unha época de espazos  inermes . Non teño nostalxia deses anos de dor. Anos de soidade, de flores  esmagadas, de cruzar desertos cegos, de feridas mal cicatrizadas. Un náufrago sobre unha táboa fráxil descubrindo novos mundos. E logo comprendín. Os Beatles, con Lennon á fronte, eran o sinal agardado para rachar ataduras.  Aferreime a eles para berrar as miñas confusións. Eran bastante máis ca músicos. Canto ben me fixeron! Épocas de corvos e voitres que te afogaban nun fondo silencio. E ti berrabas cara ao teu interior. Un berro mudo. E doíanche os insectos que caían nas arañeiras. Aí quedaban para sempre. E cantabas Help!  E ninguén viña salvarte. Aí , de todos os xeitos, comenzou todo. Co berro e as súas cancións, os de Liverpool inxectáronme forza nas veas. Eran a causa da túa rebeldía. Case a razón de vivir. Rebeldía interna que que loitaba por sír a un mundo intraducible.  Algún día contarei como saíu. Ou non. Ao mellor enterro lembranzas nos rumores  indescifrables de bandeiras.
The Beatles
Este libro lévame  a sentir sensacións antigas.  A ter entusiasmos con manchas de sangue.  Pero, tamén, faime comprender que non se pode calar na segunda sílaba dunha palabra que precisas dicir, se queres coller a corda ou os elos da cadea da esperanza pola que tanto deveces.
Soa God na voz, cada vez máis crispada, máis alporizada de John Lennon. Deixa moi claro que non cre en ninguén.  Nin en Buda, nin en Mantra, nin en Elvis, nin en Dylan, nin sequera, nos Beatles. O soño, escoito, rematou. Esa é a realidade. Que podo dicir? O soño rematou. Yesterday! Eu era  o tecedor de soños pero  agora nacín. Eu era a morsa pero agora son John. Só creo en min. Yoko  e mais eu. Non cansei  de escoitar esta canción, cando saíra en vinilo. Estremecíame e fascinábame cada vez que a escoitaba.  Púñame a pel de galiña. Abro o libro para follealo. Por suposto, de costas ao mundo,. Detéñome, por casualidade,  na carta 179. Notas para unha canción de amor dedicada a Yoko en 1973. Comeza así :    Vida Coitelo. Nacido para chegar a ti. De todos os xeitos sobrevivín. ------------ muller. Nacido para estar contigo.                                      
John e Yoko
Vida . Coitelo. Sóame moi preto. Non vou falar do coitelo que levou por diante á miña nai. Marcoume moito. Pode que o faga outro día.  Unha canción de John recordouma.  Uff! E Pimentel sen vir. Resístese. Xa virá, estou seguro.
Apreixo contra o meu peito o libro das cartas.
Ao fondo, a voz de John resoa : Óllame / Oh, por favor, óllame, meu amor. / Aquí estou (…) Si, Look at me, a canción anterior a God, se non estou trabucado. Que grande foi este home, fose como fose, na súa intimidade máis profunda ¡ Un símbolo. Un mito.  Amo a John Lennon, como amo os Beatles, como amo a Dylan, como amo a Cohen.
Pura emoción musical e poética.
Collo a man da muller que me ama e pouso nela uns bicos.
Vida. Luz. Sombras. Vida.  Imaxina…

                

                                                      

                                                                                O VELLO SOÑADOR