RECOMENDACIONES JAZZÍSTICAS TELEGRÁFICAS: Warren Wolf; Bria Skonberg; Fresu / Galliano / Lundgren

Como el director de este blog está estos días de vacaciones, me ha escrito pidiéndome una entrada urgente, de ésas que necesita de vez en cuando, de ésas que precisa no pronto, sino más bien para ayer. "Ponme unas cinco líneas y ya está", me dijo. Y yo, que de vez en cuando me tomo las cosas al pie de la letra, o casi, he decidido enviarle estas recomendaciones jazzísticas en formato prácticamente telegráfico; es decir, dejando que sea la música la que, si deciden ustedes adquirir estos discos (y los tres bien merecen el desembolso económico, por cierto), hable más que yo. Los tres son CDs publicados en el siglo XXI, y dos de ellos son relumbrantes novedades que he estado escuchando estos días.

Warren Wolf—Incredible Jazz Vibes (2005)

La portada de este álbum nos recuerda a uno de los discos más famosos del guitarrista Wes Montgomery. Esto ya deja claro que Warren Wolf, uno de los mejores vibrafonistas de la actualidad, está influido por el hard bop de los 60 y 70, y lo demuestra en este disco que hace ya más de una década que salió a la venta. El sonido va acorde con la portada: es fresco y vivaz y mantiene siempre el interés con solos bien construidos y una sabia mezcla de temas propios con standards como "I Hear a Rhapsody" o "The Masquerade Is Over". El disco supuso el debut de Wolf, que desde entonces ha ido consolidando una discografía más que interesante en la que se dan cita el hard bop clásico y otros estilos como el funk, el blues y las tendencias más actuales dentro del jazz. Si bien no es fácil (ni barato) de conseguir, éste es un álbum de necesaria escucha para quienes tengan la buena fortuna de agenciarse un ejemplar.

Bria Skonberg—Bria (2016)

Nos encontramos aquí ante otro disco de debut, en este caso de la trompetista y vocalista Bria Skonberg. Canadiense de nacimiento pero neoyorkina de adopción, Skonberg posee un notable conocimiento del jazz clásico, y este CD es buena muestra de su talento vocal y como trompetista, que le ha granjeado la aprobación de varias de las publicaciones especializadas. El repertorio se compone de temas célebres como "Midnight Sun", "From This Moment On" o "Don't Be That Way", pero también hay joyas un poco más desconocidas, como "I Was a Little Too Lonely" y otras que, como "Que Sera Sera", en principio suenan sorprendentes. Skonberg las lleva siempre a buen puerto, y en el sexteto que la acompaña brilla especialmente el piano de Aaron Diehl. El disco sale a la venta el 23 de septiembre, pero yo he escuchado ya un par de cortes y me parece verdaderamente recomendable.

Paolo Fresu, Richard Galliano & Jan Lundgren—Mare Nostrum II (2016)

El trío formado por el trompetista italiano Paolo Fresu, el acordeonista francés Richard Galliano y el pianista sueco Jan Lundgren quizá sorprenda por lo inusual de su formación instrumental. Pero hace ya casi una década que nos deleitaron con Mare Nostrum, un disco verdaderamente excepcional, de ésos sobre los que se puede decir, sin temor a equivocarse, que rezuman belleza sónica en estado puro. Pues bien, estos tres excelentes jazzmen europeos acaban de reunirse por segunda vez para ofrecernos una nueva entrega, que resulta tan interesante y atractiva como su predecesora. Mare Nostrum II es un disco diferente, introspectivo, poético las más de las veces, en cuyos surcos convergen de manera delicada y casi perfecta los sonidos límpidos de los tres instrumentos protagonistas. Me atrevo a decir que se trata de un álbum que no dejará indiferente a nadie que tenga la oportunidad de escucharlo.

                                                   ANTÓN GARCÍA-FERNÁNDEZ

A NENA DO PARQUE: NOA, DÚAS DÉCADAS DESPOIS

Versos e aloumiños quere agradecer a Maria do Carmo Duarte, profesora de lingua portuguesa nunha universidade estadounidense, a súa colaboración desinteresada ao ternos achegado a súa lectura dun dos últimos libros de Antonio García Teijeiro, A nena do parque, que saíu do prelo hai só uns poucos meses. Tiven a oportunidade de coñecer a María do Carmo no transcurso dunha conferencia na que participei hai pouco, e vendo o seu interese pola literatura en galego, decidín agasallarlle un exemplar e falarlle da obra do autor. Moi interesada polo que lle contei,leu o libro e correspondeu con esta breve crítica, escrita orixinalmente en portugués pero que eu traducín ao galego. Muito obrigado pelo texto, cara amiga Maria! (Antón García-Fernández)

Alá polos primeros anos da década dos noventa, Antonio García Teijeiro publicaba Noa, un sinxelo e emotivo conto adicado á súa filla que saíu á luz en varias das linguas de España: ademais de en galego e castelán, o libro, que formaba parte da pioneira colección La Chalupa, de Edicións La Galera, apareceu traducido ao catalán, ao aranés e a dúas variedades distintas de vasco. En novembro do ano pasado, Edicións Embora publicou A nena do parque, unha edición revisada e ampliada por García Teijeiro, quen nesta nova versión escribe un relato sobre a base do anterior pero con unha chea de modificacións e engadidos que o modernizan e fan aínda máis interesante.

O que non cambia, xaora, é a mensaxe ecolóxica, de respecto pola natureza e de loita por un futuro mellor que xa caracterizara a primeira versión. Pero fóra diso, non hai dúbida de que a Noa que protagoniza este novo título da xa longa bibliografía de García Teijeiro creceu, como tamén creceu o texto. N'A nena do parque atopamos novos personaxes que non aparecían en Noa, e como adoita facer o autor, temos agora versos interpolados que van subliñando unha trama que xa por si mesma é ben poética.

O libro vai adicado a Noa e á pequena Libby

Porque está claro que García Teijeiro é un poeta, un dos de maior relevancia LIX galega de hoxe, e iso nótase ben tamén nos seus libros de narrativa. A nena do parque podería considerarse sen maiores problemas prosa poética, unha prosa lixeira que non é difícil ler, pero que fai pensar a nenos e adultos sobre temas sociais, políticos e artísticos de moita importancia. N'A nena do parque, a pequena Noa vese na obriga de loitar contra a incomprensión dos maiores, cuxas decisións teñen sempre que ver con intereses económicos e doutros tipos que, por sorte, non caben na cabeza sensible e bulideira dos máis pequenos. E a súa loita ten éxito porque nace do agarimo e da sensibilidade, da esperanza por un mundo mellor que move as accións dos nenos e as nenas, sempre dispostos a falar coas estrelas, as árbores e os animais. Así se vai construíndo o universo poético e literario de García Teijeiro, que con esta Nena do parque, reactualización daquela Noa, consegue emocionarnos e facernos ver o mundo a través dos ollos esperanzados e esperanzadores desta nova Noa.

                                                       MARIA DO CARMO DUARTE

O AMOR CONXUGAL E LITERARIO DE ALBERTO MORAVIA

Adoita ocorrerme que, cando estou na biblioteca da universidade á procura dun libro, cae nas miñas mans outro que nada ten que ver co primeiro pero que remata por ser unha escolla de maior interese. Foi así como dei xa hai anos en Nashville coa divertida e pouco coñecida novela de Wilkie Collins A Rogue's Life, e foi tamén así como, non hai moito, atopei na biblioteca da University of Tennessee at Martin, a institución onde traballo, o libro do que brevemente falarei hoxe: L'amore coniugale, de Alberto Moravia, que eu lin nunha tradución inglesa que leva por título Conjugal Love. Publicada en 1949, pouco antes dunha das súas obras máis coñecidas (Il conformista, de 1951), este Amor conxugal é unha novela ben curta escrita co típico estilo moraviano directo, seco e case matematicamente calculado, na que se dan cita os temas que caracterizan a obra do escritor italiano: o sexo, as relacións persoais obsesivas, a crítica da vida burguesa e, con especial intensidade neste libro, a creación literaria. Xa o dixera con claridade el mesmo nunha ocasión: "Coido que o sexo pode ser un argumento moi axeitado para os escritores se deciden falar dese tema sen tabús". E no libro que nos ocupa faise evidente que non lle faltaba razón.

Moravia nos seus anos de xuventude

Moravia, que nacera en Roma en 1907 e había xa tempo que trocara o seu nome verdadeiro, Alberto Pincherle, polo nom de plume de Moravia, contábase entón entre os escritores contemporáneos italianos máis importantes e de maior éxito, grazas a títulos coma Gli indifferenti (a súa primeira novela, que publicara el mesmo en 1929) ou L'imbroglio (1937). Durante os anos nos que o fascismo triunfou en Italia, Moravia viuse obrigado a loitar coa censura, xa que era ben coñecida a súa oposición á ideoloxía fascista de Mussolini, e durante uns anos adicouse a escribir textos de corte máis surrealista nos que agochaba sempre a crítica social e política. Rematada a Segunda Guerra Mundial, Moravia emerxeu con forzas anovadas, colaborando asiduamente en xornais coma o Corriere della Sera e escribindo algunhas das súas obras máis celebradas, como son La romana (1947), La disubbidienza (1948) e a xa citada Il conformista, varias delas adaptadas ao cinema.

Edición italiana de Amor conxugal

É precisamente desta época da que data Amor conxugal, novela breve que axiña ficou un pouco esquecida entre a prolífica produción moraviana, se cadra por ter sido publicada pouco antes d'O conformista, obra esta última que acadou unha maior sona. En Amor conxugal, Moravia volta sobre os seus temas favoritos das relacións obsesivas e o poder controlador da libido, opoñendo a actividade sexual á creación artística. Así, nesta novela que está ambientada indubidablemente nos anos do fascismo italiano, Moravia preséntanos a Silvio, un burgués que ten tempo de máis nas súas mans porque non se ve na obriga de traballar, e que decide pasar un tempo nunha mansión toscana coa súa fermosa muller, Leda, co obxectivo de escribir un libro. Nas primeiras páxinas da obra, queda ben claro que Silvio está a enfrontar problemas de creatividade e non é quen de escribir nin unha soa páxina que lle pareza aceptable, o que el atribúe ao feito de baleirar todas as súas enerxías no leito coa súa muller cada noite. Deste xeito, a enerxía sexual oponse aquí á enerxía creativa, sen que haxa posibilidade de que as dúas sexan compatibles. Cal será entón a solución que se lle ocorre a Silvio? Pois pechar a cancela aos impulsos libidinosos para que non sufran os impulsos artísticos. Comeza así unha complexa relación nada saudable entre o matrimonio que devagariño vai desembocando nun perigoso xogo psicolóxico de poder e nunha espiral enfermiza, narrada por Moravia sempre coa precisión, co lirismo e coa economía lingüística que son marcas do seu estilo.

Alberto Moravia, sempre pensativo e observador

Tras unha carreira prolífica e de enorme calidade literaria, verdadeiramente influente non só nas letras italianas senón nas universais, Moravia foi achado morto en 1990 no cuarto de baño do seu andar en Roma, a cidade que o vira nacer 83 anos antes. Aínda que moitas das súas obras foron adaptadas á gran pantalla por directores de renome coma Vittorio de Sica, Bernardo Bertolucci e Jean-Luc Goddard, e malia que gozou dunha evidente aceptación popular ao longo da súa vida, semella (a min alomenos) que Alberto Moravia está un chisco esquecido hoxe en día, o que é unha mágoa. De feito, L'amore coniugale non está dispoñible nin en castelán nin en galego no momento en que escribo estas liñas, e a edición castelá máis actual desta novela data de 1997 e atópase fóra de catálogo dende hai ben tempo. Esta é unha situación que conviría solucionar axiña, pois trátase dunha obra que paga a pena redescubrir.

                                                    ANTÓN GARCÍA-FERNÁNDEZ

Críticas de Un rato díxolle á lúa nos blogs Criticalia e Caderno da crítica

A antoloxía poética de Antonio García Teijeiro Un rato díxolle á lúa (Ed. Xerais, 2013) está a acadar un importante éxito de crítica. Como exemplo, estes días publicáronse dúas recensións de gran calidade e profundidade en dous dos blogs máis importantes da crítica literaria galega: Criticalia, de Armando Requeixo e Caderno da crítica, de Ramón Nicolás.

Na súa reflexión sobre a antoloxía, Armando Requeixo salienta algunhas das características máis importantes da poesía de García Teijeiro, como a súa sonoridade e a variedade temática da obra do autor vigués. Sobre os poemas que compoñen a compilación, realizada por Fran Alonso, o crítico apunta:

Un rato díxolle á lúa deixa escoar a luz das pombas, dos ratos namorados, das árbores falangueiras e as barquiñas douradas nas que cabe o mar todo. Abandónase á aventura das fragas, aos ventiños toliños e as chuvias eternas, ao cantar maino das aves peregrinas, das campás rosalianas e dos galos ben bicados e deixa que ascenda polos aires o fume da fogueira dos versos ata cubrir a baleira lúa, o lueiro de papel no que espellan os poetas amados, os músicos benqueridos e os amores e amigos que habitan, con quen os convoca, un pais de bolboretas e merlos sabedores. 

Pola súa banda, Ramón Nicolás realza o libro subliñando que a amplitude da obra de García Teijeiro dificulta o traballo de calquera antologuista, pero que Fran Alonso realizou nesta compilación un traballo modélico, escollendo o máis significativo da obra do poeta. Nas palabras do propio Nicolás,

Supón unha fortuna, sen ningún xénero de dúbidas, contarmos con este volume que  compila e antologa parte do mellor de vinte e cinco anos de traballo arreo a prol da poesía, e da poesía infantil particularmente: ese espazo onde Teijeiro, por dereito propio e con xustiza, ocupa un dos lugares máis cimeiros hoxe en día.  Nunca é doado constrinxir unha amplísima obra publicada nun único volume mais teño para min que aquí xermola e se abre de novo ao mundo o mellor, ou se cadra o máis significativo e relevante, do traballo poético do autor vigués.

Quen desexe ler as dúas críticas completas, o que sen dúbida paga a pena, pode facelo premendo en Criticalia e Caderno da crítica.

                                                                                      ANTÓN GARCÍA-FERNÁNDEZ

Crítica de Versos con alas por Anabel Sáiz Ripoll

En el excelente blog Voces de las dos orillas, de Anabel Sáiz Ripoll, ha aparecido hace unos días una crítica del poemario de Antonio García Teijeiro Versos con alas. En dicha crítica, la autora analiza a fondo los diversos poemas que componen el volumen, destacando por encima de todo el aspecto lúdico y musical de esta obra en la que Antonio crea poesía a partir de diversos motivos referentes a las aves. Sáiz Ripoll también aplaude las hermosas ilustraciones de Manuel Uhía y recomienda sin reservas esta colección de poemas a lectores de todas las edades, observando acertadamente que "la buena literatura no tiene edad y la poesía de Antonio García Teijeiro, fresca y musical, atrapa a cualquier lector". Podéis acceder a la crítica completa haciendo click en este enlace.

Recendos de aire sonoro, bajo la mirada crítica de Manuel Rodríguez Alonso

En su siempre interesante blog Bouvard e Pécuchet, el crítico Manuel Rodríguez Alonso ha publicado recientemente unas reflexiones críticas sobre Recendos de aire sonoro, el último libro de Antonio García Teijeiro. Además de estudiar la estrecha relación entre poesía y música que se desprende de la lectura de los textos del poemario, Rodríguez Alonso señala también la idoneidad de estos poemas para fomentar el trabajo creativo en las aulas de Primaria. Reproducimos íntegramente el texto en gallego, que puede ser consultado también visitando elblog de Rodríguez Alonso en el siguiente enlace.


Poesía desde cativos

Nos plans de estudos a literatura e sobre todo a poesía ocupan cada vez menos tempo e espazo. A implantación da ESO supuxo que a lingua e a literatura pasasen a formar parte da mesma materia e os nosos libros de texto enchéronse dos chamados textos funcionais ou utilitarios, de tal xeito que foron quedando cada vez menos textos literarios e sobre todo menos textos poéticos. García Teixeiro vai contra esta liña e escribe un libro de poesía xa non para adolescentes, senón para rapaces de Primaria e sen caer na mexericada que moitas veces é a poesía chamada infantil, pois ata un adulto goza coa lectura dos poemas deste libro. Vese que o poeta, mais tamén o profesor García Teijeiro espera que volvan os tempos bos para a lírica.

O poemario que agora nos ofrece García Teijeiro é un canto, e valla a redundancia á música, especialmente aos instrumentos musicais. Os rapaces, especialmente os de Primaria, poden, coa lectura en voz alta e en grupo destes poemas, mais tamén coa lectura silenciosa e individual, aínda que sempre guiados e asesorados polo profesor, aprender que a poesía é música e fundamentalmente ritmo. A poesía é a música que se fai coa linguaxe.

Un bloque de poemas do libro está formado por aqueles en que o poeta presenta e caracteriza diferentes instrumentos. Mais diante coloca uns poemas en que o propio mundo, ao xeito dos platónicos e dos renacentistas, así como a natureza e o universo son definidos como harmonía e música. En axeitada metáfora creacionista o aire que forma a nosa atmosfera non é máis que música libre en movemento. Os elementos da natureza, desde as flores ao mar, pasando polas nubes, son cores / que queren cantar (páx. 15). E reparemos en que o poeta, coma quen non quere a cousa, vai familiarizando os cativos con técnicas fundamentais da poesía, desde a revolución simbolista, como a sinestesia, a aliteración, a cenestesía ou as estruturas paralelísticas.

Tras este marco do universo-natureza como harmonía e música, pasa o autor revista a distintos instrumentos. En moitos casos bota man dunha técnica hilozoísta, que o emparenta coa vangarda galega de anteguerra. Neste vangardismo non faltan mesmo os puros xogos de sons sen significado, polo puro pracer e beleza do son en si mesmo, ao xeito das vangardistas jitanjáforas de Alfonso Reyes, como podemos observar no poema dedicado ao violoncelo (páx. 21). Non esquece tampouco que na poesía moderna a grafía ou a disposición dos versos sobre a páxina é tamén significativa (léase o poema dedicado ao trombón, na páx. 115). Xa que logo, nada de poesía mexeriqueira, ao estilo de Gloria Fuertes no castelán, senón poesía que, coma quen non quere a cousa, inicia os rapaces nas técnicas e na sensibilidade da poesía contemporánea e posvangardista.

Como non podía ser menos no ano dedicado a celebrar o aniversario de Pintos, a gaita, instrumento tradicional galego, é glosada en dous poemas. Deste xeito, García Teijeiro une o universalismo vangardista co local ou converte o local en universal, que era unha vella teima dos vangardistas e nacionalistas como Manuel Antonio.

Por último, un grupo de poemas presenta xéneros musicais ou figuras da música, mesmo da contemporánea, que se puxeron ao servizo de causas nobres como a condena do racismo, o pacifismo ou a procura dunha nova sociedade maís xusta, que podemos exemplificar no poema laudatorio de Bob Dylan.

Se axeitados son os poemas para os seus receptores, tamén apropiadas resultan as ilustracións de Fino Lorenzo, onde se combinan colaxes con trazos xeométricos de xinea cubista, que levan os rapaces cara á pintura moderna, especialmente a non figurativa.

Só nos queda animar ao profesorado e aos pais e nais para que inciten aos rapaces á lectura deste libro, desbotando a teimosía de traballar tanto texto útil e funcional. Baixo o pretexto de formar para a vida estamos a refugar a literatura e a poesía. Non esquezamos que a literatura presenta moitas veces unha visión do mundo alternativa á que nos ofrecen os poderes. Non lles fagamos o xogo a estes poderes fácticos e formemos os nosos rapaces na lectura da poesía. Libros coma este son un bo comezo para conseguir futuros lectores adultos de poesía.

MANUEL RODRÍGUEZ ALONSO.

Crítica de Ramón Nicolás sobre Recendos de aire sonoro

Recientemente, el nuevo poemario de Antonio García Teijeiro, titulado Recendos de aire sonoro (Edicións Xerais), fue presentado en la Librería Librouro de Vigo, en un acto en el que la poesía y la música estuvieron indisociablemente unidas. Nos hacemos ahora eco de una valoración crítica del libro escrita por el prestigioso especialista Ramón Nicolás. Para leerla con mayor facilidad, podéis ampliar la imagen haciendo click en ella.


Para acceder al texto en el blog de Ramón Nicolás, haced click en el siguiente enlace.