Páginas

martes, 31 de mayo de 2022

A "ESTELA" DO FARO DENDE A MIÑA FIESTRA (3) "Ao alumnado de Maxisterio"

 



                  


                                              

                        AO ALUMNADO DE MAXISTERIO


Mentres vai rematando o disco The Sky Moves Sideways da banda inglesa de rock progresivo, Porcupine Tree, liderada polo máis que interesante Steven Wilson, asómome á fiestra e sobre o cristal embazado debuxo uns garabatos co dedo mentres reflexiono sobre algúns parágrafos do libro que estou a ler, Deseo de ser egipcio, do escritor Alaa Al- Aswani, unha auténtica descuberta para min.



E leo no prefacio destes  relatos que “unha gran parte do gozo que nos proporciona a lectura se debe a que nos permite xogar coa imaxinación e que, por exemplo, os personaxes e os feitos dunha novela adoptan na nosa mente a forma que máis nos convén, algo que non é posible sen a intervención de fantasía”. Nada novo baixo o sol, pero que convén ter presente nunha sociedade que non é demasiado lectora. Sempre pensei – e sigo a pensalo – que a literatura é a vida feita arte.



Matino nestes conceptos e chego ao mesmo porto: é fundamental que os nenos lean, que acaden o hábito lector e que a semente continúe agromando malia algúns períodos ermos que se dan durante a vida das persoas.

A lectura, o amor aos libros ten que comezar na casa xa dende as primeiras idades. E debe continuar – e correr paralelamente – na escola. De aí que sexa fundamental que os e as docentes lean. De aí que sexa primordial que o alumnado de maxisterio teña a lectura e o coñecemento de autores/as e de libros de LIX como un obxectivo innegociable. Eu levo as mans á cabeza ao saber que non hai unha materia específica de LIX na carreira docente para o alumnado que vai impartir clase a nenos e nenas nas primeiras idades. Tan só uns meses como optativa e dependendo do entusiasmo dese profesorado que cre na importancia da lectura nos seus alumnos, futuros mestres.

Encontro con alumnado de Maxisterio en Santiago


Non hai moito tempo lin en FARO DE VIGO, unha información que, non por sospeitada, me volveu preocupar e moito. Afirmábase nela que nas probas da ABAU se constataba que moitos alumnos presentaban eivas importantes en análise, razoamento, ortografía e enormes dificultades de expresión. Nada novo que eu non detectase nos meus anos de docencia. E engadíase que o alumnado rexeita facer exercicios prácticos porque dese xeito evita a interrelación, a reflexión, a argumentación, a análise e a síntese. En definitiva,existe unha carencia de reflexión previa á fase escrita do exame.

Que pouco avanzamos, pensei. E buscando causas -que poden ser moi variadas- cheguei á conclusión de que había unha moi importante: non se le ou non se le en condicións. Este feito, afirmo, produce efectos moi negativos na mocidade e na propia sociedade.

Poucas semanas despois estaba eu dando tres conferencias en Escolas de Maxisterio. E tiña moi claro que debía incidir neste asunto falándolles desta anómala situación.

Porque, á marxe do dito anteriormente, estamos a privar os alumnos e alumnas dunha actividade moi pracenteira. A literatura, a boa literatura produce no lectorado unhas sensacións non só positivas en múltiples facetas, senón que causan un pracer infinito cando se adquire o hábito lector.

Outro encontro en Santiago (Maxisterio)


Dáme medo pensar que os docentes non lean. Que non coñezan os grandes autores e autoras da LIX. Que lles falte criterio para poñer nas mans do seu alumnado eses libros sedutores que os fagan lectores e lectoras para sempre. Porque, cando alguén se fai lector, a marca que deixa a literatura non se borra endexamais.

Aos alumnos de maxisterio -futuros mestres e futuras mestras- intentei convencelos e contaxialos cun discurso optimista e, ao tempo, cru co obxectivo de que reflexionen sobre a importancia da súa obriga en acadar que a lectura se faga viva nas aulas. Os mestres, as mestras teñen que ser bos lectores porque o seu labor de mediación resulta imprescindible. Teñen que seducir o seu alumnado a través do convencemento de que a lectura literaria é imprescindible na escola. Díxenlles que non caben desculpas, que hai unha oferta extraordinaria para elixir. Que non se debe reducir a importancia das humanidades con respecto ás tecnoloxías. Que ambas son compatibles. E deixeilles unha sentencia, algo apocalítica, para sacudilos:” Se vivides á marxe da lectura, mirádevos no espello e non vos enganedes. Non seredes bos docentes”.

Antes de comezar unha conferencia en Maxisterio (Vigo)


 Deseguido, fíxenlles ver que a lectura, ademais do pracer, estimula a creatividade e a imaxinación. Que esperta e educa a sensibilidade. Que provoca reflexión, e aguza o sentido crítico. Que abre a outras realidades, que axuda a coñecerse e coñecer o mundo que nos rodea, que estimula a confianza en nós mesmos, que provoca sentimentos de ledicia, tolerancia, solidariedade etc.

E rematei con estas palabras: “Querido alumnado de maxisterio, como dicía Álvaro Cunqueiro, o home precisa en primeiro lugar, coma quen bebe auga, beber soños”.

E soñando con eles fiquei convencido de que en alguén estas palabras non caerían no baleiro, ademais de relembrar as fermosas palabras de Juan Farias dirixidas aos docentes: “Non toquedes os nenos coas mans frías”.

 


                                                                                                                                        Antonio García Teijeiro

jueves, 26 de mayo de 2022

ENCONTROS 2022 (5) : CEIPS "Virxe do Rocío" e "Alfonso R. Castelao", en Vigo

 




Dous encontros diferentes neste mes de maio.

O primeiro tivo lugar no CEIP “Virxe do Rocío” con nenos e nenas de 1º de Primaria.

Moi adiantados, tanto que leron e traballaron Poemar o mar.

O encontro amosou o enorme traballo relizado polo profesorado perante un poemario. Un é feliz cando ten coñecemento de que se prescriben libros de poesía nas aulas. Non é habitual. Segue a haber moito medo diante dos textos poéticos.

Lemos, xogamos e apareceulles Maaaartiño, o monicreque mariñeiro, pescador de letras, que fixo a delicia da rapazada.

Houbo un vídeo realizado na aula, no que os pequenos recitaron un poema por grupos.

Moi interesante foi tamén o labor de recreación dun poema que eu escribira especialmente para o centro uns meses atrás. Nenos e nenas fixeron poemiñas moi lindos.

Velaquí o poema:

 

EN VIGO

 

                                Para o CEIP Virxe do Rocío

 

Andaba o Sireno

na Porta do Sol

lembrando sereas

á luz dun farol.

 

Cen barcas deixaban

na ría de Vigo

de prata, ronseis;

cantigas de amigo.

 

Os nenos e nenas,

cos lapis nas mans,

pintaban Samil

soñando o verán.

 

E cando á tardiña

renace o solpor,

envólvense as Cíes

de maxia e de cor.

 

Uns días de inverno

a choiva caía

no monte do Castro,

na ermida da Guía.

 

E mil algaradas

enchían as rúas,

as costas, o porto,

os parques e a lúa.

 

Ai, Vigo, cidade,

cidade fermosa,

co rostro de seda.

Cidade de ferro

moi viva e moi leda.

 




O segundo encontro tivo lugar no CEIP “Alfonso R. Castelao”. Cincuenta nenos e nenas de 1º de Primaria coñeceron a historia de Honorato, un rato namorado da lúa, que, tras aparecer na rúa metido nun calcetín, vive na biblioteca da miña casa e escribe versos coma os do gran poeta Frederick.





Leron e seguen a facelo, o libro Honorato, o rato namorado, editado por Xerais.

Recitados, xogos orais e a visita final de Maaartiño, o pescador de letras, ocuparon unha hora gozosa de literatura.

 



martes, 24 de mayo de 2022

LOA DE XOSÉ COBAS ESCRITA E LIDA POR ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO NO SALÓN DO LIBRO DE PONTEVEDRA

Xosé Cobas, Carmen Fouces e Marica Campo

 

Foi un pracer para min escribir unha loa sobre Xosé Cobas e a súa obra.

En efecto, a XXXIII edición do Salón do Libro de Pontevedra case pechou as súas portas coa homenaxe a unha escritora, Marica Campo e a un ilustrador, Xosé Cobas, pola súa contribución ao engrandecemento da nosa LIX que, por certo, goza dunha saúde extraordinaria. Carmen Fouces, concelleira de Cultura, fixo de mestra de cerimonias.

Soledad Felloza fixo un sentido texto sobre a poeta Marica Campo e a min tocoume -cun enorme pracer- falar da miña relación e da obra dun grande da ilustración galega.

Para que se poidan coñecer as miñas palabras, Versos e aloumiños recolle o texto íntegro dunha loanza sincera arredor dunha gran persoa e un artista dun altísimo nivel.

Agardo que vos guste.


Lendo a loanza sobre Xosé Cobas


                   LOANZA DUN POETA DA IMAXE: XOSÉ COBAS

 

                        Salón do Libro de Pontevedra. 26 de marzo de 2022


No ano 1994 comezou a producirse un milagre do que eu descoñecía a transcendencia que tería no futuro.

Saía do prelo un meu libro de relatos, Fantasía en Re Maior, que estaba ilustrado por alguén que eu non coñecía daquela: Xosé Cobas.

Non pensaba eu naquel intre que era un sinal que anunciaba a aparición na miña vida literaria -e tamén na persoal- dunha persoa que faría, anos despois, que os meus poemarios tivesen un aura especial e marcasen un antes e un despois da súa participación nos mesmos, grazas á súa maxia creativa e ao seu xeito brillante de entender a miña poesía.

Asomaba a maxia creativa dun artista singular. Era a maxia de Xosé Cobas.

Dende o principio, os meus poemarios con el convertéronse noutra cousa. Cobas ten un concepto poético, tan sutil e rico, que proporciona á palabra poética uns aloumiños estéticos que a salientan cun halo misterioso e sedutor.

Si, porque Xosé Cobas ten o poder de levar da man palabra e imaxe, co obxectivo de que transiten xuntos polo camiño da beleza.


Xosé Cobas no acto

Pasaran 15 anos , era xa 1999, a piques de rematar o século, cando Cobas ilustrou o meu poemario Caderno de fume. E nel, malia ser un formato pouco vistoso, xa deixou o seu selo persoal de ilustrar poemas. Cos anos foron máis e a constatación evidente de que este home tiña unha maneira singular de enfocar o seu labor artístico nos meus textos. Cada poemario meu que ve a luz da súa man convértese nunha festa dos sentidos.

Eu estou convencido de que Xosé Cobas é un narrador visual. Estou convencido, así mesmo, que é un poeta da imaxe. Poesía que deita nas diversas formas de crear, tanto sexan carteis, poemarios, narracións ou pinturas. Algo ten este home que cando se enfronta a un texto ou a unha idea non tarda en visualizar o máis fondo de ambos e convertelos nunhas imaxes sedutoras e poderosas que os enriquecen. É quen de facer unha lectura persoal brillante que nos enmeiga cos seus fondos tan sutís, coa concepción perfecta de obxectos e personaxes colocados nese espazo que crea ou coas materias que emprega.

Nada en Cobas é casual. Cando pinta, debuxa -ou sexa, crea-, axiña notamos unha técnica descomunal. Cobas coñece -e ben se nota- os grandes artistas plásticos de todas as épocas, bebe neles e é capaz de converter o alleo en persoal a través da capacidade de entender textos ou impulsos para acadar un estilo recoñecible, tan orixinal como inconfundible.

Dos escritores estariamos falando da “voz literaria”.

Abrazo emotivo ao remate da loanza

De Cobas eu diría a “voz estética”, porque ten unha formación artística que fai máis rico o seu labor.

Sempre notei nos traballos de Xosé nos meus libros -e nos dos demais- un respecto claro polas miñas palabras. Pero tamén a arte debe ser fiel aos seus principios de sensibilidade, visión e estilo persoal.Cando Cobas ilustra os meus poemarios, apelo á liberdade de artista que posúe. Nin lle digo nada nin lle trazo carreiros. Sei perfectamente o que dá de si e sei que vai enriquecer o texto dende unha mirada de seu, nunha dialéctica intelixente entre as palabras e as imaxes.

Hai sombras marabillosas nas pinturas de Cobas. Sombras que nacen da fascinación, seino, polo silencio e polo misterio que configuran a súa obra.

Admiro a obra silenciosa de Xosé Cobas. Nela atopamos unha auréola de calma e acougo poético que acariña. Os seus símbolos, os trazos, a xénese dun universo suxestivo, as formas inacabadas, as metáforas plásticas conseguen enriquecer os diversos conceptos estético-literarios aos que se enfronta.

A min prodúcenme serenidade as súas mostras pictóricas. Será talvez por esa estética do silencio -sen aire que mova as pólas das árbores- que procura, como el mesmo afirma “esa estética do silencio, porque o silencio como tal é coma o branco e o negro absolutos, non existe”. Pero tamén por como trata a luz dun xeito maxistral.

Cando un le estas reflexións, non pode menos que emocionarse e comprender a fondura da súa obra. De aí, a través das imaxes de Cobas, a súa complicidade co mundo que o rodea. Hai no seu traballo ausencia de ruído. Hai silencio metaforizado, coma el di, e moita imaxinación. Dálle á realidade uns matices ricos e reflexivos que a fan obxecto de ser admirada.

O universo de Xosé Cobas é inabarcable. Faltaríanme horas e mesmo palabras para ser xusto cun home bo e xeneroso, ademais de grandísimo artista. Pero o tempo é finito e quero deixar patente a súa lealdade cos seus amigos e amigas, exemplificada na amizade que mantivo co entrañable e irrepetible Xabier P. DoCampo, que moito creu en Cobas, a partir das súas felices colaboracións literarias. Porque Xosé Cobas – o “compañeiro”, como me di cando falamos por teléfono- é un ser sensible, honesto e intelixente, tanto na súa vida persoal como no xeito de entender a arte.

Síntome identificado con el cando afirma que na súa casa nunca lle favoreceron a súa vocación de artista. A min, tampouco me animaron a ser escritor.

E xa ves, prezado Xosé, non nos foi tan mal.

Remato, por fin,  cuns versos improvisados dedicados a ti e a Ánxeles, como non! con todo o meu agarimo.

Entre a metáfora

  e os silencios

fuches enchendo

            de cores

                  mil espazos baleiros

Luz, calma, negro.

Dozura, amor, misterio.

Pinceis, materia, aire.

E máis silencios.

Fermosos e doces momentos.

                                                         

           

Ao final do acto: Xosé Cobas, Carmen Fouces, Soledad Felloza, Marica Campo e Antonio García Teijeiro

 

 


miércoles, 18 de mayo de 2022

AUDIO DO "PARLADOIRO DAS LETRAS " NA ESTRADA NO TEATRO PRINCIPAL. UN ACTO EMOCIONANTE.

 

Con Pablo García, o moderador.


Foi un acto emocionante o vivido a finais de marzo de 2022 na Estrada. No “Parladoiro das Letras”, unha iniciativa brillante do municipio estradense cun enorme Xosé Lueiro á cabeza, hai un especial agarimo polos autores e autoras que, ao longo dos meses, van pasando polas butacas do Teatro Principal para conversar cun moderador ou moderadora arredor das súas obras e das súas vidas.

 

Contestando a unha asistente ao acto

O que eu sentín neste acto foi a sensación de que estaban a homenaxearte. Encantoume. Canto respecto e interese por salientar o teu labor!

Non puiden estar máis a gusto no escenario deste teatro que cumpre 75 anos. Un proxecto que dignifica as institucións.

Moderou o acto con mestría Pablo García e por este espazo tan acolledor foron pasando persoas que, sentadas ao teu carón, che facían preguntas de moi diversa índole.

Lendo un poema de "Bicos e non balas"

Uns vídeos de persoas próximas a ti, nos que che facían preguntas e falaban do teu quefacer literario, daban moito máis contido ao acto. Por aí apareceron Ledicia Costas, Fran Alonso ou Andrea Jamardo e aí proxectaron a miña lectura do poema Que as traia de novo no Festival Internacional de Poesía celebrado en Medellín.

Ledicia Costas a través do vídeo


Non puido ser máis entrañable. Falei, recitei, respondín, agradecín...

E, por se fose pouco, a sorpresa da interpretación de Pomba, na guitarra e na voz de Manoele de Felisa, quen compuxo a melodía sobre o meu poema, provocou en min unha emoción inagardada. Unha verdadeira alfaia.

Manoele de Felisa cantando "Pomba"


Non esquezo o cadro precioso cun meu retrato realizado pola admirada Sara Valcárcel.

Todo resultou perfecto ese serán na Estrada.


Ao remate do acto con Manoele, Pilar, X.Lueiro, Sara e Pablo.

E o acto foi gravado en audio. Queda así rexistrado para que poida ser escoitado en calquera momento. Versos e aloumiños recolle a devandita gravación para que permaneza. Está embaixo destas liñas.

Son esas cousas que endexamais se leva o vento.





miércoles, 11 de mayo de 2022

ENCONTROS 2022 (4): Programa de radio "Menudo Castillo" e Feira do Libro de Córdoba

 



Esmorecía o mes de abril,  e o un tempo amable de primavera douraba as 

ilusións tanto literarias coma afectivas.

Tras a participación nun programa de radio, Menudo Castillo, dirixido por Javier Jiménez, con participación de nenos e nenas, e desenvolvido en Fuenlabrada, nun acto aberto ao público, enfilei cara a Andalucía. Susi, Juan e Lurdes completaban a expedición literaria.

Un momento do programa de radio en Fuenlabrada


Agardábame alí un encontro con dous centros públicos na Feira do Libro de Córdoba. O acto  foi realmente positivo.

Máis de setenta rapazas e rapaces viviron unha hora de poesía -e música- cun interese verdadeiramente exemplar.

O encontro xirou arredor da Triloxía do mar e , particularmente, Poemar el mar.




Linlles uns poemas de Rafael Alberti contidos no seu poemario Marinero en tierra. Porque o poeta gaditano foi o meu auténtico detonante poético para que eu unise a través do tempo os conceptos literarios de poesía e mar.


Un momento do encontro na Feira do Libro

Os nenos e nenas repetiron versos, xogaron cos mesmos, fixeron preguntas e sentiron fondamente a maxia poética dentro deles.

En la cuna del mar, a lectura en galego duns poemas de Palabras do mar e as actividades propostas arredor do libro Poemar el mar deixaron pegada no alumnado e no profesorado.




Por se fose pouco, Juan Carlos Martín Ramos e Lurdes López interpretaron unha canción moi fermosa, que eles mesmos compuxeron, a partir do meu poema Por la acera de mi calle, que se atopa no libro conxunto con Jordi Sierra i Fabra, Cuentos y poemas para un mes cualquiera (Ed. Oxford).


Juan C. Martín Ramos e Lurdes López cantan "Por la acera de mi calle"

A poesía, moi viva nesta Feira anual que fai de Córdoba un lugar para gozar dos libros.

Esa mesma tarde tivo lugar o espectáculo do noso libro Versos e viceversos,  que contiña recitados e 10 cancións nacidas dos nosos poemas. Sempre é un pracer deixar no aire música e poesía, pero debo recoñecer que a organización non estivo á altura do acto.

Espectáculo "Versos e viceversos"



Unha mágoa, pero aí quedaron as notas, a voz de Lurdes e as palabras.

 

lunes, 9 de mayo de 2022

DARDO POÉTICO (LXXXIV) CINCO POEMAS DE FLORENCIO DELGADO GURRIARÁN PARA TRABALLAR EN PRIMARIA

 




Galicia infinda é unha colleita de poemas a través de vinte anos de traballo de Florencio Delgado Gurriarán, onde as tres primeiras partes (”Cantarenas”, “Valdeorras” e “Castiñeiros”) recordan o estilo animista de Bebedeira (Nós, 1934), a súa primeira obra.

 


Nas dúas últimas partes inclúe algunhas mostras de de poesía civil de temática galega (“Varia”) e, sobre todo, nos “Poemas mexicanos”, con poemas dun ton diferente e trazos da cultura mexicana e da música do país, que o autor denominou como exemplos de “creoulismo multiétnico”.

 

Eu permitinme recoller cinco poemas que, sen ningunha dúbida, poden lerse en voz alta e traballar con eles nas aulas e así gozar da palabra deste avogado a quen se lle dedica este ano o “Día das Letras Galegas”.






RESPOSTA A ROSALÍA

 

                                             No cabo do século dos

                                             seus Cantares Gallegos

 

 

Eu cantar, cantar, cantei,

a grasia non era moita…

 

Ti cantar, cantar, cantaches,

ti cantaches, Rosalía;

ti cantar, cantar, cantaches,

da grasia de Deus unxida,

concertos de reiseñores,

malvises e cotovías,

de rulas que loitos choran,

de galos na amañecida,

de airiños que tollen mágoas,

de mozas pernas que brincan

e de xogorais punteiros

de gaitas nas romarías.

 

Do río, na florida beira

do mar ao pé das ondiñas,

cantaches, nova alborada,

o abrente dun claro día. 

E, teu cantar, foi roibén,

foi diana de ledicia,

pois cantaches o resurrexit

de lene fala esquecida.

 

Ti, cantar, cantar, cantaches,

cantaches, que ben sabías;

cantaches de grasia chea:

voz gloriosa de Galicia!

 

 

 

A CALDEIRA

 

Do río de Farelos

aí vén a caldeira

para matar a sede

de todas as terras.

 

Espelliño ledo,

cristal manseliño,

vén cantaruxando

beira dos camiños.

 

O seu ben reparte,

cal samaritana,

e acaba pobriña,

e morre escoada.

 

Bebe o boi marelo,

bebe a mansa besta,

beben as herbiñas…

todos beben dela!

 

Pasou a caldeira,

camiño das hortas,

a falar soíña,

a cantar saudosa.

 

 

 

 

 

ANDAN OS PAXAROS

 

 

 Andan os paxaros,

co medo, a chiar…

(Do Xapón, mandaron

castiros enáns

para que os nenos poidan

os niños pillar

sen rubir á gallas,

sen agatuñar,

sen rachar as calzas…

dende o mesmo chan!)

Andan os paxaros,

co medo, a chiar.

 

·castiros=castiñeiros

 

 

 

 

 

                                           XACARANDÁ

 

 

A esta terra da infinda primavera

a nova primavera vai chegar

e a xacarandá teima en estoupar

foguete malva, na mañá marceira.

 

Das súas pólas penduran, churrusqueira,

axóuxeres azuis, a vibrar

nun ourente tanguido que enche o ar

e espalla o seu engado feiticeira.

 

Orballada de flores no solo deita,

a choiva malva-azul o parque enfeita…

E, verde muiñeira polo vran,

 

peneira o ardente sol, coas súas folliñas

da brisa arrandeadas, e as herbiñas

recadan, a bulir, a luz do chan.

 

 

 

TABACHÍN

 

 Florece o tabachín…

súa vermella fogueira

alumea o xardín

-ledo roibén do abrente-

Quéimase a primavera

no tabachín ardente!