PAPEIS RECOBRADOS (16): "Deume por pensar"

   Fotografía de Anxo Cabada


 Os que me seguen, dende hai ben tempo, saben da miña teima para acadar 

que a literatura estea presente nas vidas dos pequenos e pequenas nas aulas, 

nas bibliotecas e nos fogares.

     

     E se falo de achegamentos, non podo deixar de facer fincapé na figura indispensable das mediadoras e mediadores. A rapazada precisa deles e delas para atopar o camiño do pracer, non sempre doado de sentir, que a lectura nos dá. Sen eles/as todo será máis difícil e demasiadas persoas non gozarán do gusto que producen as boas lecturas.

     

     E non digo nada se de poesía falamos. Aí todo resulta máis complicado e a necesidade da mediación faise imprescindible.

     Por iso, recupero nesta sección de Papeis recobrados un artigo escrito para A Nosa Terra, hai xa un tempo, pero que non perdeu actualidade, porque queda moito traballo que facer.

     

Que vos guste.

                                             DEUME POR PENSAR

                                                                                                  
                                                                                                      Antonio García Teijeiro

Tras ler o magnífico achegamento de Fran Alonso á vida e á obra de Novoneyra (Ed.Xerais), Folerpas de Novoneyra. Biografía e antoloxía. deume por pensar de novo nos mediadores, esas persoas imprescindibles para que a lectura teña presenza nas aulas.

     

     Recibo cartas agarimosas de docentes e alumnos/as que desenvolven proxectos admirables na escola. Anímanme.

     

     
     Entón, lembro aqueles que aínda non deron o paso. E pensando neles encantaríame que cresen de verdade na importancia de que os cativos lean. Que coñezan os seus alumnos, que conten en voz alta, que inicien libros para que os pequechos sintan o comechón do narrado, busquen con ilusión o libro e rematen eles a súa lectura. Que a biblioteca sexa un lugar máxico e non unha habitación sen vida.

    

      Pero é importante que os mediadores suban un chanzo máis. Que lean por pracer sen pensar nos alumnos. Que o fagan por necesidade persoal. E fágome preguntas que son desexos. E se o mediador destinase  cada día un tempo para ler? E se se convertese nunha persoa que precisa dunha novela, dun poemario, dun libro de ensaio ou de teatro, dun diario interesante para respirar mellor? E se visitase con certa asiduidade algunha libraría e fixese dela un punto de encontro cos amigos entre tantos títulos que o convocan dun xeito irresistible dende os andeis? E se fose quen de abrir un oco literario entre o deporte, a televisión, internet, o cine e as conversas coa xente máis próxima? E se se decatase de que sen libros os seres humanos estamos un pouco orfos?

     Podería seguir pero prefiro calar a boca. Coido que son máis devezos que preguntas. Así que fuxo de Dylan e espero que as respostas non estean soprando unicamente no vento. Necesitámolas ben preto.

MANUEL VEIGA TABOADA FÁLANOS NO SEU NOVO ARTIGO DALGÚNS ASUNTOS QUE NOS PODEN AFASTAR DA CULTURA

Unha das características máis importantes dos artigos que escribe Manuel Veiga Taboada é a súa orixinalidade. Orixinalidade que vén dada polos temas que toca e polo enfoque que dá aos mesmos.

     Ben se ve que Manuel Veiga é unha persoa cunha capacidade analítica enorme. E as súas análises son, como mínimo, moi singulares e dunha reflexión que nunca deixa de sorprender. Os temas son na súa escrita fascinantes polos diversos enfoques cos que os trata.

     Textos intelixentes que sorprenden. Textos que interesan  polo que din e polo que non din. Textos que o lectorado atento capta e que o fai sentirse gratificado diante do que le. Porque os artigos de Veiga Taboada sacoden e, ao tempo, acariñan. Porque son directos, á vez que abren novos camiños de ideas. Porque, en definitiva, están escritos dende a observación ao servizo do sentido común. Un pode discrepar do que afirma, mais sempre vai ter en conta o que le para facerse unha opinión de seu.

     Desfrutemos deste artigo de Manuel Veiga tan curioso coma lúcido.

Manuel Veiga Taboada no 1987 (Foto de Xan Carballa enviada polo autor)

Os traxes, o vocabulario e as clasificacións. Cousas que nos afastan da cultura

                                                                                                    Manuel Veiga Taboada

Un día, mentres falaba coa miña filla sobre algúns dos protagonistas da revolución francesa, detívenme e díxenlle: “Non che interesan, porque non che gusta a súa forma de vestir, verdade?”. De pronto, abriu os ollos e asentiu. Entón aproveitei para explicarlle que os radicais sans culottes popularizaran o uso do pantalón que hoxe nos parece tan normal.

     

     Ese día acertei, porque pensei en min mesmo. Eses cadros de xenerais ou de batallas, con vestimentas tan antigas, son o primeiro que ás veces nos distancia de feitos que, ben contados, poderían interesarnos.

     A ópera pode resultarnos desagradábel, a primeira vista, só porque observamos un corte de pelo estraño, unha nota demasiado sostida sen que coñezamos a razón e un ton xeral que nos parece absurdamente pomposo.

     

     Outro tanto sucede co vocabulario dos libros que chamamos clásicos. Ninguén fala así, dicimos. O mínimo que nos pode pasar é que nos resulten retóricos e mesmo incomprensíbeis.

     O 90% da historia literaria galega pode parecernos allea, simplemente porque o espazo ao que nos remite, o mundo rural, nos resulta xa descoñecido. Comprendemos mellor o termo “freeway” que o termo “guillada”. É para nós máis familiar xa unha autoestrada que unha vara acabada nun pincho, destinada a aguilloar o gando.

     Resúltanos difícil degustar algo se non comprendemos o seu contexto. E, moitas veces, o contexto é o que non nos explican. Tampouco se logra cunha introdución, por exemplo a un libro, porque en demasiadas ocasións o prologuista recorre a termos académicos aínda máis aburridos e difíciles de comprender que a historia que vén a continuación.

     Pero o contexto non só é necesario senón que é fundamental. E habería que engadir outra clave, a relación. Os feitos históricos, nos que se enmarca toda a cultura, ofrécensenos moitas veces –falo sobre todo do ensino– a través de clasificacións. O alumno encóntrase cunha lista de datos e acontecementos concretos que resulta difícil memorizar. Por que? Porque carece das claves que relacionan uns con outros. Relacionar é tamén interpretar e iso supoño que produce certo temor entre algúns dos planificadores da educación.

     Cústame comprender, por exemplo, por que os estudantes da ESO están obrigados a aprender a clasificación dos cargos administrativos do mundo medieval árabe (visir, cadí, etc.) pero en ningún lado se lles explica que esa cultura estaba nese momento máis desenvolvida que a nosa ou que, a través dela, nos chegou o tesouro da cultura grega, que aprenderán noutro capítulo, pero de modo completamente afastado.

     

Shakespeare no cinema. (Much Ado About Nothing. 1993)

     
     Eu estou a favor das adaptacións dos textos, sempre que se fagan ben, o mesmo que se pode dicir das traducións. Kenneth Branagh levou ao cine a Shakespeare e penso que foi un acerto. Trapiello, un experto en Cervantes, realizou unha boa adaptación do Quixote a unha lingua máis actual. E Baricco sintetizou unha Iliada, en prosa e sen as longas intervencións dos deuses, pero que sen embargo é capaz de achegarnos as claves de Homero e da súa época.

     
     Hai máis ou menos un século, os expertos acostumaban a laiarse de que os alumnos xa non podían ler os textos clásicos na súa lingua orixinal, o grego e o latín.

          Nunca me gustou esa queixa continua dalgúns entendidos sobre a devaluación (real ou suposta) da cultura. Creo que no fondo son persoas que se resisten ao cambio. E a vida, a historia, é cambio constante. O importante é aprender do pasado, pero nese labor creo que a sacralización descontextualizadora non axuda.

PAPEIS RECOBRADOS (5) "Armas"

    Foto de Anxo Cabada



As armas son a educación, a palabra poética, a imaxinación, a música, as artes en xeral...
Esas son as armas que me interesan. Esas que enchen o espírito das persoas, que lles dan cor. Esas que permiten reflexionar, sentir, querer, loitar por mundos mellores, dende a palabra, os pinceis, as notas, as imaxes...

     
     Odio as armas que fan dano (que son todas, convencionais ou non). Odio esa permisividade e esa normalidade coas que, en nome de non sei que cousas, moita xente tenta de xustificalas.

     De aí este artigo que saíu no seu momento n´A Nosa Terra. Nel quero deixar claro a clase de armas que me interesan.
As demais sobran.

                                                      

                                           ARMAS

                                                                          

No último día dun curso de formación continua para docentes en Santiago, estou co meu amigo Manolo Bragado.Amósame un curioso marcapáxinas cunha mensaxe que nos debe facer reflexionar. 

     Contén unhas palabras de Nelson Mandela: “A educación é a arma máis poderosa que podes utilizar para cambiar o mundo”. Sempre me seduciu a figura de Mandela. O seu talante, conciliador e intelixente, é un exemplo de capacidade política para resolver conflitos a través do consenso e o diálogo. Estas palabras do líder sudafricano deberían telas moi presentes os que teñen nas súas mans as chaves dos proxectos educativos. 

     

Nelson Mandela

     A educación como arma, a poesía como arma, a música como arma son conceptos que nos permiten pensar. Non me gusta a palabra arma. Pero se a educación, a poesía e a música puidesen servir para eliminar actitudes nocivas para a convivencia e reavivar valores de liberdade, de respecto á diferenza, de solidariedade, de xustiza etc.estou disposto a empuñar esa arma sen ningún tipo de remorso. 

     

     Daquela, os libros de Educación para a Paz de Xesús Jares, serían unha arma indispensable. 
     A obra dos Beatles ou de Beethoven serían armas poderosas para encher de rebeldía e esperanza o noso espazo vital. 

The Beatles

     Os versos dos poetas, que resoaron firmes ao longo dos tempos para combater os desatinos, serían armas disparando aloumiños e flores. Si, a educación como arma, símil ou metáfora necesaria, para facer máis respirable a atmosfera social que nos abafa. 

     

Miguel Hernández

     As verbas de Mandela lévanme a Miguel Hernández, nuns versos memorables: “Tristes armas / si no son las palabras. / Tristes, tristes”. 

     Esas son as armas que me gustan.

           

                                                                                   

                                                                                                                    ANTONIO  GARCÍA  TEIJEIRO

VOLVE FLUÍR A "AUGA LIZGAIRA" DE PACO MARTÍN: "A flor da auga".

De novo, grazas á súa  xenerosidade, Versos e aloumiños  felicítase por continuar poñendo para a gozosa lectura dos seus lectores a palabra intelixente, punxente, irónica e deliciosa de Paco Martín.

   

     A súa Auga lizgaira volve fluír polo blog para mollar os sentimentos de todos aqueles que desexan ler textos brillantes, que intentan sacudir sensibilidades. Textos que non pasan desapercibidos para os que aman a palabra literaria, pois literatura fai Paco Martín cada vez que escribe.

   

     Este é o primeiro dos seis artigos que o escritor lugués nos enviou nesta nova quenda, algo que nos fai sentir ben felices.

Debuxo de Castelao

                                    A flor da auga

                               Paco Martín

            Antes –e, se cadra, tamén agora hai quen o segue a facer- ían as rapazas novas á fonte para recoller nela a flor da auga fría coas primeiras luces do día de San Xoán. Eficaz remedio para moitísimas doenzas do corpo e da alma, era tamén axuda segura para casamentos prontos e felices polo que a ninguén estrañará o moito predicamento do que gozaba, sobre todo entre a mocidade solteira. Certo é que non sempre resulta doado levar a bo fin unha acción aparentemente tan sinxela porque non son poucas as fontes das que repara algún encanto baixo a forma dunha pinchorra, dun sapo ou algún outro animal repulsivo ó que hai que bicar na boca para lograr acceder á auga e sen posibilidade de ligue con príncipe ou princesa liberados de maleficio.

         

Desembocadura do lago Carregal. Dunas de Corrubedo (A Coruña)

     

     Nalgúns lugares a fonte abrolla xustamente esa mañá e desaparece despois de que a fada que provocou a súa aparición utilice a auga para lavar o seu fermosísimo rostro e mais os longos cabelos rubios, que posteriormente alisará cun brillante peite de ouro. Tamén no amencer do día do San Xoán é cando se poden oír as campás de moitas das cidades asolagadas que hai en case todas as lagoas galegas para lembranza dos rectos costumes ós que están obrigadas as xentes de ben.

         

Praia da Lanzada

     En determinadas praias –en especial na da Lanzada- un baño, co corpo enteiramente espido, no que se reciban nove ondas seguidas, ás doce da noite que vai do vinte e tres ó vinte e catro de xuño, libran a quen o recibe de calquera doenza durante todo o ano e, se dunha muller estéril se tratase, asegura para moi pronto a desexada concepción.

         Deixando pétalos de rosa nun recipiente con auga ó sereno desa noite e lavándose con ela pola mañá asegurámonos unha pel sa, fina e delicada, en especial se as facemos as ablucións mesmo ó raiar o sol e colocados de cara ó oriente para recibir as primeiras luces da aurora.  Don Jesús Rodríguez López, no seu Supersticiones de Galicia, fala do costume de pasar esa noite espidos entre o centeo para recibir o orballo do San Xoán e sandar así da sarna.

         

     Se unha rapaza pretende saber do home con quen ha casar, botará, as doce da noite, a clara dun ovo en medio vaso de auga e irá mirar, antes de que sexa día, o que alí se debuxa: se un barco, mariñeiro; se un arado, labrador; se unha bigornia, ferreiro...

         

A auga, que os antigos consideraron a esencia das cousas todas, tivo, ben se ve, unha importancia enorme no rito da noite do San Xoán. Tamén o lume, desde logo. Pero, non sei se é por causa do cheiro desmedido a sardiñas ó chamusco e plásticos incinerados, parece como se andaramos a esquecer aquilo que hoxe máis preciso nos é.

         A flor da auga.

PROXECTO PEDAGÓXICO A DISTANCIA DE PACO MARTÍN.

      

Paco Martín

Con este artigo punxente e  con esa retranca tan propia do autor, remata aquí a segunda quenda de colaboracións do noso querido e admirado Paco Martín.

       A súa auga lizgaira flúe sarcástica polas páxinas deste Versos e aloumiños que medra coa palabra do escritor lugués.

       Sempre en presente, non esqueceremos os textos de Paco Martín, tan ricos, tan irónicos e tan atinados, capaces de espertar nos lectores ese sentido crítico, ás veces demasiado adormecido.

       Un luxo e un pracer.

       A nosa admiración e mais o noso cariño por Paco Martín aumentan día a día.

       Grazas, prezado amigo, pola túa xenerosidade con este blog-revista. Conseguiches facernos máis ricos, máis abertos e, xaora, máis auténticos.

Didáctica da escaleira

                                                                                                

                                                                                                              Paco Martín

  Habería que procurar a maneira de implicar no proxecto que hoxe pretendo propoñer aquí aos diversos colectivos que se moven no mundo da pedagoxía: as Facultades de Ciencias da Educación, as Escolas de Formación do Profesorado –co Ministerio e mais a Consellería de Educación non sei eu se se podería contar visto o pouco atinado dalgunhas das súas actuacións- e mais a todos cantos profesionais do ensino e outras artes e disciplinas estean en disposición de colaborar na súa posta en marcha e posterior funcionamento. Trataríase de instituír, en Lugo por exemplo, unha Alta Escola Técnica de Correcta Interpretación Direccional nos Relanzos das Escaleiras dirixida a eses profesionais da política, da información e da tertulia que, contumaces no tópico do galego e a escaleira, non dan saído desa pobre mediocridade na que se veñen movendo con sospeitosa naturalidade.

O ensino que nela se impartise sería dese que chaman a distancia, debido ao espallamento xeográfico dos posibles alumnos e mais á súa proverbial aversión a estar presentes en lugares nos que se traballe e non haxa fotógrafos que dean fe publicitaria do evento. A matrícula sería gratuíta e mesmo poderían concederse algunhas Matrículas de Honra en casos moi significados e e, co fin de estimular ao alumnado e ante a imposibilidade de ofrecer futuras reconversións e outros incentivos, faríase todo o posible por desenvolver o programa a través das distintas emisoras de televisión, medio este que, como é ben sabido, posúe un irresistible atractivo para estas persoas. 

Epi e Blas

O ideal sería poder contar con aqueles entrañables Epi e Blas para que o primeiro, convenientemente vestido de gaiteiro con mestura de pailán con zocas, faría de galego mentres que o outro, paciente como corresponde ao bo mestre que está a traballar cun discípulo non moi agudo e situados todos nun punto estratéxico dunha escaleira, iría explicándolle ao político, ou política, alumno, ou alumna, os movementos que o galego realizaba. “Agora Epi baixa! Dise que baixa cando se despraza pola escaleira indo en dirección ao portal...!” “Agora Epi sobe! Dise que sobe cando se despraza pola escaleira en dirección ao sobrado!”

Tamén aproveitaría para aclararlle outros conceptos que esta xente parece non soen ter moi definidos: arriba e abaixo, diante e atrás, antes e despois, tarde e cedo e, sobre todo, dereita e esquerda...

Isto, claro, non é máis ca un sinxelo bosquexo do que a A.E.T.C.I.D.R.E. podería ser, pero por algo se empeza...